مشهد، بزرگترین بافت تاریخی را در کشور داراست
مدیرعامل سازمان بازآفرینی فضاهای شهری شهرداری مشهد گفت: در مشهد بزرگترین بافت تاریخی را از لحاظ وسعت در کشور داریم، گفت: متأسفانه با بیمهریهای صورت گرفته، مغفول مانده و تنها حرم مطهر رضوی نمونه به عنوان شاخص باقی مانده است
علیرضا رضازاده همدانی، مدیرعامل سازمان بازآفرینی فضاهای شهری شهرداری مشهد، در گفتوگو با ایکنا از خراسان رضوی، اظهار کرد: مأموریت این سازمان در پنج محور عملیاتی که توسط قانونگذار تکلیف شده است، انجام میگیرد، بخش نخست سکونتهای غیررسمی است که متأسفانه در شهر مشهد نسبت به وسعت و تعداد جمعیت و مرزی که در آن قرار گرفتهایم، بیشترین آمار را در کل کشور دارد که به حاشیه شهر معروف شده است.
وی با اشاره به اینکه بخش دوم بافتهای فرسوده در بافت میانی شهر قرار دارد، ادامه داد: قسمتی از بافت شهر به سمت پیری میرود و باید نسبت به نوسازی و بهسازی آن بافتها اقدام شود. از این جهت با ورود به این موضوع، نسبت به ترغیب مردم برای بهسازی و نوسازی این بخشها اقدام میکنیم. بخش سوم، بافتهای تاریخی است، نه از این جهت که در فعالیتهای حوزه میراث فرهنگی دخالت داشته باشیم، بلکه قانونگذار با ایجاد شرایطی، با توجه به تغییر کاربری که ما برای ترغیب مالکان و سرمایهگذاران در نظر میگیریم تا بتوانند از ملک خود به خوبی بهرهبرداری کند، انگیزه مرمت و احیای بافت ملک خود را بیابند.
مدیرعامل سازمان بازآفرینی فضاهای شهری شهرداری مشهد در خصوص بخش سوم با بیان اینکه در مشهد بزرگترین بافت تاریخی را از لحاظ وسعت در کشور داریم، گفت: متأسفانه با بیمهریهای صورت گرفته، مغفول مانده و تنها حرم مطهر رضوی نمونه به عنوان شاخص باقی مانده است، در حالی که غنای فضای مشهد از بسیاری شهرهای تاریخی بالاتر است و ظرفیت بالایی در این حوزه دارد، زیرا مهاجر پذیر بوده و مردم از نقاط مختلفی در اینجا ساکن شدهاند.
رضازاده همدانی اظهار کرد: فعلا به صورت لکهای ورود پیدا میکنیم، زیرا اصل بافت از بین رفته است و ما تا بخواهیم بافت را احیا کنیم، زمان میبرد، بنابراین با احیای لکهها و تجمیع آنها به سمت احیای بافت تاریخی میرویم. با توجه به اهمیت ملکهای تاریخی در خصوص برخی ملکهای واجد ارزش که تا چند سال آینده، نام ملکهای تاریخی را به خود خواهند گرفت، به کمک همکاران در سازمان میراث فرهنگی به ثبیت این موارد اقدام میکنیم.
وی همدانی گفت: بافتهای ناهمگون محور چهارم این حوزه است، یعنی پلاکهای بزرگ مقیاسی که در فضای شهری قرار دارد، اما کاربری شهری ندارند، مانند کارخانه نخ ریسی، کارخانه قند آبکوه و کارخانه کوکا کولا که تبدیل به کارخانه نوآوری شد، انبارهای بزرگ صنعتی، پادگانها، راهآهن، زندان و... مواردی هستند که در بافت ناهمگون تعریف میشوند. جزء افتخارات ماست که در این دوره مدیریت شهری، بزرگترین اتفاق ناهمگون در حوزه بازآفرینی در کل کشور را مشهد انجام داد، آن هم با حمایتی که مجموعههای بالادستی انجام دادند و توانستیم پادگان را آزاد کنیم و این اتفاق خوب برای مشهد رقم خورد.
