فضیلت فراموش شده اتحاد و برادری

به گزارش ایکنا از اصفهان، پایگاه اطلاع‌رسانی حضرت آیت‌الله العظمی مظاهری به‌مناسبت گرامیداشت هفته وحدت، بخشی از بیانات معظم‌له در خصوص فضیلت اتحاد و برادری، مصادیق و عوامل اتحاد و گناهانی را که موجب اختلاف و تفرقه‌افکنی می‌شود، منتشر کرده است که متن آن را در ادامه می‌خوانید.

یکی از فضائل فراموش شده در جامعه، «اتحاد و برادری» است، در حالی که در آیات قرآن کریم و روایات، بر ضرورت حفظ وحدت، تأکید فراوانی شده است، به‌ویژه پیغمبر اکرم(ص) بر قضیه اتحاد و برادری بسیار تأکید کرده‌اند. وقتی ایشان هجرت کردند و وارد مدینه شدند، تشکیل حکومت دادند؛ در اولین اقدام، در راستای بقای حکومت، مسجد ساختند و همه را با هم در یک جا جمع کردند. مهم‌تر از این، نماز جماعت تشکیل دادند. توصیه کردند که همه با هم، به امام جماعت اقتدا کنند؛ وقتی می‌گوید: «الله اکبر»، همه با هم بگویند: «الله اکبر»؛ هنگامی که به رکوع یا سجده می‌رود، همه با هم به رکوع یا سجده بروند و بالاخره، با سلام دادن امام جماعت در آخر نماز، همه سلام دهند.

برای نماز جماعت که شعار اتحاد است، خیلی ثواب قائل شده‌اند. در روايتى، ثواب‌های شگفت‌انگیزی برای رکعات و حتی اجزای نماز جماعت وارد شده است. مثلاً فرموده‌اند: اگر يک نفر به امام جماعت اقتدا كند، هر ركعت از نماز آنان ثواب صد و پنجاه نماز دارد و اگر دو نفر اقتدا كنند، هر ركعت ثواب ششصد نماز دارد و هر چه بيشتر شوند، ثواب نمازشان بيشتر می‌شود تا به ده نفر برسند و تعداد آنان كه از ده نفر گذشت، اگر تمام آسمان‌ها كاغذ و درياها مركب و درخت‌ها قلم و جن و انس و ملائكه نويسنده شوند، نمی‌توانند ثواب يک ركعت آن را بنويسند.

به قول اهل علم، این ثواب، ثواب استحقاقی نیست، یعنی نماز جماعت این‌قدر استحقاق ثواب ندارد، بلکه ثواب ترغیبی است؛ دانه می‌ریزند و کبوتر می‌گیرند، این‌قدر ثواب می‌دهند برای اینکه مردم حتماً نماز جماعت بخوانند، چراکه این نماز، نماد و شعار وحدت است.

اقدام بعدی پیغمبر اکرم(ص) در مدینه، اعلام برادری بین افراد بود. صیغه اخوت را بین همه خواندند و امیرالمؤمنین علی(ع) را هم برای برادری با خودشان برگزیدند. آنگاه این آیه شریفه نازل شد: «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصْلِحُوا بَيْنَ أَخَوَيْکُم».

بر این اساس، اگر دو مسلمان یک اختلاف جزئی پیدا کردند، بر همه واجب و لازم است که این نزاع جزئی را رفع کنند. امام علی(ع) از قول پیامبر اکرم(ص) نقل می‌کنند: «صَلَاحُ ذَاتِ الْبَینِ أَفْضَلُ مِنْ عَامَّةِ الصَّلَاةِ وَ الصِّیامِ»؛ اصلاح دادن بین مردم از یک سال نماز و روزه برتر است‏.

در زمان امام صادق(ع) بین دو نفر از شیعیان مشاجره‌ای رخ داد. یکی از اصحاب امام در حال عبور، مشاجره را دید. آنها را به منزل خود برد و نزاعشان را که ناشی از یک اختلاف حساب مالی بود، با پرداخت مبلغ اختلافی، حل کرد. بعد از او سؤال کردند چرا از مال خودت پول دادی؟ گفت: از مال من نبود، امام صادق(ع) به من امر کرده‌اند که هر گاه نزاع و اختلافی بین شیعیان رخ داد، از مال من، بین آنها صلح و آشتی برقرار کن و آن مبلغ از طرف ایشان بود.

