تشریح فرآیند تجلی شهر اسلامی
یک پژوهشگر معماری و برنامهریزی شهری در تشریح فرآیند شهر آرمانی اسلام، گفت: نام شهر، الگو، مبانی، ارکان و صفات شهر آرمانی، منجر به اصول شهر آرمانی اسلام و اصول و راهبردهای شهرسازی اسلامی میشود و مراتب تجلی شهر آرمانی اسلامی بهصورت جلوههای شهر اسلامی در ادوار و سرزمینهای گوناگون را فراهم میکند.
به گزارش ایکنا از خراسان رضوی، محمد نقیزاده، عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد تهران و پژوهشگر معماری و برنامه ریزی شهری 18 آبانماه، بهصورت برخط در سومین پیش نشست نخستین همایش ملی الهیات شهر، اظهار کرد: متون وحیانی اختصاص به زمان خاصی ندارد، بلکه در این متون اصولی ارائه میشود که در سرزمینهای متفاوت تجلیات متناوبی دارد، لذا با توجه به متون وحیانی اصول باید شناسایی شود.
وی افزود: متأسفانه درک و فهم عمیق از ارزشهای هنر اسلامی نشده و صرفاً قید اسلامی یا صفت اسلامی برای این موضوع به کار رفته است. ما اگر طیفی را در نظر بگیریم، از مسلمانان گرفته که الگوشان پیامبر(ص) است، تا سایر همه را میتوان از متون وحیانی استنتاج کرد. برای هر چیزی الگویی مطرح است و مجموعه الگوهای وحیانی بهترین الگو است. وقتی میگوییم از قرآن میخواهیم استفاده کنیم هر بار باید دلیلی نیز بیارویم که میتوانیم از قرآن استفاده کنیم.
نقیزاده با اشاره به آیاتی از قرآن کریم ابراز کرد: در آیه 69 سوره «عنکبوت» خداوند میفرماید: «وَالَّذِينَ جَاهَدُوا فِينَا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنَا ۚ وَإِنَّ اللَّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنِينَ؛ و آنان که در(راه) ما(به جان و مال) جهد و کوشش کردند، محققا آنها را به راههای(معرفت و لطف) خویش هدایت میکنیم و همیشه خدا یار نیکوکاران است. همچنین در آیه 59 سوره «انعام» آمده است: «وَعِنْدَهُ مَفَاتِحُ الْغَيْبِ لَا يَعْلَمُهَا إِلَّا هُوَ؛ و کلیدهای خزائن غیب نزد اوست» و در جای دیگر فرمود: «إِنَّهُ لَقُرْآنٌ كَرِيمٌ» که در این آیه قرآن را کریم و بزرگوار مطرح میکند که این آیات در واقع اصول هستند.
پژوهشگر معماری و برنامهریزی شهری اظهار کرد: امام کاظم(ع) فرمود: «همه چیز در کتاب خدا و سنت پیغمبرش موجود است، لذا کسانی که به وحی معتقدند، سخن خداوند را منبع بزرگی میدانند، از طرفی یک موحد قبل از تجربه هم میگوید، چون خدا فرموده، پس درست است، اما عدهای هستند که میخواهند آن را اثبات کنند.
فرآیند ظهور تمدن ایرانی ـ اسلامی
وی در خصوص فرآیند ظهور تمدن بیان کرد: این فرآیند در فضای اندیشه و عمل شامل جهان بینی، فرهنگ و تمدن است که البته این سه با هم یک رابطه دو سویه دارد، در خصوص فرآیند ظهور تمدن ایرانی اسلامی نیز باید گفت در حوزه جهان بینی شامل جهان بینی توحیدی در حوزه فرهنگ شامل فرهنگ ایرانی ـ اسلامی و در حوزه تمدن شامل تمدن ایرانی ـ اسلامی است تمدنی که به وجود میآید نام فرهنگ را دارد.