مدیرعامل سازمان بازآفرینی فضاهای شهری شهرداری مشهد افزود: با وجود مشوقها و امتیازاتی که برای چنین مجموعههایی تعریف شده، اما متاسفانه هنوز برای بسیاری پذیرش و اتفاق این موضوع سخت است. اگر مالکان یا افرادی که در برهههای زمانی در این مکانها حضور داشتند، در لوای قانون بیایند و با قانون همراهی کنند، اتفاقات خوبی، بهویژه برای شهری مانند مشهد میتواند، رقم بخورد.
رضازاده همدانی بیان کرد: بافتهای الحاقی محور پنجم وظیفه ماست. این بخش شامل روستاهایی است که در طرح تفضیلی به شهر الحاق شدند. در این دوره مدیریت شهری بیشتر روستاها مانند کلاته برفی و چهاربرج در حوزه بلوار توس است.
مهاجرت، مهمترین عامل پدیدآورنده سکونتگاههای غیررسمی
وی در خصوص تفاوت بافتهای الحاقی با سکونتهای غیررسمی به کمتر بودن قیمت زمین در اطراف شهر، کم بودن نظارت، ورود مهاجران و ساختوسازها اشاره کرد و افزود: شهرک باهنر سال 86 به فضای شهری الحاق و آنقدر جمعیتاش اضافه شده که به شهر چسبیده است، اما در مورد روستا، هنوز لکه روستایی آنقدر وسیع نشده و ما به خاطر اینکه بتوانیم در فضای توسعه شهری از آن استفاده کنیم، آن را به شهر الحاق میکنیم. از آنجایی که سکونتگاههای غیررسمی عایده جدی برای شهر ندارد و در بحث هزینهها تعریف میشوند، ما رغبتی برای الحاق آنها به فضای شهری نداریم، اما بنا به شرایط و سیاستهایی به شهر الحاق میشوند.
مدیرعامل سازمان بازآفرینی فضاهای شهری شهرداری مشهد ادامه داد: با توجه به ضرورتهای پیشآمده در این باره، موضوع بازآفرینی در سال 97 مصوب و به شهرداریها تکلیف شد. در این حوزه مشوقهای بسیار خوبی را دیده که بتوانیم معضلات را حل کنیم. شاید بزرگترین عاملی که در به وجود آمدن چنین سکونتگاههایی نقش ایفا کرده، کمتوجهی به روستاها بوده است، همچنین در دورههای مختلف سیاستهای دولت در روستاها اقناعکننده نبوده و باعث شده این پدیده پیش آید. علاوه بر آن قرار گرفتن در مرز کشور افغانستان که همیشه در بحران است، مهاجرتهای خارجی نیز در این جغرافیا اتفاق میافتد. پس از جنگ طالبان، 6 میلیون نفر از کشور افغانستان خارج شدهاند و طبق آنچه اعلام شده پنج میلیون نفر وارد ایران شدهاند، البته بخشی از این تعداد از ایران نیز خارج شدهاند، اما بخشی از آن سربار جمعیت ایران و از جمله مشهد شدهاند.
رضازاده همدانی افزود: بیتوجهی به خشکسالیهای استانهای همجوار همچون سیستان و بلوچستان، همچنین شرایط امنیتی آنجا از دیگر عوامل مهاجرت برون استانی به شهر مشهد است. شرایط مشهد نسبت به شهرهای دیگر برای این افراد مهیاتر است از این جهت که راحتتر اشتغال انجام میگیرد و از لحاظ معنوی شرایط بهتری حاکم است و شاید رغبت مردم برای کمک به واسطه حضور امام هشتم(ع) و پیگیری مسیر معنویتی که ایجاد شده، باشد.
وی ادامه داد: عامل دیگری که در مشهد، منجر به ایجاد سکونتگاههای غیررسمی شده، شرایط بحرانی و فشارهایی که بر مردم وارد میشود، باعث میشود که بسیاری نتوانند در موقعیتهای خوب شهری قرار گیرند که موجب مهاجرت از درون شهر به اطراف شهر را میشود. این نوع مهاجرت بهویژه در چند ساله اخیر به شدت رشد یافته و تأثیرگذار بوده است.
