خانه تاریخی توکلی، بنایی که فرهنگ دوران قاجار را به تصویر میکشد
خانه تاریخی توکلی از جمله بناهای تاریخی شهر مشهد است که ساخت آن مربوط به دوران قاجار میشود و به نوعی فرهنگ آن دوران را نیز به تصویر میکشد و با معماری زیبایی که دارد توانسته است به ثبت آثار ملی هم برسد.
به گزارش ایکنا از خراسان رضوی، شهر مشهد از جمله شهرهای زیارتی برتر ایران است که علاوه بر زیارتی بودنش مکانهای تاریخی متعددی را نیز در خود جای داده است که بخش قابل توجهی از این بناهای تاریخی در محدوده حرم قرار دارند که در سالهای اخیر این بافت قدیمی به شدت تخریب شده است.
دلیل اصلی این مهم ساختوساز برجها و ساختمانهای جدید در این منطقه است که مطمئنا این کار، بخشی از هویت تاریخی شهر مشهد را از بین برده است، هر چند برخی از خانههای تاریخی مانند خانه توکلی مشهد که یکی از آثار میراث فرهنگی مشهد محسوب میشود، از این تخریبها در امان مانده است.
در سال ۱۲۲۱ شمسی، شخصی به نام اسحاقخان قرایی در بافت پیرامونی حرم مطهر رضوی، خانه توکلی را ساخت و با وجود آنکه طراحی و ساخت آن را خودش در دست داشته بود، اما اولین مالک این خانه، یکی از تجار صاحب نام و برجسته شهر مشهد به نام آقای کشمشیان بوده است و تا دوره اول پهلوی نیز در اختیار وی که تاجر معروف خشکبار بوده است قرار داشته که تمام مدت زندگی خود را نیز در این خانه سکونت داشته است.
پس از آقای کشمشیان، این خانه توسط فردی به نام آقای توکلی خریداری شد و از آن زمان نیز این خانه به نام خانه توکلی شهرت پیدا کرد. پس از اینکه آقای توکلی از این خانه رفت، این خانه وارد دوران تاریکی شد و برای سالهای زیادی متروکه باقی ماند و محلی برای رفتوآمد بیخانمانهای متعددی شد.
اما پس از مدتها، شهرداری شهر مشهد مالکیت این خانه را به دست آورد و سرانجام در سال ۱۳۸۴ شمسی به عنوان میراث ملی به ثبت رسید و پس از اینکه شهرداری مشهد مالکیت خانه تاریخی توکلی را در دست گرفت، برنامههای بازسازی و مرمت این بنای تاریخی را در دستور کار خود قرار داد.
در سال ۱۳۸۹ شمسی بود که مرمت خانه توکلی شروع شد و بخشهای مختلفی از این بنای تاریخی که تخریب شده بودند و دچار ترک خوردگی بودند، مرمت شدند و برخی اقدامات نیز برای جلوگیری از آسیبدیدگی در آینده ضروری بودند بر روی این خانه انجام شد.
پس از حدود دو سال، مرمت خانه تاریخی توکلی تکمیل شد که از جمله اقدامات صورت گرفته برای مرمت این بنای تاریخی میتوان به مواردی چون تعویض عایق پشت بام از کاهگل به قیرگونی، ساخت دیوار بین دو قسمت نوکرنشین و اعیاننشین که تخریب شده بود، جمعآوری مصالح فرسوده و اجرای مجدد بخشهایی از بنا با مصالح مناسب، استفاده از عایق رطوبتی برای دیوارهای نمناک، ترمیم ترک حد فاصل سقف با دیوارها، ترمیم ترکهای داخل ساختمان، ترمیم آجرکاری نمای ساختمان، ترمیم سقف چوبی، ترمیم کف حیاط، ترمیم درب و پنجره اشاره کرد.
