گسترده‌ترین سوگند خداوند در قرآن؛ آفرینش زوجیت در عالم هستی

به گزارش ایکنا از خراسان رضوی، محمدعلی انصاری، صاحب تفسیر مشکاة، 28 آبان‌ماه در نشستی مجازی «تفسیر سوره ذاریات»، اظهار کرد: خداوند در آیه 49 سوره مبارکه ذاریات می‌فرماید: «وَمِنْ كُلِّ شَيْءٍ خَلَقْنَا زَوْجَيْنِ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ؛ از هر چيزى دو گونه يعنى نر و ماده، آفريديم اميد كه شما عبرت گيريد و متذکر شوید به خدا»؛ خداوند در آیه پیشین پس از اینکه درباره آسمان و زمین بیان کلی را فرمودند در ادامه به حقیقت توحیدی دیگری اشاره می‌کند که این آیه انسان را به وحدانیت حضرت پروردگار سوق می‌دهد و با توجه به عمومیتی که این آیه شریفه دارد همه چیز را در بر می‌گیرد.

وی عنوان کردگفت: در اینجا زوج به معنای همگونی، ترکیب و پیوند است با این معنا و سیاقی که در قرآن مشاهده می‌کنیم بابی تحت عنوان زوجیت وجود دارد که گاهی خداوند این معنا را به‌صورت ملموس و به شکل خارجی آن، به‎گونه‌ای که همه مشاهده می‌کنند مانند گیاهان، حیوانات، انسان‌ها و... مطرح می‌کند و این در حالی است که خداوند این زوجیت را در سوره یاسین هم اشاره کرده است.

این مفسر قرآن کریم بیان کرد: با تفکر در این آیه شریفه روشن است که مفهوم زوجیت صرفاً به معنای نرینگی و مادینگی نیست، بلکه بحث تقارن، همگونی و ترکیب پدیده‌های عالم است که ممکن است در قالب جنسیت، قطبیت و در قالب بارهای مثبت و منفی باشد.

انصاری یادآور شد: در این آیه شریفه مفهوم گسترده‌ای وجود دارد و برخی از محققان معتقدند که این آیه گسترده‌ترین سوگند خداوند در قرآن است، زیرا همه پدیده‌های آفرینش زوج هستند، به این دلیل که هر پدیده‌ای را که در خلقت می‌بینیم، خداوند به او هستی داده است. لذا، می‌توانیم بگوییم که زمین، آسمان، انسان و هر آنچه که در این عالم مشاهده می‌کنیم، دارای یک نوع هستی هستند و وجود دارند.

وی بیان کرد: اما این در حالی است که با وجود اینکه این پدیده‌ها در هستی مشترک هستند اما هر یک، ویژگی‌های خود را دارند و به تعبیری دارای چیستی هستند که پس از این مفهوم مشترک، آن‌ها را از یکدیگر متمایز و جدا می‌کند و از این‌رو نمی‌توان گفت که درخت انسان است.

صاحب تفسیر مشکاة اظهار کرد: در فلسفه گفته می‌شود هر پدیده‌ای که ملاحظه می‌کنیم دارای دو بخش وجود و ماهیت است. در اینجا منظور از وجود، هستی است که پیش از این به آن اشاره شد و منظور از ماهیت نیز چیستی است که یک پدیده‌ای را به لحاظ هویت از سایر پدیده‌ها متمایز می‌کند.

انصاری گفت: بنابراین هر پدیده‌ای که خداوند آفریده است ترکیبی از دو بخش هستی و وجودی و بخش چیستی و ماهیت است و تمام آفرینش‌های این عالم ترکیبی از زوج و ماهیت هستند.

وی ادامه داد: با توجه به اینکه خداوند همه وجود را زوج آفریده است، در اینجا می‌توان سؤال کرد که آیا این بهترین دلیل برای وحدانیت و یکتایی حضرت حق می‌شود یا خیر؟ در پاسخ باید گفت که خالق با مخلوق خود دارای اتحاد جنسی نیستند، لذا خداوند نمی‌تواند شفع باشد بلکه باید وتر باشد و در اینجا به نوعی یکتایی خداوند را برای ما نشان می‌دهد.