این پژوهشگر معماری و برنامهریزی شهری افزود: نظریه پردازان نیازهای انسان را بهصورتهای مختلف تقسیمبندی کردهاند، عدهای تقسیمبندی رحجانی، برخی براساس نیازهای جسمی، برخی براساس نیازهای روانی وعدهای نیز براساس قلمروهای حیات و زندگی تقسیمبندی را انجام دادهاند، اما براساس نظریه مازلو نیازهای انسان شامل خودشکوفایی و رشد استعدادها، احترام و ارزش، نیازهای اجتماعی، ایمنی و امنیت و نیازهای فیزیولوژی تقسیم شده است که اشکال اصلی این طبقهبندی سلسله مراتب ترجیحی پنداشتن نیازهاست.
عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد تهران ادامه داد: در خصوص انواع سلسله مراتب میتوان به سلسله مراتب ترجیحی، مکانی، زمانی، زمینهای، فیزیکی، حقوقی، قراردادی و غیره اشاره کرد. ساحتهای حیات انسان شامل قلمرو مادی و فیزیولوژیکی، ساحت نفسانی و روانی حیات، ساحت روحانی و معنوی حیات است که این ساحتها جسم، روان و نفس و روح را در برمیگیرد.
وی ادامه داد: بر اساس فرمایشات امیرالمؤمنین(ع) در خطبه 23 نهجالبلاغه، «يَرَونَ أهلَ الدُّنيا يُعَظِّمونَ مَوتَ أجسادِهِم و هُم أشَدُّ إعظاما لِمَوتِ قُلوبِ أحيائهِم» امام على(ع) در وصف زهاد فرمود: «دنيا پرستان را مىبينند كه به مردن پيكرهايشان اهميت مىدهند، اما آنان به مرگِ دلهاىِ زندگانشان بيشتر اهميت مىدهند.»
این پژوهشگر معماری و برنامه ریزی شهری اضافه کرد: در این فرمایشات به شرایط روحی و معنوی اشاره کرده و همگان را متذکر شد که روح قدرتمند میتواند نفس و بدن را در سالم شدن و سالم ماندن یاری رساند. همچنان که تن سالم میتواند به تعالی نفس و روح یاری رساند، در مقابل روح افسرده و بیمار به بیماری تن میانجامد و بدن بیمار و ناتوان در کمک به تعالی روح کم توان است.
وی بیان کرد: نیازهای انسان، ما به ازاء ساحتهای حیات شامل نیازهای قلمرو مادی و فیزیولوژیک زندگی در هر گروه، سنی از هر جنس، نژاد و غیره، نیازهای ساحت نفسانی و روانی حیات به تناسب فرهنگ، تاریخ، زمان، عرف، آرمانهای فردی و غیره، نیازهای ساحت روحانی و معنوی حیات به تناسب باورها، اعتقادات و معرفت و رشد و تعالی فردی و نیازهای جعلی و کاذب تحصیلی برای هر سه قلمرو زندگی به تناسب مدها، تبلیغات، بحرانهای هویتی، از خود بیگانگی و غیره است.
سلسله نیازهای بشر براساس دعای حضرت ابراهیم(ع)
نقیزاده با اشاره به سرسلسله نیازهای مادی بر اساس دعاهای حضرت ابراهیم(ع)، گفت: حضرت ابراهیم(ع) برای مکه بهعنوان مکان و شهر، وفور رزق، امنیت و ایمان به خدا را طلب کرد که وفور به عنوان سرسلسله نیازهای مادی، امنیت به عنوان سرسلسله نیازهای روانی و ایمان به خدا بهعنوان مبداء نیازهای معنوی و روحانی است.
این پژوهشگر معماری و برنامهریزی شهری تصریح کرد: ارتباط ساحتهای حیات انسان با نیازهای وی و نوع سلامتی ناشی از تأمین نیازهای هر ساحت است. جسم سالم، نفس دارای سلامت روان و روح همراه با تزکیه در مجموع یک زندگی سالم را برای انسان به ارمغان میآورد.
