دعای عرفه و سبک زندگی اعتقادی

آموزه‌های اعتقادی دعای عرفه، آشنایی با توحید در خالقیت و اسرار خلقت انسان، نگرش اعتقادی، رفتارهای اعتقادی، عمل صالح و پرهیز نسبت به رفتارهای مشرکانه است. قاری با تدبر این دعا به وسیله متن بر انحرافات معنوی، اخلاقی و عملی واقف می‌شود و درصدد دفع و رفع آن برمی‌آید.

فرازهایی از دعای عرفه شناخت خلقت ظاهر انسان و مابقی دعا مربوط به عقل، روح، دنیا، آخرت، دین و اخلاق انسان است. امام حسین(ع) در دعای عرفه به مسئله خلقت انسان توجه و قلب انسان را متوجه خالق یکتا کرده و به تبیین توحید در خالقیت پرداخته است و لطف، احسان، رزق و عنایات خداوند را برای متربیان بازتعریف کرده و آنگاه به ناسپاسی متربیان آلوده به گناه و انحراف پرداخته است.

امام حسین(ع) با طرح آموزه‌های اعتقادی در دعای عرفه، انسان گناهکار و ناسپاس را به معرفت حق‌شناسی وارد می‌کند تا شکر نعمت‌های خداوند که عبارت است از ایمان، عمل صالح و اخلاق حسنه به‌جای آورد. امام حسین(ع) در دعای عرفه به‌دنبال ثبوت باورها و متخلق کردن به رفتارهای اعتقادی و انجام عمل صالح است.

هر جمله دعای عرفه می‌تواند در قلب و جان انسان ظهور و نفوذ کند و کدورت‌ها را برطرف و نیرویی برای حرکت انسان به سوی رضوان الهی وارد کند. دعای عرفه سبک قرآن را در ارائه آموزه‌های اعتقادی و تربیت اعتقادی و شکل‌دهی زندگی اعتقادی برای مردم در پیش گرفته و یک کلاس زیبای جامع برای شناخت خداوند به معلمی و استادی امام حسین(ع) است.

بخش اول دعا در ارتباط با خداشناسی است، یعنی پی بردن به مؤثر از اثر و معلول از علت. فرازهای بخش اول دعا به خداشناسی و راهنمایی به معرفت پروردگار اختصاص دارد و توحید در ربوبیت و توحید در خالقیت مطرح شده است.

بخش دوم دعا مربوط به انسان‌شناسی و تشریح بدن انسان است. امام حسین(ع) در یک کشوری که هیچ مدرسه، دانشگاه و میکروسکوپی نبوده است، کلیات خلقت بدن انسان را بیان می‌کند. ایشان در مورد رگ، پی، عصب، مخ، قلب و پرده‌های قلب، گوش و چشم می‌گوید که هر محققی بخواهد تفصیل آن‌ها را مطالعه کند باید در کتاب‌های مهمی مانند فیزیولوژی یا آفرینش انسان به‌دنبال آن بگردد و در آن صورت پی خواهد برد که امام حسین(ع) کلیات بدن را چقدر زیبا، صحیح و درست بیان کرده است.

بخش سوم دعا منعم‌شناسی است. امام حسین(ع) بابیان نعمت‌های پروردگار مهربان و ذکر الطاف، عنایات، فضل، احسان، نعمت‌ها و محبت‌های خداوند که به انسان از رحم مادر تا وضع فعلی انسان در هر سن و سالی ارزانی داشته، مؤمنان را به شکرگزاری دعوت می‌کند. پس از آن امام حسین(ع) با مقایسه یک گنهکار در دوره عمر با مؤمن صالح زمینه را برای تغییر و اصلاح، توبه و انابه گنهکاران فراهم کرده و آنها را نسبت به عبادت و بندگی خدا و شکرگزاری به درگاه الهی دعوت می‌کند.

بخش چهارم دعا دشمن‌شناسی و دوست‌شناسی است. انسان با غفلت از پروردگار و با جهل به معارف الهی مرتکب گناه و معصیت می‌شود. امام حسین(ع) در دعا مطرح می‌کند که اگر انسان گناهکار موفق به توبه واقعی و پاک‌سازی وجود خود از گناه نشود، در زمره تیره‌بختان قرار خواهد گرفت. بخش دیگری از دعا مربوط به اهمیت و ارزش روز عرفه و شب و روز عید قربان است و بخشی هم درخواست‌های بسیار مثبت و متین از وجود مقدس پروردگار عالم است.

بخش آخر دعا وصل‌شناسی است. یک مناجات سوزنده، صددرصد قلبی و عرفانی است که اگر انسان همان یک قطعه را بفهمد، عاشق پروردگار مهربان عالم می‌شود. عشق در وجود یک انسان عاشق مانند نیرویی است که او را به سوی معشوق حرکت می‌دهد. البته مرکب حرکت‌دهنده به سوی معشوق (وَالْعَمَلُ الصَّالِحُ یَرْفَعُهُ) عمل به دستورات خداوند، پیامبر و ائمه طاهرین است. 

دعای عرفه نوعی بازگشت به فطرت است، بنابراین کسانی که دعای عرفه را می‌خوانند آن را مطابق فطرت خود می‌یابند. انسان‌ها به‌صورت فطری دنبال کمال هستند و دعای عرفه به‌دنبال کمال انسان است. دعا تنها سرمایه آدمی برای جلب رضایت و غفران خداوند، اساس بندگی و شاخص عبودیت است. از یک‌سو برای دستیابی به هدف آفرینش، باید شاخص استکبار یعنی ترک دعا را رها کنند و به شاخص عبودیت یعنی دعا روی آورند. دعا و دعای عرفه موجب تغییر و تحول جمع کثیری از انسان‌ها و نگاه آنها به آسمان و طلب هدایت و نجات از خداوند شده و سبب مقابله با فساد و فحشا و انواع سوء رفتار و رفع گرفتاری‌ها، ظلم‌ها وبی‌عدالتی‌ها و مشکلات جامعه شده است و زیرساخت‌های لازم برای تحولی همه جانبه و یکپارچه را برای ایجاد جامعه توحیدی فراهم کرده است.

دعای عرفه گام‌به‌گام، عرفان به توحید را الهام می‌کند تا متربی به تربیت اعتقادی برسد. تربیت اعتقادی، آرمانی جز رسیدن به خدا و مقام تقرب به درگاه ربوبی ندارد. اوج تربیت اعتقادی کشف حقایق عالم و آنچه در آن است، یعنی راهیابی به ذات و صفات خداوند و طلب معرفت به او از خود او.

منبع: بحارالانوار و فلسفه اخلاق و Hawzah.net