فهم و درک قرآن؛ لازمه کارآمدی پژوهش‌های قرآنی

حجت‌الاسلام مجتبی سپاهی، عضو هیئت علمی گروه معارف اسلامی دانشگاه اصفهان، در گفت‌و‌گو با ایکنا از اصفهان، اظهار کرد: بخشی از پژوهش‌هایی که درباره قرآن انجام می‌شود به ترجمه‌هایی برمی‌گردد که از این کتاب آسمانی به عمل آمده است. در سال‌های اخیر، ترجمه‌های بسیار خوبی از قرآن روانه بازار نشر شده که در ابلاغ پیام این کتاب آسمانی موفق بوده است و علاوه بر علما و مراجع، بسیاری از پژوهشگران نیز وارد این عرصه شده‌اند و با ترجمه‌های روزآمدی مواجه هستیم که برای نمونه می‌توان به ترجمه عزت‌الله فولادوند و آیت‌الله مکارم شیرازی اشاره کرد.
وی افزود: ترجمه‌ای که فوق‌العاده برای نوجوانان و جوانان مناسب بوده و به دنبال ابلاغ پیام قرآن است، «ترجمه خواندنی قرآن» اثر علی ملکی است که در بازه زمانی ده ساله به رشته تحریر درآمده و تلاش بر این بوده تا قرآن کریم به زبان امروزی بیان شود. این ترجمه یک اثر کاربردی است که جای خالی آن در جامعه احساس می‌شد و اگر چه ممکن است محققان اشکالاتی را به آن مطرح کنند، ولی من به عنوان کسی که در این زمینه فعالیت کرده و مطالعات زیادی دارم، معتقدم که این اثر علی‌رغم اشکالات؛ یکی از بهترین، به‌روزترین و نسبتاً دقیق‌ترین ترجمه‌های قرآن است که می‌توان مطالعه آن را به نسل جوان سفارش کرد. در واقع هر کس این ترجمه را بخواند، احساس می‌کند پیام قرآن را دریافت کرده است.
عضو هیئت علمی گروه معارف اسلامی دانشگاه اصفهان ادامه داد: در کنار تفسیرهای ارزشمندی نظیر المیزان و تفسیر نمونه، تفسیرهای دیگری نیز روانه بازار نشر می‌شود که نسل جوان می‌توانند از آنها استفاده کنند. البته در سال‌های اخیر به جز تفسیر راهنمای آیت‌الله هاشمی رفسنجانی و تفسیری که حجت‌الاسلام قرائتی ارائه دادند، کار جدی دیگری انجام نشده است، ولی این همت در مراکز علمی وجود دارد که هر چه بیشتر قرآن را به صحنه زندگی و فضای ذهنی مردم آورد تا بتوانند ارتباط بهتری با آن برقرار کرده و متوجه شوند که قرآن چه پیامی برای زندگی آنها در تمام جوانب و قلمروها دارد.
حجت‌الاسلام سپاهی با اشاره به اینکه قرآن لایه‌های مختلفی دارد، گفت: در سال‌های اخیر، حفظ قرآن ترویج پیدا کرده، ولی اگر ترجمه‌های روان ارائه شود و افراد در عین خواندن قرآن، پیام آن را نیز دریابند، در زندگی‌شان تأثیرگذار خواهد بود. همدلی و همزبانی کردن، اولین قدم در فهم قرآن محسوب می‌شود، اگر چه زبان اصلی قرآن عربی است، ولی قرار نیست همگان زبان عربی را بیاموزند و می‌توان قرآن را به زبان‌های دیگر نیز ارائه داد.

