30 طرح و تذهیب متفاوت برای 30 جز قرآن

به گزارش ایکنا از خراسان رضوی، مراسم نکوداشت تذهیب‌کاران بزرگ‌ترین قرآن هنری جهان به خط استاد علی‌اکبر اسماعیلی قوچانی تحت عنوان «مشق ارادت» به همت اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی خراسان رضوی، مؤسسه فرهنگی قرآن و عترت صراط نور سبزوار، انجمن خوش‌نویسان ایران شعبه مشهد و با مشارکت اداره کل تبلیغات اسلامی خراسان رضوی، مؤسسه قرآن و عترت پیام جاودانه وحی، آستان قدس رضوی و شهرداری مشهد، امروز 22 تیرماه، در مجتمع فرهنگی هنری امام رضا(ع) برگزار شد.

رضا زدوار، نماینده وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در انجمن خوشنویسان ایران، در این مراسم، پیام محمدمهدی اسماعیلی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی را قرائت نمود که در ذیل آمده است:

«به نام خداوند بخشنده مهربان
سلام و درود بر هشتمین اختر تابناک آسمان امامت و ولایت حضرت علی ابن موسی الرضا(ع) و عرض سلام و ارادت به پیشگاه مقدس امام زمان مهدی موعود(عج)، مقام معظم رهبری، تمامی عاشقان و شیفتگان درگاهش، به ویژه هنرمندان خوش‌نویس و کاتبان قرآنی دیار خراسان بزرگ.

هنر قدسی خوش‌نویسی در جهان اسلام را می توان شاخص‌ترین هنر در پهنه سرزمین‌های اسلام و به مثابه زبان مشترک برای تمامی مسلمانان دانست. هنر خوش‌نویسی، همواره برای ما مسلمانان ارزش ویژه داشته است، زیرا که در بنیاد آن را هنر تجسم کلام وحی می‌دانسته‌اند، مسلمانان، خط زیبا را نه تنها در نسخه‌پردازی قرآن، بلکه در بیشتر هنرها به کار بسته‌اند. از این رو تکامل و تبدیل خط به هنر خوش‌نویسی بیش از هر کجا در میان مسلمانان به چشم می‌خورد. 
خط زیبا خاک را زر می‌کند / کار مولا و پیمبر می‌کند
هرکه خطش خوب، خلقش خوب‌تر/ می شود مخلوق را محبوب‌تر
گر چه عاشق در زمان ما کم است/ لیک خط عشقبازی محکم است

در آیه‌های «ن و القلم» و «الذی علم بالقلم» قرآن به قلم و نگارش اشاره شده است، پس از گسترش اسلام در شبه جزیره عربستان، ایران، بخش‌هایی از هندوستان، ماوراءالنهر، شمال آفریقا و اندولس یا زبان عربی جایگزین اقوام ساکن در این مناطق شد، مانند مصر و یا خط عربی جای خطوط قدیمی را گرفت، بدین سان خطی واحد در تمامی قلمرو اسلام پدیدار گردید.

خط عربی که پیش از ظهور اسلام نگارشی ساده و کاربردی محدود داشت، به سرعت با خطوط دیگر درآمیخت و به کمال رسید. در صدر اسلام زیباشناسی و زیبانویسی، امری ناشناخته بود. در قرون اولیه هجری خطی به نام کوفی برای تحریر قرآن پدید آمد که متشکل از عناصر مدون، عمودی‌های کوتاه و افقی‌های کشیده بود. این خط در جریان تحول خود، تا سده پنجم هجری صورتی هندسی و تزیینی یافت و به کلی جای خود را در نگارش قرآن به خط نسخ و محقق داد که حروف آن‌ها برخلاف حروف زاویه‌دار کوفی، منحنی، قوس‌دار و چشم‌نواز بود.

خط نسخ، خطی ابداع شده در اوایل قرن سوم هجری به دست ابن مقله شیرازی و از مشتقات خط کوفی محسوب می‌شود. یکی از نسخ‌نویسان مشهور ایرانی به نام احمد نیریزی معروف به سلطانی بوده است، او در حدود سیصد سال پیش می‌زیست و قرآن‌های نفیسی را کتابت کرده است.

و اما از جمله نسخ‌نویسان بزرک جهان اسلام در ایران و دیار خراسان باید به استاد علی اکبر اسماعیلی قوچانی اشاره کرد که عمر با برکت خویش را صرف هنر مقدس خوش‌نویسی کلام وحی نموده است. او متولد 1323 ه.ش در شهر قوچان است. ایشان دارای تألیفات بسیاری است که سخن گفتن از همگی آنها در این مجمل نمی‌گنجد.