وی با بیان اینکه اهداف 17گانه توسعه پایدار برای تغییر دنیا مطرح شد، تصریح کرد: اصول پاسخگویی به نیازهای انسان در شهر و محیط زندگی از ویژگیهای موجودات سه گانه شامل جمادات، جانوران و انسان دربردارنده نیازهای مربوز طبایع و غرایز انسانی که نیازمند کنترل و هدایت، نیازهای فطری و نیازهای ساحت معنوی و نفسانی که نیازمند یادآوری و البته هدایت است.
نقیزاده اضافه کرد: از طرفی روابط انسان با هستی شامل روابط انسان با خدا، انسان به انسان، انسان به غیر انسان، انسان به طبیعت و ساختههای انسان، انسان به جامعه، طبیعت و مصنوعات است که در همه این ارتباط ها، ارتباط با خدا نیز در نظر گرفته میشود.
وی افزود: مدل ارتباط انسان با عالم براساس اندیشه، مکان و زمان است، اما این سؤال مطرح است که در متون اصیل و مقدس برای تدوین مبانی نظری طراحی و برنامهریزی مکان و محیط مطلوب زندگی انسانی باید به دنبال چه موضوعاتی بود؟ در واقع وقتی کلام الهی را بخوانیم، اصولی دارد که این اصول شامل اصل جهانی است که همه قبول دارند، اصل صفات فعل الهی، اصل طبیعت و عناصر طبیعی که دارای چهار گروه اصلی است، اصل صفات محیط مصنوع و اصل عناصر شهر و معماری از دیگر اصول کلام وحی هستند.
نقیزاده در تشریح فرآیند شهر آرمانی اسلام و تجلی شهراسلامی از طریق وحی، افزود: نام شهر آرمانی اسلام، الگوی شهر آرمانی اسلام، مبانی شهر آرمانی اسلام، ارکان شهر آرمانی اسلام و صفات شهر آرمانی اسلام منجر به اصول شهر آرمانی اسلام، اصول و راهبردهای شهرسازی اسلامی میشود و مراتب تجلی شهر آرمانی اسلامی بهصورت جلوههای شهر اسلامی در ادوار و سرزمینهای گوناگون را فراهم میکند.
این پژوهشگر معماری و برنامه ریزی شهری اضافه کرد: مهمترین چیزی که میتوانیم از متون درآوریم اصول است. امام رضا(ع) در حدیثی میفرماید ما اصول را به شما میگوییم انجام فروعات با خودتان است.
وی بیان کرد: تا از بازار اسلامی میگوییم آدرس میدهند یزد و اصفهان، این در حالی است که شرایط بازار اسلامی را بازاری دارد که در آن ربا نشود، خرید و فروش حرام نباشد و اصول خرید و فروش رعایت شود، لذا تنها صرفاً کالبد بازار مطرح نیست، چرا که در بسیاری از کشورهای مسلمان و اروپا میتوان بازارهایی با کالبد اسلامی دید.
نقیزاده با اشاره به اینکه در متون و روایات نباید دنبال فرع، بلکه باید دنبال اصول بود، اضافه کرد: ساختمان سفید در زمان حضرت رسول(ص) نشان تفاخر بود و حضرت به شدت از آن نهی میکردند، این مصادیق در دوران کنونی تغییر کرده است و داشتن یک ساختمان سفید در یک شهر نشان تفاخر نیست.
اهالی، مسئولان و فرهنگ سه رکن مهم شهر هستند
این پژوهشگر معماری و برنامهریزی شهری تصریح کرد: ار کان شهر سه چیز است یکی اهل شهرند، دوم قوانین و مقررات و فرهنگ سوم کالبد شهر است، اما در حال حاضر با شهر سازی کالبدی مواجه هستیم. اول مردم باید بخواهند و مدیران شهر اقدام کنند و کسانی را باید داشته باشیم تا این اصول را تبدیل به کالبد کنند.
انتهای پیام