نکته مهم‌ و شایان توجه اینکه، هر چه موجب اتحاد و برادری، محبت، صفا و صمیمیت شود، اسلام روی آن خیلی سفارش کرده است. مثلاً، قانون مواسات که قرآن کریم، پیغمبر اکرم(ص) و نیز ائمه طاهرین(ع) روی آن بسیار تأکید و سفارش کرده‌اند، برای ایجاد و حفظ وحدت است. بر اساس قانون مواسات، همه باید به فکر یکدیگر و گره‌گشا از هم باشند و همه باید درصدد این باشند که دل یکدیگر را به‌دست آورند. تأکید روی این مسأله در اسلام بی‌نظیر است و ثواب‌های عجیبی هم برای آن وضع کرده‌اند. در برخی روایات، گره‌گشایی و رفع حاجت از مؤمن، نزد خداوند، محبوب‌تر از بیست حج دانسته شده است.

این ثواب‌ها نیز مثل ثواب نماز جماعت، استحقاقی نیست، بلکه ثواب ترغیبی است. این ثواب‌ها را می‌دهند برای اینکه اختلاف اصلاً‌ و ابداً در میان مسلمان‌ها نباشد، ‌بلکه با هم برادر و دوست و یاور یکدیگر باشند.

در همین راستا، راجع به قرض‌الحسنه نیز در تعالیم دینی، تأکید و ترغیب فراوانی شده است. قرآن شریف، قرض‌الحسنه را قرض به خداوند متعال می‌داند و وعده داده است که خداوند سبحان، آن را  چندین برابر جبران کند. در آیه‌ای می‌فرماید: «مَنْ ذَا الَّذي يقْرِضُ اللَّهَ قَرْضاً حَسَناً فَيضاعِفَهُ لَهُ أَضْعافاً كَثيرَةً وَ اللَّهُ يقْبِضُ وَ يبْصُطُ وَ إِلَيهِ تُرْجَعُونَ».

امام صادق(ع) از زبان پیامبر اکرم(ص) روایت می‌کنند که: صدقه، ده برابر و قرض به دیگران، هجده برابر پاداش دارد. در برخی روایات، ثواب‌های بیشتری نیز برای قرض‌الحسنه بیان شده است، بستگی به میزان خلوص قرض‌دهنده و نیز نوع احتیاج و محل مصرف پول توسط قرض‌گیرنده دارد.

این ثواب‌ها و تشویق‌ها برای آن است که قرض‌الحسنه موجب اتحاد و برادری می‌شود. حتی در همین قرض‌الحسنه، اگر بدهکار سر موعد توان پرداخت نداشت، قرآن می‌فرماید: «فَنَظِرَةٌ إِلى‏ مَيْسَرَة»؛ یعنی باید به او مهلت دهید و زور نگویید.

به عکس، هر چه موجب اختلاف است،‌ اسلام گناه عظیمی را بر آن بار کرده است. غیبت چون اختلاف‌آور است و به اتحاد ضربه می‌زند،‌ آن را بدتر از زنا دانسته‌اند: «الْغِیبَةُ أَشَدُّ مِنَ الزِّنَا» قرآن گناه شایعه‌پراکنی را خیلی بزرگ شمرده است: «وَ هُوَ عِنْدَ اللَّهِ عَظيم‏» همچنین گناه تهمت بسیار بزرگ است، کیفر سنگینی هم دارد. از امام صادق(ع) روایت شده است که در روز قیامت، تهمت‌زننده را، اگر بدون توبه از دنیا برود، بر روى تلی از چرک و خون نگاه می‌دارند. در واقع، آن چرک و خون، تجسم تهمت‌های او در دنیاست.

از گناهان دیگر که باعث اختلاف می‌شود، اهانت است. اینکه یک نفر به کسی زخم زبان بزند، تحقیر کند، سخن یا حرکت توهین‌آمیز داشته باشد و آبروی مردم را ببرد، گناهش به اندازه‌ای بزرگ است که در روایات می‌خوانیم جنگ با خداست. خداوند متعال در حدیث قدسی می‌فرماید: اهانت‌کننده، به جنگ با من برخاسته است: «مَنْ أَهَانَ لِی وَلِیاً فَقَدْ بَارَزَنِی بِالْمُحَارَبَةِ».