بهرهمندی از فضای معنوی شهر مشهد
مدیرعامل سازمان بازآفرینی فضاهای شهری شهرداری مشهد همدانی با اشاره به هویت زیارتی شهر مشهد، بیان کرد: علاوه بر موارد بالا، افراد بسیاری دوست دارند که در فضای معنوی شهر مشهد حضور داشته باشند، بسیاری از این جمعیت را افراد مسن و بازنشسته شکل میدهند و با توجه به سرمایهای که در دست دارند و قیمت مناسب زمین در حاشیه شهر، اقدام به سکونت در این مکانها میکنند. بدین ترتیب بخش اعظمی از توسعهای که در این مناطق صورت گرفته را این نوع جمعیت شکل میدهند.
رضازاده همدانی با اشاره به حضور و تنوع قومیتها، اظهار کرد: در یک نگاه کلونیای از تمام اقوام کشور در اینجا حضور دارند، به عنوان مثال در شهرک شهید رجایی و شهید باهنر بیشتر سیستانیها و بلوچها حضور دارند، در مهرآباد حضور ترکمنها را داریم، عربها و جنوبیها در شهرک شهید بهشتی ساکن هستند و کمی آن سوتر تجمع اهالی جنوب خراسان را میبینیم، کم و بیش حضور اهالی یزد را داریم که با مشهدیها همگنی خوبی هم دارند.
مدیرعامل سازمان بازآفرینی فضاهای شهری شهرداری مشهد تأکید کرد: از این موضوع میتوان به عنوان ظرفیت بزرگی برای این شهر استفاده کرد، چنانکه در بسیاری از کشورهای دنیا گردشگری اقوام تعریف شده و ما در اینجا بسیاری از این اقوام را با خصوصیات رفتاری ویژه، آداب و رسوم، سبک زندگی، تنوع صنایعدستی و تنوع غذاها، شاهد هستیم. علاوه بر آن حضور افغانها، هند و و پاکستانیها قابل توجه است، به عنوان نمونه منطقه گلشهر محل حضور افغانها است که جذابیتهای ویژهای دارد.
وی با اشاره به برگزاری رویداد «ماه امت» بیان کرد: از هیچ جای دنیا برای عرضه غذا دعوت نکردیم و تنها ظرفیتهای درون مشهد حضور یافتند و ما شاهد حضور افرادی از آفریقا، هندوستان، پاکستان و افغانستان بودیم. این رویداد با اقبال خوبی مواجه شد و هر شب حدود 1000نفر در آنجا حضور مییافتند که این موضوع نشان میدهد چه کشش و ظرفیتی عظیمی در این حوزه وجود دارد و اگر مقداری چاشنی گردشگری و توجه به این موضوعات افزوده شود، میتواند سرمایه و فضای بسیار زیبایی را ایجاد کند.
رضازاده همدانی در خصوص مشکلات اجتماعی جمعیت سربار در مشهد در کنار ایجاد ظرفیتهای ویژه، اظهار کرد: افرادی که به هر دلیلی به این حوزهها میآیند، وسع مالی خاصی دارند و اگر وضعیت مالی مناسبتری داشتند، هیچگاه به این سمت نمیآمدند، بنابراین یکسری آسیبهای جدی از جمله اعتیاد، انواع بیماری، مشکلات ذهنی و فکری و انواع بزهکاری نیز در این جریان تعریف میشود که سربار شهر میشود.
مدیرعامل سازمان بازآفرینی فضاهای شهری شهرداری مشهد ادامه داد: حضور فرهنگهای مختلف در این مناطق میتواند بسیار کمککننده باشد. اگر توجه ویژهای به این قسمت شود، نه تنها از سوی دستگاهها بلکه نیازمند یک نگاه ملی است. ظرفیت عظیمی در ارائه فرهنگ به تمام دنیا وجود دارد. پروازهایی که از سایر نقاط دنیا در سایه حضور امام هشتم(ع) به مشهد صورت میگیرد، کجا میتوانیم بگوییم فرهنگ ما به چه شکلی است و اقوام ما چه ویژگیهایی دارند؟ یک راه آن است که آنها را به شهرهای مختلف برده و راه دیگر آنکه کلونی آنها را در این شهر نشان دهیم.