و ما ناچاریم تنها به آخرین اثر وی که کتابت نفیس‌ترین قرآن جهان است، بپردازیم. قرآنی که از هر حیث دارای برجستگی‌ها و تمایزات فراوان با دیگر کتابت‌های قرآن کریم است. این قرآن نفیس در ابعاد 5.2 متر در 75.1 متر بر روی پارچه کتان نقش بسته است.

استاد علی اکبر اسماعیلی قوچانی در این قرآن نیز مانند همه آثار خوش‌نویسی‌اش دست به خلاقیت زده و برای «بسم ‌الله الرحمن الرحیم» سوره‌ها از 114 طرح، نقش و ترکیب متفاوت بهره جسته است.

این قرآن کم‌نظیر را تذهیب‌کاران خوب دیار قدسی خراسان رضوی با تنوع سی طرح و نقش متفاوت به زیبایی هر چه تمام‌تر آراسته‌اند. کار شایسته متولیان این برنامه باشکوه که خود شایسته تقدیر است، تجلیل از تذهیب‌کاران و گروه وزین نگارگران این قرآن بزرگ است که همواره مورد بی‌مهری قرار گرفته‌اند. هنرمندان تذهیب‌کاری که هیچ‌گاه نمی‌توان از نقش مؤثر آن‌ها به سادگی گذشت.

در پایان از تمامی کسانی که در انجام و به اتمام رسیدن این کتاب آسمانی نقش بسزایی داشته‌اند، تقدیر به عمل آورده و آرزوی بالاترین درجات در جنت فردوس را برایشان از خداوند منان خواهانم. من الله توفیق »  

زدوار در ادامه، ضمن تشکر از محمدمهدی اسماعیلی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، بیان کرد: ایشان رویکرد جدیدی دادند به هنرهایی که در سطح ملی و بین‌المللی جهان اسلام در حال کار و اجراست، به‌ویژه توجه به هنر خوش‌نویسی که سال‌ها نماینده‌ای از طرف وزارت در این انجمن وجود نداشت و رها شده بود.

وی با اشاره به عنوان برنامه اظهار کرد: «مشق ارادت» اوج تواضع و فروتنی جناب استاد اسماعیلی قوچانی در برگزاری این نشست خوب و صمیمی است، چرا که کتابی با این عظمت که در نوع خود در جهان اسلام بی‌نظیر است و مشق ارادت با یک بسم الله آن برابری می‌کند و نوشتن این همه آیات و سوره‌ها و تذهیب‌های بی‌نظیر می‌طلبید که بزرگ‌ترین عناوین انتخاب شود.

زدوار با یادکرد از هنرمندان دیرین دیار خراسان همچون سلطان علی مشهدی و میرعلی هروی، ادامه داد: اگر امروز دیار خراسان حرفی برای گفتن دارد و استعدادی برای پرورش دادن، مدیون تلاش‌های سالیان گذشته است. هنوز پس از قرن‌ها خطوط ایشان قابل الگوبرداری و محل ارجاع همه خوش‌نویسان است. هنوز هم کتابت مناجات نامه امیرالمؤمنین(ع) به خط میرعلی هروی یکی از بهترین الگوهای خط نستعلیق نزد خوش‌نویسان ایرانی است.

نماینده وزیر در انجمن خوش‌نویسان ایران خود را شاگرد علی اکبر اسماعیلی قوچانی خواند و ابراز کرد: کتاب‌های رسم‌الخطی که استاد سالیان پیش چاپ کرد و در روستاها به دست کسانی چون من رسید، در واقع بزرگترین عامل برای کلید خوردن و شعله‌ور شدن وجود کسانی همچون من نسبت به هنر خوش‌نویسی است، کسانی که دیگر منابع را در اختیار نداشتند و شاید استاد خودشان نمی‌دانستند که چه خدمتی به هنر خوش‌نویسی کردند و براساس حدیث حضرت علی (ع) «مَن عَلَّمَنی حَرفاً فَقَد صَیَّرَنی عَبداً» ایشان بسیاری از این مدل اجر در کارنامه خویش دارد.

وی ادامه داد: علی‌اکبر اسماعیلی قوچانی، افتخار شاگردی استاد حسن میرخانی دارد که از عرفای خوش‌نویس جهان اسلام است و هر که در محضر ایشان تلمذ کرده هم خطش، حال و هوای روحانی گرفته و هم خلقش به این صفات عجین شده است.