اختلال جدی در انتظار جریان مکتوب کشور/ بحران «کمخوانی» داریم
گروه فرهنگی - اینکه در حوزه خواندن و خریداری کتاب به اندازه تولید کتاب حرکت نمیکنیم، یک نقیصه قابل توجه است. اگر جریان فرهنگی کشور این فاصله را حل نکند، جریان مکتوب کشور دچار اختلال جدی خواهد شد.
به گزارش ایکنا از خراسان رضوی، سیدعباس صالحی، وزیر ارشاد عصر امروز، 2 آذرماه در افتتاحیه بیستمین نمایشگاه کتاب مشهد اظهار کرد: خراسان به عنوان جایگاهی که از دیرینه تاریخ تمدن ایرانی اسلامی ما وضعیت ویژهای داشته، حائز اهمیت بسیاری از زوایای مختلف است. منطقهای که به نام امام رضا(ع) متبرک است؛ امام مهربانی و گفتوگو و امامی که توانست دلها را به کمند خود درآورد و در این مکان مقیم کند. بیش از یک قرن این مضجع مکانی برای طلب حاجت و به مراد رسیدن است و به مرور این مسیر چنان گسترش پیدا میکند که از هند و روم برای زیارت میآیند.
تمدنسازی اسلامی
وی ادامه داد: خراسان مزاری را در میعاد دارد که بسیاری از جهانیان را در دام مهر و محبت خویش افکنده است. همچنین خراسان تنها جایی است که دو قطب علمی حوزه و دانشگاه در آن پا به پای هم حرکت میکنند؛ یعنی دو نهاد آموزشی قدیم و جدید، هر دو مقتدر و اثرگذار. مشهد به این متنعم است که این دو قطب علمی را پا به پای هم دارد. اگر تمدنسازی اسلامی مبتنی بر همگرایی دانشگاه و حوزه است، این مکان یکی از نقاطی است که میتواند این مسیر را میسرتر کند.
صالحی خاطرنشان کرد: همچنین این استان به مثابه یک جاده ترانزیتی و فرهنگی است. این مسیر، مسیر نقل و انتقال فرهنگ بوده و هست و همچنان میتوان به آن به عنوان جاده فرهنگ ایرانی اندیشید و روی آن کار بیشتری کرد. قطب فرهنگ مکتوب کشور خراسان بوده و هست و این در تاریخ کهن و معاصر نیز وجود داشته است. هم در حوزه تولید کتاب و هم در کتابخانههایی که از گذشته در این شهر بوده و هم در حوزه توزیع و کتاب فروشیها، این خطه شاخص است.
جایگاه خاص کتاب
وزیر ارشاد با بیان اینکه حیات و تکاپو و پویایی جریان مکتوب در این شهر تپنده و پرشتاب بوده است، عنوان کرد: اتفاقات فرهنگی مانند نمایشگاه کتاب پیوندی بین گذشته و حال است. در حوزههای فرهنگی کتاب جایگاه خاصی داشته و بیبدیل است. در بین همه محصولات فرهنگ بشری کتاب ویژگیهایی دارد که بدون جایگزین بوده و زایاترین محصول فرهنگی است و فراوردههای فراوانی دارد.
وی ادامه کرد: کتاب ماناترین پدیده بشری است. انقلاب اسلامی توانسته به عنوان یکی از توفیقات خود در حوزه فرهنگ مکتوب گامهای خوبی را بردارد. امسال چهلمین سال انقلاب اسلامی است که یکی از دستاوردهای آن در حوزه فرهنگ مکتوب بوده است. بیانصافی است که پارهای از اتفاقات قوی که در رهاورد انقلاب اسلامی بوده را به بهانه کاستیها نادیده بگیریم. یکی از حوزههای قابل توجه انقلاب اسلامی شتاب و رشد حوزه مکتوب بوده است.
وزیر ارشاد گفت: در دهه اول انقلاب اسلامی در سالهای 57 تا 67 حدود 35 هزار کتاب چاپ اول داشتیم ولی الان 726 هزار عنوان کتاب چاپ شده که رشدی 20 برابری را نشان میدهد. مولفانی که در دهه ابتدای انقلاب بودند، 27 هزار مولف بود اما در دهه چهارم انقلاب 604 هزار مولف فعالیت دارند که بیش از 25 برابر رشد را نشان میدهد. در فضای جنسیتی نیز تعداد مولفان زن در سال 57، 11 مولف بود و 388 مولف مرد فعالیت داشتند. این اختلافی 30 برابری بود که الان با 60 هزار مولف مرد و 28 هزار مولف زن، این نسبت به دو برابر رسیده است؛ در واقع فاصلههای جنسیتی تولید علم در انقلاب اسلامی کمتر شده است.