وی افزود: از حرم رضوی تا دورترین نقطه در سمت شرق و شمال مشهد که کلونی حاشیه شهر مشهد است، حداکثر هشت کیلومتر است، ما در سمت دیگر یعنی غرب و جنوب تا 24 کیلومتر فاصله داریم. برای گردشگر و زائری که به این شهر میآید و بخواهد در فرصت کوتاهی از ظرفیتهای ویژه استفاده کند، در این حوزه مهیاست تا بتواند یکسری چیزها را دریافت کند، ظرفیتها را ببیند و این موارد را بهعنوان یک نگاه و فرهنگ با خود ببرد و در دنیا گسترش دهد. همچنین میتوان از حضور کلونی ادیان مختلف مسیحی، بودایی، ارمنی و بهطور شاخص اهالی تسنن بهعنوان فرصت استفاده کرد.
حاشیه شهر؛ تهدیدی که میتوان از آن بزرگترین فرصت را ایجاد کرد
رضازاده همدانی بیان کرد: به اذعان بسیاری از مسئولان در توصیههای مقام معظم رهبری رسیدگی با ایشان به مناطق حاشیه شهر تأکید کردهاند، میتوان از این تهدید بزرگترین فرصت را ایجاد کرد و با توجهات بیشتر و فعال کردن ظرفیتهایشان، آنها را با خود همراه کنیم.
مدیرعامل سازمان بازآفرینی فضاهای شهری شهرداری مشهد ادامه داد: این مناطق در مواقع بحران از لحاظ استحکام بنا به شدت آسیبپذیر هستند، در بناهای قدیمی این مناطق که عموماً کاهگلی و دارای سقفهای چوبی هستند، همچنین بناهای جدیدی که به دلیل عدم حاکمیت و رعایت قوانین، تنها صرف داشتن سقف و دیوار شکل یافته، علاوه بر آن مراودات قولنامهای املاک حاشیه شهر موجب عدم حاکمیت ضوابط شهرسازی در این مناطق شده که میتواند به ایجاد بحران در شرایط خاص بیانجامد.
وی افزود: به واسطه ریزدانگیها و عدم ظرفیت ملکی در این مناطق، بسیاری از سرانهها هم به صورت استاندارد تعریف نشده است، این سرانهها در حوزه بهداشتی، آموزشی، ورزشی، فضای سبز و ... است و در برخی جاها بهحدی بحران بالاست که شاخص جمعیتی به حدود 200 هزار نفر میرسد و در کل آن منطقه، تنها یک درمانگاه وجود دارد. ورود ما در حوزه مراکز بهداشت تعریف شده تا بتواند پیشگیری را افزایش دهد، اما در حوزه درمان وضعیت مطلوبی در حاشیه شهر نداریم و دچار معضلاتی هستیم که باید بدان ورود یافت.
رضازاده همدانی با اشاره به مهاجرت اخیر از کشور افغانستان بیان کرد: سرانه آموزشی نیز در برخی مناطق به شدت پایین است و برخی مدارس در سه نوبت فعالیت دارند. بنابراین تأمین سرانه آموزشی را در دستور کار قرار دادهایم، علاوه بر درگیر کردن تمامی سازمانها از کمک خیران در این حوزه استفاده کردیم تا از ملکهایی که میتوان در این حوزه تعریف کرد برای بهبود اوضاع آموزش بهرهبرداری کنیم.
مدیرعامل سازمان بازآفرینی فضاهای شهری شهرداری مشهد درخصوص وضعیت حملونقل عمومی در این مناطق، اظهار کرد: در سطح معابر اصلی و حتی معابر فرعی که استانداردهای اولیه در آن وجود دارد، تأمین حملونقل عمومی انجام شده است، همچنین در حیطه فضای تفریحی به سطحی از استاندارد منطقهای نزدیک میشویم، بهویژه با توافقات جدیدی که بین شهرداری و آستان قدس رضوی صورت گرفته، میتوانیم در آینده نزدیک شاهد رسیدن به سطح استاندارد محلی باشیم.
