اولین نمونه طلاکاری در تزئینات هنری - اسلامی در حرم رضوی است

به گزارش ایکنا از خراسان رضوی، بهزاد نعمتی، پژوهشگر بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، امروز 27 تیرماه در دومین روز از همایش بین‌المللی گفت‌وگوهای بینافرهنگی با موضوع «هنر و معماری» که به صورت وبینار برگزار شد، در خصوص ارزش‌های تمدنی مجموعه حرم مطهر رضوی اظهار کرد: مجموعه حرم مطهر رضوی یک مجموعه آرامگاهی است که چند ویژگی خاص دارد که مهم‌ترین ویژگی آن استمرار تاریخی این مکان مذهبی است، این در حالی است که ما نظیر چنین مجموعه‌ای نداریم که 1200 سال به طور کامل استمرار داشته باشد و جریان زندگی خود را به صورت بالنده ادامه دهد.

وی اضافه کرد: یکی دیگر از ویژگی‌های این مجموعه تنوع این مجموعه است؛ مجموعه بناهایی با کارکردهای مختلف و بسیار متنوع مذهبی، خدماتی و رفاهی در این مجموعه وجود دارد که همه این‌ها در این مجموعه گرد هم آمده‌اند و از این جهت بی‌نظیر است.

این پژوهشگر بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی خاطرنشان کرد: اگر با مجموعه‌های دیگری که در اصفهان، شیراز و ... وجود دارد مقایسه کنیم باید بگویم که به لحاظ عظمت و غنای تاریخی، فرهنگی و هنری، حرم مطهر رضوی از جایگاه ممتازی برخوردار است.

نعمتی اظهار کرد: به این دلیل گفته می‌شود این مجموعه، مجموعه متنوعی است که این مکان، مکانی است که دارای مدرسه، مقبره، فضای زیارتی، رفاهی، خدماتی و اداری است که از این جهت یک مجموعه بی‌نظی به شمار می‌رود. همچنین به لحاظ وجود گنجینه‌های فرهنگی و هنری که در قالب موزه، کتابخانه و خزانه‌های مختلف در این مجموعه قرار دارد، می‌توان این مکان ارزشمند را یک مکان بی‌نظیر و کم‌نظیر دانست.

وی خاطرنشان کرد: از نظر معماری نیز باید گفت که با پدیده‌های شگرفی در حرم مطهر رضوی مواجه هستیم. اگر بخواهیم تاریخ معماری اسلام را بررسی کنیم، تا حد زیادی با بررسی حرم مطهر از جست‌وجوی نمونه‌ها بی نیاز می‌شویم. در حقیقت در تمامی دوره‌ها در این مجموعه ساخت و ساز وجود داشته که هر یک از این ساخت و سازها نشان از هر یک از دوره‌های تاریخی ایرانی است و با وجود تمامی تغییراتی که این مجموعه تا کنون داشته است باز هم ما می‌توانیم استمرار این ساخت و سازهای دوره‌ها را شاهد باشیم.

این پژوهشگر بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی بیان کرد: اگر بخواهیم در زمینه معماری مکان‌هایی چون مقبره، مدرسه و... را بررسی کنیم می‌توانیم عالی‌ترین نمونه‌های این هنرها را در این مجموعه شاهد باشیم که وجود چنین نمونه‌هایی می‌تواند پژوهش را برای پژوهشگران آسان ‌کند. همچنین در  بحث هنر و تزئینات هنری و کتیبه نویسی‌ها نیز باز هم در این مکان مقدس، این ارزش‌ها و این استمرار شیوه‌های هنری را می‌توان شاهد بود.

نعمتی اظهار کرد: در حقیقت نوآوری در حرم مطهر رضوی چه در معماری و چه در تزئینات هنری بسیار قابل توجه است، به گونه‌ای که اولین نمونه طلاکاری در تزئینات هنری اسلامی را در حرم مطهر رضوی داریم، به گونه‌ای که گنبد طلای بارگاه منور رضوی اولین بنایی است که نمای بیرونی آن و ایوان‌های حرم مطهر رضوی بدین صورت طلاکاری شده است.

وی بیان کرد: علاوه بر این موارد نیز می‌توان به نسخ خطی که در این مجموعه گردآوری شده است اشاره کرد که نمونه‌های بی‌نظیری هستند و اطلاعاتی در خصوص برخی از افراد و وقایع تاریخی برای ما بازگو می‌کنند.

این پژوهشگر بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی گفت: همواره یکی از ویژگی‌های مهم مجموعه حرم مطهر رضوی مورد غفلت واقع شده، ارزش‌های تاریخی تمدنی این مجموعه به لحاظ اسناد و تشکیلات تاریخی است مانند اسناد پزشکی دارالشفا و... را که می‌توان در این مجموعه یافت و آن‌ها را مطالعه و بررسی کرد.