رشد جریان ناشران خصوصی
وی اضافه کرد: جریان ناشران خصوصی در این 40 سال روند رشد قابل توجهی داشتهاند. 10 ناشری که 300 کتاب به بالا تولید کردهاند، ناشران خصوصی بودهاند. جریان نشر خصوصی ما نیز در انقلاب اسلامی قدم به قدم پیشرفتهای بیشتری داشته است. علاوه بر این حوزه کتابخانههای عمومی روند رو به رشدی داشته و 9 برابر در این 4 دهه رشد داشته است. نمیتوان نادیده گرفت که اتفاقات قابل توجهی در حوزه رخدادهای فرهنگ مکتوب کشور پدید آمده است. این حجم کمی عناوین، مولفان، تغییر جنسیتی و... مسیری است که ما در حوزه مکتوب به پیش آمدهایم.
صالحی با بیان اینکه البته اینها به معنای این نیست که گامهای پیش رونده ما کم نیست، افزود: باید به راهی که نرفتهایم، بنگریم تا تلاشمان را مضاعفتر کنیم. علیرغم اتفاقاتی که در فرهنگ کشور افتاده، اتفاقات دیگری هم است که باید همه تلاش کنیم تا آن را نیز در کنار هم به وجود آوریم. مسایل مختلفی فرهنگ مکتوب ما را میآزارد. آغاز این جشنواره بر محور کتاب گرچه یک نمایشگاه است اما یک دانشگاه است که بر محور کتاب شکل میگیرد.
فاصله بین تولید و خواندن
وزیر ارشاد تصریح کرد: مهمترین دشواری ما در حوزه فرهنگی، فاصله بین تولید و خواندن است. آنچه که آمارهای مختلف از خواندن در کشور ما میگوید، راضی کننده نیست. آنچه که در پژوهش ارزشها و نگرشهای ایرانیان که توسط وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی صورت گرفت، نشان میدهد که فضای مطالعه در کشور به طور متوسط در شبانه روز 12.5 دقیقه است که این آمار البته در خراسان رضوی 16.5 دقیقه است. در کل کشور 59 درصد گفتهاند کتاب غیردرسی مطالعه نمیکنند.
وی اظهار کرد: البته طبق آمار بانوان بیشتر از آقایان کتاب غیردرسی مطالعه میکنند. اینکه در حوزه خواندن و خریداری کتاب به اندازه تولید کتاب حرکت نمیکنیم، یک نقیصه قابل توجه است. اگر جریان فرهنگی کشور این فاصله را حل نکند، جریان مکتوب کشور دچار اختلال جدی خواهد شد. باید این مساله را به عنوان یک چالش اساسی دید. بحرانهای یک کشور فقط کم آبی، ذرات معلق در هوا و... نیست بلکه بحران یک کشوری که به کتاب متصل بوده، میتواند کم خواندن نیز باشد، به شرط آنکه این مساله را یک بحران بدانیم.
بحران کمخوانی
صالحی ادامه داد: تا زمانی که این درک پدید نیامده، طبیعی است که این درد را احساس نمیکنیم. بخش قابل توجهی از فعالیت فضای فرهنگی رسانهای ما میتواند متوجه این نکته باشد که چگونه با فعالیت عرصه رسانه مردم نسبت به بحرانهای محیط زیستی توجه داشتهاند؟ ما نیاز داریم به بحران کمتر خواندن نیز بیش از اندازه کنونی توجه کنیم. البته در این مسیر موانعی وجود دارد. نظام آموزش و پرورش ما نظامی است که کمتر متوجه مطالعه آزاد و پژوهشهای آزاد است و نظام خانواده نیز کمتر بر خواندن کتاب استوار است. نظم رسانهای ما نیز به کتاب کمتر به عنوان یک رسانه مانا توجه دارد.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در پایان ابراز کرد: مجموعه این عوامل باید بتواند بیش از گذشته به مسئله کتاب خواندن ما را متوجه کند. اتفاقاتی نیز به عنوان یک دریچه موقت و مسکن افتاده که فضاهای شهر را با خواندن عجین کرده است اما باید این مسکنها به درمانهای پایدارتر تبدیل شود. لازم است رسانه به کمک مدرسه و خانواده برای درگیرتر شدن با خواندن کتاب بیاید. این نمایشگاه یک فضای گفتوگوی فرهنگی بر مبنای کتاب است. امیدواریم این نمایشگاه نقطه عطفی در اتفاقات فرهنگی مکتوب این استان باشد.
انتهای پیام