وی افزود: یکی از اتفاقاتی که ذهن بسیاری از مسئولان را درگیر کرده و در سفر اخیر نیز وزیر کشور بهصورت ویژه ورود پیدا کرده، مبحث بیهویتهاست که سالهاست در این مناطق زندگی میکنند و برخی از این افراد بیهویت و بدون شناسنامه به دلیل نگاه، نوع فرهنگ و منافعشان دوست دارند به همین وضعیت زندگی کنند. از نگاه مسئولان این یک موضوع جدی است و باید به این امر ورود شود. در این راستا ظرفیتهایی فعال شده است، اما هنوز موفقیت جدی در این خصوص نداشتهایم.
اشتغال؛ مشکل بزرگ مناطق حاشیهای
رضازاده همدانی گفت: یک مشکل بزرگ در این مناطق حاشیهای اشتغال است. بیشترین کارگران اینجا تعریف میشوند و لذا بیشترین آسیب در دوران کرونا به این منطقه وارد شد و یک موضوع که در این خصوص معضل ایجاد کرد، افزایش توجه خیران بود که باعث شد، برای شرایط کاری که ما تعریف میکنیم، رغبت نداشته باشند.
مدیرعامل سازمان بازآفرینی فضاهای شهری شهرداری مشهد ادامه داد: موضوع اشتغال جزء موارد جدی است که باید توجه شود ظرفیت خوبی نیز در این خصوص وجود دارد، در این راستا بر اساس ابتکار مدیریت شهری برای اینکه حمایتی انجام شود، مرکز رویش ایجاد شد واز این طریق پیشرانهای تولید محله را فعال کردیم تا با توجه به ظرفیتها اشتغال ایجاد کنند، در این خصوص مجوزها و تسهیلات هماهنگ شد و با اقبال خوبی نیز همراه بود.
وی اضافه کرد: مجموعههای داریم که پوشاک خاورمیانه و بعضا اروپا را تامین میکنند که این مجموعهها شناسایی شد. از طرفی در حوزه توانمندسازی نیز پیشرانها فعال شدند و اکنون بازار مهیاست و باید درصدد یافتن نیروی کار باشیم.
رضازاده بیان کرد: در حال حاضر در مراکز رویش 600 اشتغال ایجاد شده است. در خصوص تسهیلگری در حوزه تسهیلات با همکاری سایر نهادهای انقلابی از جمله بنیاد برکت، بنیاد علوی و بنیاد مستضفعان صورت گرفته و از ظرفیت این نهادها استفاده کردیم و توانستیم برای بیش از 1700 این تسهیلات را فراهم کنیم. ظرفیت و بازار در داخل و خارج وجود دارد و اصل کار ما شناسایی، تقویت ظرفیتها، صدور مجوز و هدایت به مسیرهای قانونی و استاندارد است.
مدیرعامل سازمان بازآفرینی فضاهای شهری شهرداری مشهد تصریح کرد: این سازمان به موضوع ایجاد اشتغال ورود پیدا کرده است، در حالی که جزء شورای اشتغال نبودیم اما این اتفاق افتاد و در حال حاضر عضو این شورا هستیم و به آن بخش که نیازمند تعریف بازار هستند، کمک کرده و ظرفیتها را فعال میکنیم. اقبال خوبی نیز در این خصوص بوده است.
وی اظهار کرد: برخی از محلهها در حوزه بازار ثابت شاخص هستند، در منطقه رسالت بازار ترشی شاخص است و حتی صادرات نیز دارند، علاوه بر این نیز در منطقه دره وی بخش عظیمی از شیرینی کشور تامین میشود. این ظرفیتها باید فعال شود و نیازمند توجه و تسهیلگری است. از طرفی ضرورت دارد بسترهای قانونی باید برای این امر تعریف شود.