نعمتی تأکید: از این‌رو به نظر من باید یک نگاه ویژه‌ای به این مجموعه داشته باشیم که پیرو این امر نیز خوشبختانه در بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی توانسته‌ایم دایرةالمعارف آستان قدس رضوی را بر این مبنا و با این دیدگاه تعریف کنیم و به سر انجام برسانیم. در همین راستا مجموعه دو جلدی که با حدود 850 عنوان مدخل چاپ شده و در دسترس علاقه‌مندان قرار گرفته که این امر می‌تواند قدم اول برای پژوهشگرانی که در صدد  انجام یک پژوهش هستند باشد.

نقش مهم خطه خراسان بزرگ در جهت فرهنگ و معماری 

محمد بهنام‌فر، استاد زبان و ادبیات دانشگاه بیرجند، در ادامه این همایش در خصوص هنر و معماری خراسان بزرگ، اظهار کرد: فرهنگ مقوله‌ای است که تمام باورها و اندیشه‌های ما را به تمام حرکات جهت می‌دهد و به نوعی هر عملی که انجام می‌دهیم ریشه در تفکر فرهنگی ما دارد و این فرهنگ دو بخش دارد که بخشی از آن ریشه در عقل و استدلال دارد که باعث پیدایش علوم تجربی شده و بخش دیگر آن نیز ریشه در ذوق و سلیقه دارد که باعث پیدایش هنر و شاخه‌های مختلف آن شده است.

وی عنوان کرد: لذا وقتی از هنر سخن می‌گوییم در حقیقت بخشی از فرهنگ که ریشه  در ذوق و سلیقه دارد نیز در این سخن جای می‌گیرد، البته که در برخی از هنرها بخش علمی و هنری مقوله فرهنگ را با یکدیگر می‌بینیم که در این میان می‌توان به معماری اشاره کرد و به عبارت دیگر معماری ترکیبی از ذوق و سلیقه و عقل و استدلال مقوله فرهنگ است.

این استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه بیرجند خاطرنشان کرد: به نظر من باید به اصل واژه فرهنگ توجه داشته باشیم؛ فرهنگ در گذشته به معنای قنات و کاریز بوده و از این‌ معنا می‌توان اینگونه برداشت کرد که فرهنگ به معنای رشد، جوشش، بالندگی و تعادل است و ما در هر حرکت فرهنگی باید به دنبال این معنا باشیم و فرهنگ ما یک فرهنگ جوشان، خروشان، بالنده و متعادل باشد.

بهنام‌فر عنوان کرد: در قدیم خاورمیانه شامل خراسان و مارواءالنهر بود که در این منطقه اقوام و نژادهای مختلفی زندگی می‌کردند و آثار و نشانه‌های مهمی از خود به جا گذاشته‌اند که ما امروزه از آن‌ها به عنوان آثار هنری یاد می‌کنیم و در این میان بخش مهمی از آثار هنری آن‌ها، آثار معماری هستند.

وی با بیان اینکه خراسان در همه هنرها و به ویژه معماری پیشتاز بوده و نقش مهمی در این راستا داشته است  اظهار کرد: در مورد معماری خراسان باید گفت خراسان که شامل منطقه وسیعی بوده است از یک زمینه غنی فرهنگی و هنری از دوران پیش از اسلام برخوردار بود، اما پس از اسلام این هنرها تداوم پیدا کرد و متحول شد و به نوعی اسلام موجب تحول و دگرگونی هنرها شد و به این هنرها روح تازه‌ای بخشید که ما نمونه‌های این بناها را در زیارتگاه‌ها و مساجد شاهد هستیم؛ به عنوان مثال می‌توان به مساجد اشاره کرد که اکثراً تحت تأثیر مسجدالنبی ساخته شده‌اند.

این استاد زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه بیرجند بیان کرد: در حقیقت آثار به جا مانده از هنرهای مخلف مانند معماری، نقاشی، شهرسازی، مینیاتور و... نشان می‌دهد که ما پس از ورود اسلام دوران با شکوهی از هنرها  به ویژه از قرن هشتم تا قرن 12 داشته‌ایم و ایرانیان با این فرهنگ و هنر غنی و پربار خود هیچگاه در مقابل بیگانگان شکست نخوردند. از این‌رو مردم ایران و به ویژه خراسان بزرگ به برکت فرهنگ و هنر غنی خود ملتی همیشه پیروز بوده است.

بهنام‌فر خاطرنشان کرد: خراسان بزرگ از دوران پیش و پس از اسلام نقش مهمی در توسعه هنر و به ویژه معماری داشته و نوآوری‌های زیادی ارائه کرده است. سنت ساخت آرامگاه‌سازی، آرایش بناها، هنرهای تزئینی و کاربردی مانند سفالگری، قالی‌بافی و...،  ساخت اولین نمونه مدارس ایوانی و بسیاری از هنرهای دیگر توسط خراسانیان ساخته و پرداخته شده و در این خطه بزرگ رشد کرده است.