زبان فاسی؛ زبان دوم جهان اسلام

به گزارش ایکنا از خراسان رضوی، علیرضا اسماعیلی، مشاور اجرایی معاونت امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، امروز 26 تیرماه، در اولین روز از همایش بین‌المللی گفت‌وگوهای بینافرهنگی که با موضوع «زبان و ادبیات فارسی» در دانشکده ادبیات دانشگاه فردوسی مشهد برگزار شد، اظهار کرد: به دنبال توافقی که وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با تولیت آستان قدس رضوی داشتند، مجموعه برنامه‌هایی به امضا رسید که ما امروز شاهد عملیاتی شدن یکی از این تفاهنامه‌ها هستیم و آن برگزاری همایش بین‌المللی گفت‌وگوهای بینافرهنگی با محوریت میراث فرهنگی و معنوی خراسان است. در این راستا جا دارد که از آستان قدس رضوی، همکارانمان در اداره‌کل فرهنگ و ارشاد اسلامی خراسان رضوی، دانشگاه فردوسی مشهد، نمایندگی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، رایزنان فرهنگی و ادارات کل فرهنگ و ارشاد اسلامی خراسان شمالی، خراسان جنوبی و گلستان تقدیر و تشکر کنم.

وی افزود: با توجه به این موضوع، عنوان زبان و ادبیات فارسی عنوان بسیار خوبی بود که برای اولین روز از همایش گفت‌وگوهای بینافرهنگی انتخاب شد. امروزه منابع قدرت به دلیل تحولات جدید در سیاست‌های بین‌الملل مثل از بین رفتن نظام دو قطبی، از قدرت سخت‌افزاری به قدرت نرم‌افزاری تغییر یافته و این قدرت همان قدرت فرهنگی است که می‌توان گفت که در عصر امروز قدرت فرهنگ بر فرهنگ قدرت چیرگی پیدا کرده است. بارزترین نماد فرهنگ، زبان و ادبیات است و در این راستا زبان فارسی با دیرینه چندهزارساله و دامنه وسیع پراکندگی در ایران بزرگ، زبان دوم جهان اسلام نیز بوده و این پراکندگی و جغرافیایی که ما آن را ایرانِ فرهنگی می‌نامیم، از حوزه‌های مهم تمدنی در جغرافیای هویتی جهان به شمار‌ می‌آید که نقش فرهنگ و تمدن ایرانی در هویت‌بخشی به این حوزه بسیار قابل توجه است

مشاور اجرایی معاونت امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با اشاره به پیشینه زبان و ادبیات فارسی خاطرنشان کرد: زبان فارسی در ایرانِ فرهنگی واسطه انتقال فرهنگ بوده و آثار به‌جامانده از اندیشمندان و متفکران ایرانی، بازتاب‌دهنده فرهنگ ایرانی و نمایی از این فرهنگ است. گنجینه زبان و ادب فارسی که آمیخته با میراث بزرگ اسلامی است، ثروت مشترکی میان تمام فارسی‌زبانان است، به‌طوری که گاه جداکردن میراث ادبی ما از یکدیگر ممکن نیست. در این راستا شایسته است که همگان به همیت زبان فارسی در حوزه فرهنگ ایران فرهنگی توجه نموده و آن را به عنوان عاملی مهم و برجسته در ایجاد همگرایی فرهنگی بدانیم و به نوبه خود تلاش نماییم تا با استفاده از ابزار زبان فارسی به‎‌عنوان یکی از نمادهای مهم فرهنگ و ابزار دیپلماسی فرهنگی، فضایی برای همکاری‌های بین‌المللی در حوزه‌های مختلف سیاسی، اجتماعی و اقتصادی به وجود آمده و مایه دوستی بیشتر ملت‌های مختلف منطقه باشد.

واژه خراسان مترادف با اندیشه و فرهنگ شده است

یوسف امینی، سرپرست اداره‌کل فرهنگ و ارشاد اسلامی خراسان رضوی نیز در ادامه این نشست، بیان کرد: برگزاری همایش بین‌المللی گفت‌وگوهای بینافرهنگی با موضوعات چهارگانه زبان و ادبیات فارسی، هنر و معماری، ادیان و عرفان و مطالعات فرهنگی و اجتماعی از آن برنامه‌های دلنشین و خاطره‌انگیز است که ذائقه‌ گوینده از بیان کلمات آن طعم شهد و شکر می‌دهد. وقتی سخن از خراسان به میان می‌آید باید مرزهای جغرافیای سیاسی را فراموش کرد و به سراغ عرصه وسیع و فراخ فرهنگ رفت. حتی می‌توان گفت که به اقتضای تاثیرپذیری لفظ از معنا در طی چندین سده گذشته، واژه خراسان مترادف با اندیشه و فرهنگ و آمیخته با فرزانگی و فرهیختگی شده است.

وی افزود: خراسان بزرگ که در اکنون در چندین حوزه جغرافیایی سیاسی قرار گرفته، از این سوی ری در ایران تا آن سوی ماوراءالنهر در آسیای مرکزی همچون نیشابور، طوس، بلخ، هرات، مرو، سمرقند و بخارا از دیرگاه ستون و تکیه‌گاه فرهنگی مناطق شرقی جهان اسلام محسوب می‌شود. چه قبل از اسلام که ایران مورد هجوم و تعرض اسکندر مقدونی قرار گرفت، این پهلوانان برخواسته از خراسان بودند که بساط سلطه سلوکیان و جانشینان اسکندر را برچیدند و همچنین مردم پاک‌نهاد خراسان بودند که پس از اسلام در قرن دوم هجری، بنیان خلافت ظالمانه امویان را برکندند و میزبانان شایسته‌ای برای امام رضا(ع) شدند.

سرپرست اداره‌کل فرهنگ و ارشاد اسلامی خراسان رضوی تصریح کرد: آنگاه که نیاز به حضور و فعالیت در عرصه فرهنگ و احیاء زبان فارسی بود نیز، حکیم ابوالقاسم فردوسی در راه احیاء زبان و ادبیات فارسی گام برداشت و رودکی سمرقندی بود که به واسطه فعالیت‌هایش به شایستگی پدر شعر فارسی نام گرفت. انتقال و تراکم مباحث فرهنگی با محوریت زبان فارسی، اقدام سترگ خراسانیانی همچون ابوالفضل بیهقی، خواجه نظام‌الملک طوسی، خواجه عبدالله انصاری، عطار نیشابوری، مولوی بلخی و صدها اندیشمند فرزانه خراسانی دیگر در قرن‌های گذشته است.

امینی عنوان کرد: اکنون برگزاری همایشی با محوریت زبان و ادبیات فارسی و گفت‌وگوهای فرهنگی پیرامون خراسان و آسیای مرکزی، اقدام ارزشمندی برای بازخوانی این امور است. سزاوار است از برگزارکنندگان این برنامه، مخصوصا معاونت امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، مدیران سازمان علمی و فرهنگی آستان قدس رضوی، دانشگاه فردوسی مشهد، مرکز همکاری‌های بین‌المللی، نمایندگی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی و رایزن‌های فرهنگی جمهوری اسلامی در کشورهای حاضر در همایش تقدیر و تشکر کنم. با این امید و آرزو که در آینده شاهد برگزاری بیشتر این‌گونه همایش‌ها باشیم‌.