بزرگترین ثواب قرآن فهم آن است
وی اضافه کرد: این اشتباه است که فکر کنیم ثواب داشتن قرآن به خواندن آن است، بلکه بزرگترین ثواب قرآن فهم آن به حساب می‌آید؛ اگر کسی قرآن بخواند، ولی آن را درک نکند، ثوابی نیز به دست نمی‌آورد. قرآن زمانی اثرگذار خواهد بود که افراد بتوانند آن را بفهمند. زمانی می‌توانند آن را بفهمند که زبانش را متوجه شوند. زمانی زبان قرآن را متوجه می‌شوند که بتوانند همدلی و تأمل کنند. بی‌جهت نیست که در جای جای قرآن تعابیری نظیر یعقلون، یتفکرون و یتدبرون آمده و سفارش شده است که اهل تفکر و تعقل باشید، چون اگر مسئله‌ای برای انسان به دغدغه تبدیل شد، آن وقت است که به تفکر و تعقل می‌پردازد و وقتی تفکر و تعقل کند، یعنی مطلبی را در جان خود قرار داده است که باعث تعالی‌اش می‌شود؛ ولی اگر مسئله‌ای صرفاً لقلقه زبانش بوده و هیچ فهمی از آن نداشته باشد، فقط زحمت زیادی را متحمل شده و هیچ ثوابی نیز به دست نمی‌آورد.
عضو هیئت علمی گروه معارف اسلامی دانشگاه اصفهان تصریح کرد: ثواب در منطق قرآن به معنای تأثیرگذاری است. هر گاه خواندن و حفظ قرآن بر ما اثر گذاشته و ما را یک قدم به خصوصیات و کمالات انسانی نزدیک کند، ثواب به دست خواهیم آورد؛ بنابراین اگر بتوان قرآن را به گونه‌ای در جامعه ترویج داد که وقتی افراد آن را می‌خوانند، درک صحیحی از یک کلمه یا آیه یا سوره داشته باشند و وقتی خوب فهمیدند، به همان مضامین عمل و آن‌ها را در زندگی اجرا کنند، خواندن قرآن برای آنها ثواب داشته است، در غیر این صورت فقط لقلقه و تکرار خواهد بود که هیچ اثری دربر نخواهد داشت.

قرآن؛ نسخه حل مسائل و نیازها
وی بیان کرد: زمانی می‌توان پژوهش‌های قرآنی را به سمت‌و‌سوی کاربردی بودن سوق داد که احساس کنیم نیازهایی داریم و برای رفع این نیازها باید به قرآن مراجعه کنیم. اگر زمانی که با مسئله‌ای مواجه شده و درصدد حل آن هستیم، نسخه حل آن مسئله را با تکنیک پیام قرآنی ارائه دهیم. در این صورت افراد احساس نیاز می‌کنند؛ ولی اگر چنین احساس نیازی ایجاد نشود و افراد بتوانند مشکل خود را از طریق مطالعه و مراجعه به روانشناس یا روانکاو حل کنند، یا دغدغه‌ای نداشته باشند و یا اگر هم به قرآن مراجعه کنند، متوجه نشوند چه نیازی دارند و چگونه می‌توان نیازها را رفع کرد، در این حالت نوعی واگرایی اتفاق خواهد افتاد. مهم این است که با آوردن قرآن به متن زندگی مردم بتوان نیازهای آنها را رفع کرد.
حجت‌الاسلام سپاهی افزود: باید این احساس را در خودمان ایجاد کنیم که نیازی از نیازهای ما از طریق فهم و درک قرآن رفع می‌شود. اگر این احساس نیاز را در جامعه بسترسازی کنیم، افراد به آن روی خوش نشان می‌دهند، ولی اگر جوانی اصلاً احساس نکند که قرآن می‌تواند یکی از نیازهایش را برطرف سازد، نمی‌توان او را وادار به خواندن قرآن کرد. باید به مردم و جوانان نشان دهیم که به تعبیر حضرت علی(ع) در نهج‌البلاغه، بدترین مرض‌ها که کفر و کبر و کینه است، فقط قرآن می‌تواند آنها را از بین ببرد، ولی اینکه قرآن چگونه اینها را از بین می‌برد، باید آن را نشان دهیم. وقتی در مسیر عمل به آیات قرآن قرار بگیریم، قطعا می‌توانیم مشکلاتمان را حل کنیم. باید میان فرهنگ قرآن و نیازهای افراد ارتباط برقرار کرد، یکی از معضلاتی که وجود دارد، این است که افراد تصور می‌کنند مسائل مذهبی فقط برای ثواب بردن و به کار آخرت آمدن است، نمی‌دانند که اتفاقاً دنیای ما باید با اینها ساخته شده و رنگ و بوی اینها را به خود بگیرد تا بهره‌ای ببرند.
وی تصریح کرد: ترویج قرائت و حفظ قرآن بسیار مؤثر است، ولی در عین حال ممکن است افراد زیادی قرآن را قرائت کنند، ولی از محتوای آن غافل باشند. بنابراین باید این فرهنگ شکل بگیرد که مردم نیازهای خود را با قرآن مرتبط بدانند، همان‌طور که برای مراجعه به پزشک احساس نیاز می‌کنند. قرآن می‌گوید که نماز انسان را از فحشا نجات می‌دهد، یعنی انسان را متوجه این نکته می‌سازد که نماز می‌تواند در همین دنیا برایش فایده داشته باشد و آلودگی‌ها را کنار بگذارد؛ بنابراین اگر نماز در همین دنیا می‌تواند نیاز ما را رفع کند، قرآن نیز این قابلیت را دارد.
انتهای پیام