زخم ضعف‌های قدیمی بر تن نمایشگاه کتاب مشهد

بیست‌‌و‌یکمین دوره نمایشگاه بین‌المللی کتاب مشهد در حالی به کار خود پایان داد که اکثر ناشران حاضر در این نمایشگاه از نحوه برگزاری و کیفیت این بستر فرهنگی رضایت مناسبی نداشتند، این فعالان فرهنگی حوزه کتاب انتقاداتی نظیر زمان‌بندی نامناسب، کیفیت تقسیم غرفه‌ها بین نمایندگان و ناشران و همچنین ضعف در تبلیغات را از جمله ایرادات خود به این دوره از نمایشگاه کتاب مشهد می‌دانستند.

گرانی کاغذ و کاهش قدرت خرید

محمد زحمتکش، مسئول نشر «دلیل ما» در این دوره از نمایشگاه کتاب مشهد در گفت‌وگو با خبرنگار ایکنا از خراسان رضوی عنوان کرد: ضعف خرید مردم علت اصلی آن افزایش قیمت کاغذ است و در این دوره از نمایشگاه به خوبی محسوس بود، البته مکان برگزاری نمایشگاه کتاب مشهد هم به لحاظ دور بودن از هسته مرکزی شهر یک نقطه منفی دیگر است.

وی ادامه داد: زمان‌بندی فصل نامناسب و برگزاری نمایشگاه کتاب در آبان ماه یکی از دلایل ضعف استقبال از نمایشگاه کتاب مشهد به حساب می‌آید، برگزاری نمایشگاه کتاب در فصل تابستان آن هم در شهر زائرپذیری مانند مشهد استقبال مناسبی از این نمایشگاه کتاب را به وجود می‌آورد.

زحمتکش با بیان اینکه ناشران با تمام توان و ظرفیت ممکن خود در نمایشگاه کتاب حاضر می‌شوند عنوان کرد: متاسفانه امکاناتی که در نمایشگاه برای نمایندگان انتشارات حاضر در نظر گرفته می‌شود، بسیار ضعیف است و برداشته شدن تعرفه‌های حمایتی از کاغذ برای ناشران هزینه چاپ کتاب را بالا برده و قدرت خرید مردم را کاهش داده است، از طرفی توزیع نامناسب بن‌های کتاب کمکی به خریدار کتاب نمی‌کند، این بن‌ها باید در زمانی پیش از نمایشگاه توزیع شود تا وقت مردم در نمایشگاه برای تهیه بن گرفته نشود.

اکثر بازدیدها منجر به خرید کتاب نمی‌شود

این فعال حوزه نشر کتب معارفی و مذهبی با بیان این که دولت برای کاهش هزینه‌های نشر کتاب باید وارد عمل شود، ادامه داد: ناشران برای حضور در نمایشگاه هزینه‌های زیادی را می‌پردازند، از طرفی اکثر بازدیدها از نمایشگاه منجر به خرید کتاب نمی‌شود، ضعف خرید مردم در حوزه کتب مذهبی و معارف بیشتر از سایر بخش‌هاست، چرا که آنان برای خرید کتاب معارفی همچون کتب درسی و کمک درسی اجباری ندارد. من چند سال اخیر در نمایشگاه حاضر نبودم و امسال پس از گذشت چند سال دوباره به نمایشگاه کتاب آمدم اما بازهم تغییر مثبتی مشاهده نکردم.

وی با پیشنهاد برگزاری نمایشگاه کتاب مشهد در هسته مرکزی شهر و عرصه میدان شهدا افزود: متاسفانه هر دوره از برگزاری نمایشگاه با اتمام برگزاری و اجرا به پایان می‌رسد و اداره‌کل فرهنگ و ارشاد اسلامی خراسان رضوی از همفکری و بررسی نحوه برگزاری جهت بهبود شرایط در دوره‌های بعدی خودداری می‌کند، در شرایط فعلی ناشران وابسته و دولتی که از حمایت‌های مالی بهتری برخوردارند، نقش‌آفرینی بهتری در سطح نمایشگاه از خود نشان می‌دهند.

ضعف در زمانبندی برگزاری نمایشگاه کتاب

سعید محمدی، مدیر پاتوق کتاب مشهد و مسئول فروش نشر معارف در این نمایشگاه نیز در گفت‌وگو با ایکنا عنوان کرد: امسال با توجه به موقعیت و زمانبندی نمایشگاه پس از تعطیلات ضعف در استقبال بازدیدکنندگان را شاهد بودیم، اما نوع کتاب‌هایی که در غرفه ما مورد توجه دانشجویان و جوانان قرار گرفت کتاب‌های هستند که تقریبا مشابهی ندارند و بیشتر در موضوعات سیره شهدا، خانواده و مباحث تربیتی تدوین شده‌اند و نیاز کاربری مردم هستند، البته در موارد درسی نیز استقبال مناسب بوده و همچون سالیان گذشته نیاز ثابتی در این زمینه داشتیم.