این مفسر قرآن کریم با اشاره به روایتی از امام رضا(ع) در خصوص آفرینش خداوند، اظهار کرد: با توجه به اینکه مشائر و شعوری به انسان‌ها داده است از جنس اینکه ببینند و بشنوند، نشان داده می‌شود که ذات او از این جنس مشائری که به او داده است، ندارد و اینکه خدا به اشیا جوهر و ماهیت داده است نشان می‌دهد که خداوند ماهیت و جوهر ندارد وگرنه همانند مخلوقات می‌شد و اینکه خدا پدیده‌های عالم را مانند شب و روز و... ضد آفریده است دلیل بر یکتایی خداوند است و اینکه خداوند اشیا را قرین آفریده است نشان‌دهنده این است که برای ذات او قرینی وجود ندارد. نور را با ظلمت نقطه مقابل قرار داد، خشکی را با رطوبت، خشونت را با نرمش و سردی را با گرمی قرار داد که همه این‌ها دلالت می‌کنند با این وضعیتی که دارند، آفریده آن‌ها که آن‌ها را به یکدیگر نزدیک و یا آن‌ها را از یکدیگر دور می‌کند و همه این‌ها همان است که خدا در یک جمله کوتاه گفت: «وَمِنْ كُلِّ شَيْءٍ خَلَقْنَا زَوْجَيْنِ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ».

انصاری بیان کرد: در ادامه این آیه آمده است: «لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ» لازمه این تذکر این است که انسان در ابتدا باید متفکر باشد تا بتواند متذکر شود. در واقع تمام آنچه را که خداوند در این سوره مبارکه فرمود، زمینه‌ای است برای اینکه انسان‌ها به نعمت بزرگ تفکر که خداوند به انسان‌ها داده و به‌واسطه این نعمت، آن‌‌ها را از سایر موجودات متمایز کرد، از این‌رو انسان‌ها باید آن را به‌کار گیرند و با اندیشیدن و تفکر درست متذکر شوند.

وی گفت: با توجه به اینکه سه آیه 47، 48 و 49 این سوره مبارکه در خصوص طبیعیات بود. در آیه بعدی نیز می‌فرماید: «فَفِرُّوا إِلَى اللَّهِ إِنِّي لَكُمْ مِنْهُ نَذِيرٌ مُبِينٌ»؛ در اینجا خداوند به پیامبر(ص) می‌فرماید که به مردم بگو به سوی خدا بگریزید و منِ پیامبر از سوی خداوند بیدارگری بسیار روشنگر هستم که آمده‌ام شما را با تمام روشنی بیدار کنم.

صاحب تفسیر مشکاة بیان کرد: پس نکته اول این آیه شریفه این است که زندگی حرکت است و همواره در مسیری که خداوند ما را برای آن آفریده است، باید آدمی در حال حرکت شتابان باشد، زیرا ما بسیار فرصت کمی برای حرکت داریم به این دلیل که انسان‌ها در هر نقطه‌ای که هستند تمام فرصت‌های پیشین خود را از دست داده است.

انصاری اظهار کرد: نکته دوم این آیه این است که خداوند به انسان‌ها سفارش می‌کند که از هرآنچه که شما را تباه می‌کند، به‌سوی نقطه‌ای که سراسر امنیت، سعادت، رستگاری، توحید، وحدانیت و فرمانبرداری از پروردگارتان است؛ فرار کنید و این جز با شتاب و حرکت به دست نمی‌آید. به تعبیر دیگر نیز می‌توان گفت که از هر آنچه که رنگ و بوی غیر خدا دارد به سوی حق و هر آنچه که رنگ و بوی الهی دارد، بگریزید و به شتاب از این امور غیر خدایی فاصله گیرید. مصداق این امر را می‌توان حج در نظر گرفت که در این حرکت انسان به‌سوی خداوند می‌گریزد.

این مفسر قرآن کریم گفت: در ادامه این سوره نیز خداوند می‌فرماید: «وَلَا تَجْعَلُوا مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ إِنِّي لَكُمْ مِنْهُ نَذِيرٌ مُبِينٌ»؛ در حقیقت لازمه این فرار به سوی خداوند، این است که همراه خداوند یکتا، معبود دیگری را قرار ندهید و پیامبر به انسان‌ها می‌گوید که من بیدارگر روشنی از سوی خدا هستم.