نگاه تعالی اسلام به حضور زنان در اجتماع

فاطمه جمشیدی، استاد حوزه و دانشگاه در گفت‌وگو با خبرنگار ایکنا از قم در پاسخ به اینکه حضور زنان در اجتماع چه مزایایی به همراه دارد، اظهار کرد: حضور زنان در اجتماع نه تنها یک حق اساسی انسانی است، بلکه مزایای متعددی برای جوامع به همراه دارد، مشارکت زنان در عرصه‌های مختلف اجتماعی، اقتصادی و سیاسی، دیدگاه‌ها و تجربیات متنوعی را به ارمغان می‌آورد که منجر به تصمیم‌گیری‌های بهتر و سیاست‌گذاری‌های جامع‌تر می‌شود.

وی بیان کرد: حضور زنان در اجتماع و فعالیت‌های اجتماعی، موجب افزایش بهره‌وری و ایجاد الگوهای مثبت و الهام‌بخش برای نسل‌های آینده است، همچنین مشارکت زنان در اجتماع نه‌ تنها برای خود زنان مفید است، بلکه برای پیشرفت و توسعه کل جامعه نیز ضروری است. 

مدرس حوزه و دانشگاه گفت: اسلام به نقش زنان به‌عنوان همسر و مادر اهمیت زیادی می‌دهد، زنان باید تلاش کنند تا در خانواده نقش مثبتی ایفا کنند و محیطی آرام و صمیمی را برای همسر و فرزندان خود فراهم کنند و تربیت فرزندان صالح، یکی از مهم‌ترین مسئولیت‌های زنان است که تأثیر بسزایی در آینده جامعه دارد و در عین اینکه، اسلام بر نقش مهم زنان به‌عنوان مادر و همسر نیز تأکید دارد و از زنان انتظار دارد که به وظایف خانوادگی خود نیز توجه داشته باشند.

دیدگاه اسلام نسبت به حضور زنان در اجتماع

وی در پاسخ به اینکه اسلام در خصوص حضور زنان در اجتماع چه دیدگاهی دارد، اظهار کرد: درواقع اسلام حضور زنان در اجتماع را براساس اصول و ارزش‌های دینی مورد توجه قرار می‌دهد. حضور مؤثر زنان در جامعه براساس مبانی اسلامی نه‌ تنها امکان‌پذیر است بلکه تأکید نیز می‌شود. اسلام به‌طور کلی بر حقایق و اصولی تأکید دارد که می‌تواند زمینه‌ساز مشارکت زنان در فعالیت‌های اجتماعی، اقتصادی و سیاسی باشد، اسلام بر اهمیت علم و دانش تأکید دارد و در علم‌آموزی تفاوتی میان زن و مرد قائل نیست. زنان باید از فرصت‌های آموزشی بهره‌برداری کنند و به تحصیلات عالی بپردازند، علم‌آموزی به زنان این امکان را می‌دهد که در حوزه‌های مختلف اجتماعی و اقتصادی فعال شوند و نظرات خود را در جامعه ابراز کنند.  

جمشیدی گفت: اسلام به زنان حق تحصیل، کار و مشارکت در امور اجتماعی را می‌دهد، به‌شرطی که این فعالیت‌ها با حفظ شئونات اسلامی و رعایت اصول اخلاقی همراه باشد، از دیدگاه اسلام، زنان می‌توانند نقش‌های مهمی در جامعه ایفا کنند، از جمله آموزش و پرورش، پزشکی، فعالیت‌های اجتماعی و اقتصادی و سایر زمینه‌هایی که به پیشرفت جامعه کمک می‌کنند؛ بنابراین، دیدگاه اسلام در مورد حضور زنان در اجتماع، یک دیدگاه جامع و متعادل است که هم به حقوق و مسئولیت‌های فردی و اجتماعی زنان توجه دارد و هم به نقش آن‌ها در خانواده و جامعه. 

وی تصریح کرد: در طول تاریخ اسلام، زنان دانشمند و عالم بسیاری وجود داشته‌اند که در ترویج علوم و معارف اسلامی نقش بسزایی ایفا کرده‌اند، برای مثال، حضرت فاطمه معصومه(س) دختر امام موسی کاظم(ع) و خواهر امام رضا(ع)، ام‌کلثوم روغنی قزوینی، مجتهد، محدث؛ و خدیجه برغانی قزوینی، فقیه، محدث، متکلم، آشنا به علم کلام، حافظ و مفسر قرآن؛ برخی از بانوان عالمه و دانشمند تاریخ اسلام هستند، امروزه هم زنان مسلمان بسیاری در دانشگاه‌ها و مدارس به‌عنوان استاد، معلم و پژوهشگر فعالیت می‌کنند. 