گناه ربا خوردن نیز مثل جنگ با خداست. قرآن می‌فرماید: به رباخور بگو اول اعلام جنگ با خدا بدهد و بعد ربا بخورد: «فَأْذَنُوا بِحَرْبٍ مِنَ اللَّهِ وَ رَسُولِه» آیه دیگری از قرآن کریم می‌فرماید: افراد رباخور در روز قیامت مثل دیوانه‌ها وارد صف محشر می‌شوند، نظیر آدم مستی که نمی‌تواند خودش را بگیرد، این‌طور وارد صف محشر می‌شوند: «الَّذينَ يأْكُلُونَ الرِّبا لا يقُومُونَ إِلاَّ كَما يقُومُ الَّذي يتَخَبَّطُهُ الشَّيطانُ مِنَ الْمَسِّ» پیامبر اکرم(ص) می‌فرمایند: در معراج، افرادی را دیدم که به علت بزرگى شکمشان هر چه تلاش می‌کردند، نمی‌توانستند از جاى خود برخیزند. به جبرئیل گفتم: آنها چه کسانی هستند؟ گفت: آنان رباخوارانند و به آیۀ «الَّذینَ یأْکُلُونَ الرِّبا لا یقُومُونَ...» اشاره کرد.

«دیرکرد» و «ربا» و نیز «ربا روی ربا»، گناهش خیلی بزرگ است. چرا قرض‌الحسنه این‌قدر ثواب دارد، اما ربا، ولو دیرکرد باشد، این‌قدر گناه دارد؟ برای این است که قرض‌الحسنه موجب اتحاد و برادری، محبت، صفا و صمیمیت می‌شود، اما ربا موجب نفاق، دوئیت، اختلاف و تبعیض طبقاتی می‌شود. یکی از عوامل ایجاد اختلاف طبقاتی، ربا است و اسلام اختلاف طبقاتی را قبول ندارد.

از دیگر شواهد فراموشی اتحاد در جامعه، فساد اداری است. برخی کارمندان اداره‌ها، به‌درستی به کار مردم رسیدگی نمی‌کنند و سبب آزار و اذیت می‌شوند که از مصادیق وجود اختلاف و فقدان وحدت است.

فساد اقتصادی، تورم، گرانی و مشکلاتی از این قبیل نیز نشانه فراموشی فضیلت اتحاد و برادری در جامعه است. باید از مردم خیلی تشکر کرد که با تمام مشکلات در صحنه هستند، اما بالاخره اختلاف و فساد اقتصادی در جامعه وجود دارد و به همه آسیب رسانده است.

فساد اخلاقی نیز حاکی از آن است که وحدت و یکپارچگی در جامعه و در خانه‌ها نیست. ارتباط و دوستی بین افراد نامحرم و بین زنان و مردان بیگانه، نشانه نبودن محبت، وحدت و دوستی در خانه آن افراد است.

شما در قرآن و روایات اهل‌ بیت‌(ع)، می‌بینید که هر چه موجب اتحاد و برادری شود، به آن اهمیت داده‌اند و هر چه موجب نفاق، اختلاف و دوئیت شود، قرآن و روایات، گناه بزرگی بر آن حمل کرده‌اند؛ لذا اصلاً می‌توانیم بگوییم که گناهی بالاتر از اختلاف نداریم. می‌توانیم بگوییم ثوابی بالاتر از اتحاد و برادری نداریم.

شما الان دلتان پر می‌زند برای اینکه ای کاش مکه بودید و چند طواف به‌جا می‌آوردید، ولی مسلمان واقعی آن است که دلش پر بزند که ای کاش من بتوانم توفیق رفع حوائج مردم را پیدا کنم. امام صادق(ع) می‌فرمایند: خداوند عزوجل عده‌‏اى از بندگان خود را برای برآوردن نياز و خواسته‏‌هاى شیعیان برانگيخته است، تا بدين‌وسيله پاداش بهشت عطايشان فرماید. در روایت دیگری از قول خداوند تعالی می‌فرمایند: مخلوق، عيال من هستند و محبوب‌ترين آنان نزد من كسى است كه نسبت به مخلوقات، مهربان‌تر و برای رفع حوائج آنها كوشاتر باشد.

اگر مسلمان واقعی باشیم، باید دلمان دوشادوش آنکه برای زیارت کربلا پر می‌زند، برای اینکه بتوانیم دلی از مردم به‌دست آوریم و حاجتی را برطرف سازیم هم پر بزند. در این صورت، امام حسین(ع) ما را تحسین می‌کنند و آفرین می‌گویند.

