مطالعات فقهی میانرشتهای در جهان عرب، منجر به ایجاد تفکر اصلاح اندیشه دینی شد
گروه معارف ــ پژوهشگر فقه و اصول گفت: مطالعات فقهی میان رشتهای در جهان عرب، منجر به ایجاد تفکر اصلاح اندیشه دینی شد، در این رویکرد افراد بهدنبال جریان پیشرفت، بر این عقیده بودند که پیشرفت برای ما حاصل نخواهد شد، مگر اینکه اندیشه دینی در جهان اسلام اصلاح شود.
حمیدرضا تمدن، پژوهشگر فقه و اصول در گفتوگو با ایکنا از خراسانرضوی در خصوص «مطالعات فقهی میان رشتهای در جهان عرب» اظهار کرد: در چند سال اخیر، در بحث مطالعات میان رشتهای و در کشور ما اقدامات خوبی به انجام رسیده و کتب خوبی نیز به زبان فارسی از زبانهای دیگر، به ویژه از زبان انگلیسی ترجمه شده است.
وی ادامه داد: اما باید گفت در این باب، به این معنای چند رشتهای و میان رشتهای که در داخل کشور ما مطرح شده است، در جهان عرب هنوز به این شکل، عنوان خاص خود را پیدا نکرده است، اما نمیتوان گفت که در مطالب وجود ندارد؛ چرا که این مباحث بهطور پراکنده خصوصا از چندین سال گذشته هم در فضای شیعی، هم در فضای اهل سنت در موضوعات فقهی و اصولی مطرح شده است.
این پژوهشگر فقه و اصول عنوان کرد: بحث مهمی که در این جا مطرح میشود، بحث فقههای مضاف است. در این موضوع از یک طرف شامل فقه و از طرف دیگر موضوعات دنیای معاصر را شامل میشود و این آغاز در بین اهل سنت تقریباً همزمان با ایران بود، اما از اواخر قرن 18 و تا اوایل قرن 19 خصوصاً در زمان حمله ناپلئون بناپارت به مصر، فضای گستردهای را ایجاد کرد تا کشورهای مسلمان بتوانند با پیشرفتهای جهان غرب آشنا شوند.
تمدن افزود: همین موضوع چندین واکنش را بهدنبال داشت. بهعنوان مثال شخصیتی به نام «رفاعه رافع طهطاوی» از مترجمان و پژوهشگران مصری، به این مسئله گرایش داشت که برای پیشرفت میتوان از تمدن غرب پیروی کرد. طهطاوی از پیشگامان همین جریان، 5 سال در پاریس زندگی کرد. امثال این شخصیت در جهان عرب بسیار بودند که سعی کردند این تفکر را ادامه دهند و این نگرشها در ایران نیز به چشم میخورد.
وی عنوان کرد: این ماجرا منجر به ایجاد تفکر اصلاح اندیشه دینی شد به این معنا، افراد بهدنبال جریان پیشرفت، بر این عقیده بودند، پیشرفت برای ما حاصل نخواهد شد، مگر اینکه اندیشه دینی در جهان اسلام اصلاح شود و از عوامل عقبماندگی کشورهای اسلامی را عدم تنقیح و جمعآوری روشهای فهم دین میدانستند.
این پژوهشگر فقه و اصول فقه بیان کرد: بر همین اساس در چندین سال گذشته افرادی چون «محمد آرگون»، از اسلامشناسان فرانسه و از اندیشمندان اسلامی، «نصر حامد ابو زید»، از متفکرین مصری قرآن و از متکلمان آزاداندیش و پیشرو در اسلام «محمد عابد الجابری»، از پژوهگشران و روشنفکران بنام معاصر جهان عرب و امثال این افراد مانند «حسن حنفی»، از چهرههای برجسته اسلام و همچنین «عبدالمجید الشرفی» در جهان عرب هم تاثیرگذار هستند و هم جمعیتهایی را تشکیل دادند که بهصورت آکادمیک در حال پیشبردن این جریان هستند.
تمدن اظهار کرد: بنابراین بخشی از موضوع به بحث فقههای مضاف مانند فقهالاقتصاد، فقه السیاسه، فقهالعمران که برخی تحت عنوان کلیتر فقهالحضاره مربوط میشود و کشورهای جهان عرب خصوصاً عمان بسیار به این ماجرا توجه ویژه دارند. در حدود چند سالی است که در کشور عمان کنفرانسی تحت عنوان «تطور علوم الفقیه» (پیشرفت علوم فقهی) در حال برگزاری است. در این کنفرانس مباحث جدید دنیای معاصر که هم فقه را مدنظر دارد و هم مباحث دنیای واقع که مسلمانان با آن درگیر هستند، مانند عمران و یا شهرسازی اسلامی، موضوع اقتصاد، سیاست و...، در این کنفرانس بررسی میشود.
وی اظهار کرد: همچنین روشهای فهم دین که متاسفانه تا به امروز مباحث روشی میان علمای شیعه و فقه پژوهان به خوبی رایج نشده است اما در این میان برخی فقهپژوهان جوان در پی این هستند که این مباحث در محافل شیعی گسترده شود.
این پژوهشگر فقه و اصول فقه تصریح کرد: در اهل سنت تاکید ویژه بر استفاده از علوم انسانی جدید نه به عنوان خاص و... میشود. به عنوان مثال در بررسی تراس اسلامی و دینی از بررسی نقد تاریخی، انسانشناسی، مردم شناسی، مطالعات زبانی، هرمنوتیک استفاده میکردند. اما متاسفانه تا قبل این روش این موضوع از اهمیتی برخوردار نبود. در شیعه نیز کمکم این روش جای خود را باز کرد، به عنوان مثال برخی افراد محدود و معدود در درسهای خارج خود در حوزه علمیه قم برای مباحث مربوط به زنان از علم جنسیت شناسی، مردم شناسی استفاده میکنند تا در خصوص مباحث فقهی تحلیل جدیدی را ارائه دهند.
انتهای پیام
