فقرا نیز در شهر حق زندگی دارند

به گزارش ایکنا از خراسان رضوی، حسین ایمانی جاجرمی جامعه‌شناس و عضو هیأت علمی دانشگاه تهران، ظهر امروز 7 دی ماه، در پیش همایش «اخلاق و فرهنگ شهروندی؛ با تاکید بر منشور حقوق و مسئولیت‌های شهرنشینی شهر مشهد» که در دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد برگزار شد، اظهار کرد: اگر شما به کشور نگاه کنید، ویژگی بحران شهری را در آن می‌بینید. در کلان شهرها، گروهی با وضعیت تمکن مالی بسیار بالا و صاحب قدرت تشکیل شده و گروهی با وضعیت بسیار ضعیف در حاشیه‌‌شهر زندگی می‌کنند و این مسئله سبب شکاف طبقاتی فضایی در شهر شده است.

وی با بیان اینکه بخشی از اتفاقاتی که در آبان‌ماه افتاد، ریشه شهری دارد و ما در زمینه عدالت شهری، کوتاهی کردیم، محلات فقیر شهر را به حال خود رها کردیم، عنوان کرد: اعتراضات شهری، در کشور بی‌سابقه نیست و اعتراضات شهری در فواصل زمانی اتفاق افتاده است و به نظر من، ما وارد بحرانی می‌شویم که نام آن شور‌‌ش‌های‌ نان، مسکن و کار است.

بحران مالی مدیریت شهری

ایمانی جاجرمی با بیان اینکه از نشانه‌های دیگر بحران شهری، بحران مالی مدیریت شهری است، عنوان کرد: شاید در مشهد وضعیت مدیریت شهری خوب باشد، اما در مدیریت شهری کلان شهرهای دیگر وضع مالی خوب نیست و بحران در دستگاه‌های مدیریت شهری به معنای بحران در خطر است، در جامعه‌ای که ثروت‌مندان خرج خود را جدا کرده‌اند، خدمات شهری عمدتا معطوف به گروه‌های متوسط و کم‎‌درآمد جامعه می‌شود و  بحران مالی آن‌ها سبب می‌شود که این افراد خدمات کم‌تری دریافت کنند. به عنوان مثال افزایش قیمت بنزین در تهران سبب شد که مشتریان مترو تهران و اتوبوس بیشتر شود و ما در وضعیت خاصی قرار داریم که باید به مسئله شهر و روستا توجه جدی شود.

وی با اشاره به اینکه توجه به شهر در جامعه‌شناسی، با جامعه‌شناسان کلاسیک‌ آغاز شد، خاطرنشان کرد: به نظر مارکس وبر شهر واقعی، بروژوبازی مردم است. در مقابل برخی متخصصین کلاسیک به شهر صنعتی علاقه دارند و شهر را مکانی برای استثمار و بهره‌کشی می‌دانند. شهر را جایی می‌دانند که بحران‌های سرمایه‌داری در آن اتفاق افتاده است. ما می‌دانیم که عمده‌ترین مکتبی که در مطالعات شهری به وجود آمد، مکتب شیکاگو بود و در این مکتب آمده است که شهر چه تاثیری بر اخلاق و منش انسان‌ها می‌گذارد.

ایمانی جاجرمی افزود: بعد از انقلاب بر زندگی رویایی روستایی بسیار تاکید می‌شد و شهری که مردمی نبود، دوباره بازگشت و در حال حاضر همان شهر سلطه خود را بر ما اعمال می‌کند.

این جامعه‌شناس و عضو هیأت علمی دانشگاه تهران با بیان اینکه پنج دوره مطالعات شهری در ایران را تشخیص داده‌ام، گفت: اولین بار که به شهر توجه شد، از سوی معماران و شهرسازان بود و مجله آشیتکت در آن زمان منتشر می‌شد که از عمده مسائلی که در این مجله کار می‌شد، خانه‌سازی برای کارگران و ویلا‌سازی برای پولداران بود، در دهه 40 و بعد از تاسیس موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران، به نوعی مطالعات شهری متولد شد و در سال 1341 برای اولین سمینار مسائل اجتماعی شهر تهران در دانشگاه تهران برگزار شد. در این سمینار برای اولین افراد در حوزه‌های مختلف در خصوص موضوعات و مسائل شهر تهران صحبت کردند.

ایمانی جاجرمی با اشاره به اینکه در دهه 40، اصلاحات ارزی داشتیم، اظهار کرد: این مسئله سبب مهاجرت موج زیادی از روستاییان به شهر شد. با این حال شهر به آن آدم‌ها مکان داد آنها و در نظام اقتصادی جا داده شدند و کارگران در انقلاب ایران نقشی نداشتند و گروهی محافظه‌کار بودند. در دهه 70 اوج جنبش‌های چیرکی، چپ، وابستگی و... بود و در دانشگاه ملی دسته‌ای از آدم‌ها را می‌بینیم که در خصوص مطالعات شهری، مطالعات شهر و منطقه‌ای آمریکای لاتین را ترجمه می‌کنند.

وی با بیان اینکه در دهه 70 و 80 مطالعات شهری در مسئولیت وزارت مسکن‌و‌شهرسازی و در وزارت کشور مرکز مطالعات درون شهری شکل می‌گیرد، عنوان کرد: مطالعاتی که در این دو مرکز شکل گرفت، مطالعات دولتی بود و ما باعث شدیم شهرداری‌ها وارد فاز مدیریت شهری شوند اما اشکال کار ما این بود که این جریان را نقد نکردیم. ما در کشوری زندگی می‌کنیم که بخش عمده‌ای از مردم آن فقیر و تنگ دست هستند و شهرداری در کنار کارهایی که انجام می‌دهد، باید وظایف اجتماعی خود را انجام دهد و در این روزها شاهد این هستیم که مطالعات انتقادی شهری که در دهه 50 شکل گرفته بود، در حال رونق گرفتن است.

این جامعه‌شناس و عضو هیأت علمی دانشگاه تهران بیان کرد: متاسفانه پاسخی برای این انتقادات وجود ندارد و اگر می‌خواهیم برای شهر کاری کنیم، باید وضعیت بحرانی شهر را درک کنیم، دستگاه‌ها باید مسئولیت‌های اجتماعی خود را قبول کنند و بدانند به غیر از ثروت‌مندان، فقرا نیز هستند و آن‌ها نیز حق زندگی دارند و امیدوارم این منشور حقوق شهروندی و شهرنشینی بتواند کار خود را به درستی انجام دهد.