قرآن کریم، انفاق، همدلی و تعاون را از همه می‌خواهد، حتی آنکه هیچ مالی برای کمک ندارد و خود محتاج است، طبق فرهنگ قرآن مسئولیت دارد. زیرا در آیه‌ای می‌فرماید: «لِینْفِقْ ذُو سَعَةٍ مِنْ سَعَتِهِ وَمَنْ قُدِرَ عَلَیهِ رِزْقُهُ فَلْینْفِقْ مِمَّا آتَاهُ اللَّهُ»؛ یعنی هر کس باید به اندازه وسعش، انفاق، اتحاد و برادری، صمیمیت و دل‌خوش کردن را داشته باشد. با قلم، قدم، مال و هر چه داریم، هم برای خود و هم برای دیگران خیر و نیکی بخواهیم. چرا این‌قدر ثواب دارد؟ برای اینکه در اسلام، اتحاد و برادری خیلی ثواب دارد و از ارکان اسلام است.

جمله مشهوری است که می‌گویند از سیدجمال‌الدین اسدآبادی(ره) است. البته چنین جمله‌ای حتماً ریشه در روایات دارد. می‌گوید: «بنی الاسلام علی کلمتین: کلمة التوحید و توحید الکلمه»؛ یعنی اسلام دو پایه دارد، یکی توحید یا همان «لا اله‌ الّا الله» و یکی وحدت کلمه، برادری، صفا و صمیمیت.

همه با هم باید متحد و برادر باشند، ولی متأسفانه الان فضیلت ارزشمند اتحاد و برادری، در جامعه فراموش شده و اختلاف جای آن را گرفته است. اختلاف به اسلام و جمهوری اسلامی نیز ضربه زده است. افراد و گروه‌های سیاسی، هر کدام برای خودشان سر از خود، اعمال اختلاف‌آمیز دارند و به همدیگر توهین می‌کنند. برخی روزنامه‌ها، پایگاه‌های خبری و سایت‌ها، تبدیل به فحش‌نامه و تهمت‌نامه شده و تفرقه‌افکنی می‌کنند.

آثار سوء اختلاف و مصائب ناشی از فقدان اتحاد و برادری در جامعه، شدیدتر و خطرناک‌تر از هشت سال جنگ تحمیلی است.

اختلاف و چنددستگی در قرآن كريم، به بارش آتش از آسمان و زمين تشبيه شده است. در آیه‌ای از سوره انعام می‌خوانیم: «قُلْ هُوَ الْقادِرُ عَلى‏ أَنْ يَبْعَثَ عَلَيْكُمْ عَذاباً مِنْ فَوْقِكُمْ أَوْ مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِكُمْ أَوْ يَلْبِسَكُمْ شِيَعاً وَ يُذيقَ بَعْضَكُمْ بَأْسَ بَعْضٍ»، مى‏‌فرمايد: اگر دچار اختلاف شدید، اگر به جان هم افتاديد، بدتر از آن است كه از بالا و پايين برای شما آتش و انفجار ببارد، یعنی خسارات آن بیشتر و بدتر از خسارات جنگ تحمیلی است.

فراموش شدن فضیلت اتحاد و برادری در صدر اسلام، سقیفه بنی‌ساعده را جلو آورد و آن همه ضربه به اسلام و مسلمین زد. وقتی پیغمبر اکرم(ص)، امیرالمؤمنین(ع) را به خلافت منصوب کردند، آیه شریفه نازل شد: «الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتي‏ وَ رَضيتُ لَكُمُ الْإِسْلامَ ديناً»؛ یعنی دین شما کامل و نعمت بر شما تمام شد. اما یک جمله در آیه هست که می‌فرماید: «الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذينَ كَفَرُوا مِنْ دينِكُمْ فَلا تَخْشَوْهُمْ وَ اخْشَوْنِ‏»؛ دشمنان و کافران از نابودی شما مأیوس شدند. یعنی از ابتدای بعثت، دشمن مترصد این بود که براندازی کند، اما اکنون که تکلیف امامت و رهبری بعد از پیامبر(ص) روشن شد، دشمنان اسلام ناامید شدند و اتحاد شما زیر پرچم امامت امیرالمؤمنین(ع) مانع کارشکنی دشمن است.

اما متأسفانه با تشکیل سقیفه بنی‌ساعده، اختلاف در بین مسلمین افتاد و علی(ع) را از رهبری جامعه کنار زدند و آن همه خسارت به بار آوردند.

همه ما باید با هم متحد و برادر باشیم، همه باید به فکر وحدت و اتحاد کلمه باشیم و به فکر این باشیم که شهدا در قیامت، با این اختلاف‌ها و فراموشی اتحاد و برادری، شکایت می‌کنند.