رضازاده همدانی ابراز کرد: موضوع دیگر این است که بیضابطه بودن و عدم دریافت مجوزها و...، این کسب و کارها را از فضای قانونی دور کرده، لذا دفاتر تسهیلگری از این باب است که مردم را به حقوق خود آشنا کنیم و تسهیل مجوز را در حوزه مجوز، سنددارکردن و... انجام دهیم و در بحث ضوابط شهرسازی باید ترغیب شوند تا ساخت و سازهای بیضابطه منظم شود که در این خصوص نیز ظرفیت وجود دارد، اما هزینهها مانع از این کار میشود.
مدیرعامل سازمان بازآفرینی فضاهای شهری شهرداری مشهد در پاسخ به اینکه در مدیریت حاشیه شهر هماهنگی و دیدگاه مشترک و استراتژی مشخص است، افزود: در کلیت این امر وجود دارد، اما در جزئیات و نحوه اجرا متفاوت است. بازآفرینی یعنی فضایی ایجاد کنیم تا سطح استانداردی ایجاد و کمبود سرانهها تامین شود و این موضوع اصل کار است که باید برای این منطقه صورت گیرد. اولین معضل تهیه زمین است و لذا اگر ساختوساز مسکن صورت گیرد، باید این بازآفرینی وجود داشته باشد و همچنین از تراکم برای ساخت معابر کم شود.
وی بیان کرد: در حوزه مدیریت حاشیه شهر، عزم راسخ وجود دارد، اگر حمایت صورت گیرد، در آینده نزدیک میتوانیم از بافتهای بازآفرینی به راحتی خارج شویم، چرا که شرایط وجود دارد. در حال حاضر 52درصد بودجه امسال مدیریت شهرداری و 41 درصد بودجه سال گذشته برای حاشیه شهر تخصیص داده شد و اتفاق خوبی در این خصوص افتاده است.
رضازاده همدانی گفت: بازدید از حاشیه شهر هر روز صورت میگیرد، در معابر پیاده و سواره حاشیه شهر پیشرفت خوبی حاصل شده است. در کمبود سرانهها، ظرفیتهای ویژه فعال شده و لذا اگر بتوانیم با این شیب پیش برویم و موانعی بر سر راه نباشد، در آیندهای نزدیک به وضعیت مطلوب خواهیم رسید.
مدیرعامل سازمان بازآفرینی فضاهای شهری شهرداری مشهد تصریح کرد: رسانهها باید مسئولان را نسبت به ظرفیتهای حاشیه شهر متوجه کنند، شاید هیچ یک از مسئولان ما این تصور را نداشته باشند که این منطقه میتواند به یک منطقه آزاد تجاری تبدیل شود، اما با تلنگری میتوانیم شاهد یک اتفاق خوب باشیم و سرمایه عظیمی ایجاد شود.
وی ادامه داد: نگاه مسئولان را از ایجاد مراکز تولیدی بزرگ باید به مراکز تولیدی کوچک متوجه کنیم، همان اتفاقی که در چین افتاد و این کشور را به سطحی از اقتدار رساند. برای مسئولان استان و مشهد، مسائل حاشیه شهر در متن شهر قرار دارد که در رأس آن، نماینده ولیفقیه در خراسان رضوی قرار دارد.
رضازاده همدانی اظهار کرد: در خصوص سرمایه گذاری در حاشیه شهر باید گفت بستگی به نگاه سرمایهگذار دارد، اگر سرمایهگذاری در مباحث خرد باشد، بازدهی خوبی نیز صورت میگیرد.
مدیرعامل سازمان بازآفرینی فضاهای شهری شهرداری مشهد گفت: در راستای فعال کردن چند کلونی در حاشیه شهر نیز فعالیتهایی انجام شد و در حوزه گردشگری نیز مورد توجه قرار گرفت که از آن میتوان به جذابیتهای گلشهر، تاجرآباد و شهرک عربها که بازار ماهی آن مشهور است، اشاره کرد که در بحث مبلمان شهری این مناطق، اقدامات موثری صورت گرفت.
انتهای پیام