وی ادامه داد: با توجه به افزایش قیمت اکثر کتاب‌ها شاید فروش در نمایشگاه امسال مشهد از لحاظ ریالی از سال‌های گذشته بیشتر باشد اما از نظر تعداد و عناوین فروش رفته کتاب‌ها این نمایشگاه از نمایشگاه سنوات گذشته کمتر فروخته و عملا فروش کتاب کاهشی بوده است.

محمدی با اشاره به نیاز جوانان در حوزه نشر ارزشی و انقلابی خاطرنشان کرد: در زمینه‌های مذهبی، معارفی و تخصصی بعید است که خیلی در حوزه کتاب برای جوانان داشته باشیم اما در بخش رمان و داستان مذهبی و انقلابی هنوز احساس نیاز وجود دارد.

سیدحسین سالاری، مسئول بازرگانی انتشارات ضریح آفتاب آموزش و پرورش خراسان رضوی نیز ضمن بررسی روند برگزاری نمایشگاه کتاب مشهد گفت: استقبال از کتب آموزشی حوزه قرآن و حدیث ما برای کودک و نوجوان به جهت وجود فیلترهای مناسب در چاپ و نشر با استقبال خوبی از سوی مردم مواجه بوده اما در کلیت استقبال از نمایشگاه شاهد ضعف نسبی در قیاس با دوره‌های قبلی برگزاری نمایشگاه کتاب هستیم.

برگزاری نمایشگاه در ایام عزاداری اهل‌بیت(ع)

وی افزود: برگزاری نمایشگاه ما بین دو مناسبت شهادت ائمه(ع) و البته برگزاری هر ساله این نمایشگاه در آبان ماه علت ضعف استقبال از نمایشگاه کتاب مشهد است؛ برگزاری نمایشگاه کتاب در چنین بازه زمانی یعنی پس از اتمام خرید کتاب دانش‌آموزان و دانشجویان استقبال را کم رنگ‌تر می‌کند، برای حل شدن این مشکل می توان نمایشگاه کتاب را همزمان با نمایشگاه نوشت‌افزار در شهریورماه برگزار کرد. برگزاری نمایشگاه کتاب که خود یک کار فرهنگی است در ایام شهادت ائمه به ویژه در روز شهادت امام حسن عسگری(ع) نمای جالبی ندارد و این خود موجب کاهش برکت نمایشگاه است.

سالاری ضمن اشاره به عدم نظارت بر قیمت‌گذاری کتاب‌ها بیان کرد: قیمت نجومی برخی کتاب‌ها علی‌رغم کیفیت پایین این آثار، قدرت خرید را از مردم سلب کرده است، مردم به کتاب علاقه‌مند هستند، اما وقتی توان خرید آن را نداشته باشند از طریق دریافت‌های غیرمجاز در فضای مجازی نیاز خود را برطرف می‌کنند، امسال قیمت‌گذاری که نشر ضریح آفتاب برای کتاب‌های معارفی و قرآنی خود در نظر گرفته است در بازه سه تا ۲۵ هزار تومان بسته می‌شود.

تنوع پایین و کیفیت بالا در کتب قرآنی

وحید بهمنی، مسئول فروش غرفه بوستان کتاب چاپ دفتر تبلیغات اسلامی نیز در گفت‌وگو با ایکنا اظهار کرد: با توجه به کار تحقیقاتی در بخش کتاب‌های علوم قرآنی تا حد زیادی تنوع کمتری در این بخش شاهد هستیم اما کتاب‌های منتشر شده از کیفیت بالایی برخوردارند، کتب ناب در حوزه قرآن به دلیل کار پژوهشی با فاصله زمانی بیشتری نسبت به یکدیگر منتشر می‌شوند که از جمله آن‌ها می‌توان به دائره‌المعارف قرآن کریم اشاره کرد.

وی افزود: قدرت خرید کم مردم و توزیع بن‌های کتاب با ارقام پایین وضعیت خرید کتاب از نمایشگاه را در شرایط بدی قرار داده است، ما به طور متوسط هر سال ۶۰۰ عنوان کتاب را در نمایشگاه به فروش می‌رسانیم و اگر اداره‌کل فرهنگ و ارشاد اسلامی خراسان رضوی در زمانبندی برگزاری نمایشگاه تجدیدنظر کند آمار فروش افزایش خواهد یافت و خارج شدن از محدودیت ریالی بن‌های توزیع شده نیز به فروش کتاب کمک می‌کند.

بنابر این گزارش، مشاهدات میدانی و اظهارات نمایندگان و ناشران حاضر در بیست و یکمین دوره برگزاری نمایشگاه کتاب مشهد حاکی از آن است که نمایشگاه کتاب در مشهد همچنان به بازنگری کیفی نیازمند است و از طرفی اهرم‌های تشویقی برای جذب بیشتر مردم به سمت این بستر فرهنگی و علمی را می‌طلبد، صرفا نگاه فروشندگی کتاب در نمایشگاه و اجرای برنامه‌های حاشیه‌ای و نامربوط به کتاب، جایی برای یار مهربان در سبد خرید خانوار باز نمی‌کند.

امیرحسین محبتی، خبرنگار ایکنا