معماری و پلان خانه تاریخی توکلی
برای خانه تاریخی توکلی نامهای دیگری همچون بنای کشمشیان و خانه اجنه آمده است که خوشبختانه از دوره قاجار تا به امروز پابرجا باقی مانده است، اما این بنای تاریخی بیشتر به دلیل کاشیکاری و آجرکاریهای بسیار زیبا و نفیس خود در نمای بیرونی و داخلی ساختمان شناخته میشود و با توجه به اینکه در دوران قاجار ساخته شده، فرهنگ آن دوران را نیز به تصویر کشیده است.
همچنین از دیگر ویژگیهای معماری این خانه میتوان به ستونهای آجری، نمای داخلی ساختمان و کتیبهای زیبا در بالای آن اشاره کرد. پنجرههای مشبک و چوبی با شیشههای رنگی، دربهای چوبی متعدد، طاقهای زیبای آجری، ستونهای آجری، اتاقهای تو در تو، کاشیکاری دو کتیبه منقش به آیات قرآن بر سر در ورودی ساختمان و سایر عناصر معماری دوران قاجار را میتوان در خانه توکلی مشهد مشاهده کرد که زیبایی این خانه تاریخی را دو چندان کرده است.
از دیگر ویژگیهای زیبای خانه توکلی میتوان به حوضی زیبا در درون حیاط آن و همچنین وجود اتاقهایی چوبی در داخل آن اشاره کرد. فضای داخلی ساختمان نیز به وسیله اُرسیهایی از یکدیگر جدا شدهاند. معماری این ساختمان نیز از جمله معماریهای برجسته دوران قاجار محسوب میشود و مورد توجه مهندسان داخلی و خارجی قرار گرفته است.
ویژگیهای خانه توکلی
درب ورودی خانه توکلی دارای معماری نسبتاً سادهای است. پس از ورود به آن، یک حیاط بزرگ با حوض آبی در مرکز آن به چشم میخورد. در مقابل این حیاط نیز ساختمانی دو طبقه قرار دارد و اولین نکته در مورد این ساختمان، نظم آنها با استفاده از ستونها و سرستونها است. در نمای داخلی خانه نیز تزیینات برجستهای به چشم میخورد و در طبقه همکف این بنای تاریخی نیز مطبخ، اتاقهای مناسب برای زمستان و یک دالان وجود دارد.
با استفاده از پلکانی در دو طرف ساختمان میتوان به طبقه اول خانه دسترسی داشت که در این طبقه، دو اتاق نشیمن قرار دارد. در بین این دو اتاق نیز یک اتاق بزرگ در وسط قرار دارد که این اتاق بزرگ دارای پنجرههای چوبی بزرگی است که به سمت حیاط باز میشوند و نور زیادی را به درون وارد میکنند.
همچنین علاوه بر جذابیت ظاهری این بنا، یک موزه مردمشناسی در درون این خانه تاریخی افتتاح شده است که گردشگران را بیشتر با زندگی مردم در دوران قاجار آشنا میکند که البته این موزه بیشتر بر روی مکتبخانههای آن دوران تمرکز دارد.
شایعات زیادی در مورد رفتوآمد اجنه به این خانه در میان مردم رواج داشته است که تمامی این شایعات بیپایه و اساس هستند. شاید دلیل این نامگذاری این باشد که این خانه تاریخی برای مدتی، خالی از سکنه بوده است و همین متروکه بودن، زمینه را برای حضور افراد بیخانمان در آن فراهم کرده است و سروصداهای ایجاد شده توسط این افراد بیخانمان در شب نیز باعث ایجاد رعب و وحشت در میان مردم شده بود و علاوه بر این نبود روشنایی کافی در این خانه نیز، ترس و وحشت مردم از این بنا را دو چندان کرده است.
در واقع همه این موارد دست به دست هم داده بود تا شایعاتی در مورد حضور اجنه در این مکان تاریخی ایجاد شود که با مرمت این مکان، باعث شد تا حس ترسناک این مکان از بین برود و این خانه به یکی از مقاصد گردشگری تبدیل شود.
خانه تاریخی توکلی در خراسان رضوی، مشهد، خیابان نواب صفوی، شارستان رضوی، خیابان عسگریه واقع شده است.
انتهای پیام