این پژوهشگر گفت: زنان مسلمان می‌توانند به‌عنوان پزشک، پرستار و اعضای دیگر کادر درمان، به نیازهای بهداشتی جامعه و به‌ویژه زنان و کودکان، رسیدگی کنند، در تاریخ اسلام، زنانی مثل رَفیده اسلمی فعالیت می‌کردند که در زمان پیامبر(ص) به‌عنوان پرستار و پزشک بودند، همچنین زنان مسلمان می‌توانند در مشاغل مختلفی فعالیت کنند، از جمله تجارت، کارآفرینی، امور خیریه و سازمان‌های غیردولتی. حضرت خدیجه(س) همسر پیامبر(ص) تاجری موفق بود و فعالیت‌های اقتصادی داشت، اسلام اجازه می‌دهد که زنان در فعالیت‌های اقتصادی شرکت کنند.

وی اظهار کرد: این دین، زنان را تشویق می‌کند تا در زمینه‌های مختلف فعالیت کنند، به شرطی که این فعالیت‌ها با حفظ ارزش‌های دینی و اصول اخلاقی همراه باشد که شامل حفظ حجاب، دوری از رفتارهای ناشایست و رعایت عفت و حریم‌هاست. اخلاق اسلامی چارچوبی را فراهم می‌کند که زنان می‌توانند با حفظ کرامت و احترام در جامعه فعالیت کنند، با رعایت این نکات، زنان می‌توانند براساس مبانی اسلام، حضوری فعال، مؤثر و سازنده در جامعه داشته باشند و به پیشرفت و توسعه جوامع اسلامی کمک کنند.

چالش‌های حضور زنان در اجتماع

جمشیدی در پاسخ به این سؤال که حضور زنان چه آسیب‌هایی ممکن است داشته باشد، افزود: حضور زنان در اجتماع یک مسئله پیچیده و چندجانبه است که می‌تواند آثار و تبعات مختلفی داشته باشد، این تأثیرات به‌طور کلی بستگی به نوع جامعه، فرهنگ، وضعیت اقتصادی و تاریخی و همچنین سیاست‌های حاکم بر آن جامعه دارد، از جنبه‌های مختلف می‌توان به چالش‌ها و آفات حضور زنان در اجتماع اشاره کرد از جمله در جوامع سنتی و محافظه‌کار، حضور زنان در عرصه‌های عمومی با مقاومت‌های فرهنگی و مذهبی روبرو می‌شود، در بسیاری از این جوامع، نقش زن عمدتاً به خانه‌داری و تربیت فرزندان محدود و هرگونه تغییر در این الگو با مخالفت روبرو است که این وضعیت نه‌ تنها مانع از حضور زنان در موقعیت‌های شغلی و سیاسی بلکه منجر به شکاف‌های اجتماعی می‌شود که در آن زنان نمی‌توانند از فرصت‌های برابر استفاده کنند. 

وی بیان کرد: یکی از بزرگترین چالش‌های حضور زنان در اجتماع، مسئله‌ آزارهای جنسیتی است؛ زنان در فضاهای عمومی و کاری ممکن است با انواع خشونت‌ها، آزارهای کلامی، جسمی و روانی مواجه شوند که این آزارها می‌تواند به شکل‌های مختلف از جمله مزاحمت‌های خیابانی، تبعیض در محیط‌های کاری و حتی سوءاستفاده‌های جنسی ظاهر شود، وجود چنین تهدیدهایی نه تنها به آسیب‌های جسمی و روحی برای زنان منجر می‌شود، بلکه اعتماد به‌نفس و مشارکت آنان را در جامعه کاهش می‌دهد. 

استاد حوزه و دانشگاه گفت: یکی از آفات رایج حضور زنان در بازار کار، تبعیض‌های شغلی است، زنان ممکن است با مشکلاتی از قبیل دستمزد کمتر نسبت به مردان، فرصت‌های کمتر برای ارتقا و همچنین فشارهای بیشتری برای تطابق با نقش‌های سنتی زنان روبرو شوند، علاوه بر این، بسیاری از زنان مجبورند میان کار و وظایف خانوادگی تعادل برقرار کنند که این وضعیت می‌تواند منجر به استرس و خستگی شود، حضور در جامعه و مواجهه با فشارهای مختلف اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی می‌تواند منجر به افزایش استرس و اضطراب در زنان شود.

وی ادامه داد: زنان معمولاً در مواجهه با انتظارات اجتماعی و فشار برای ایفای نقش‌های متعدد (مثل مادر، همسر، کارمند) تحت فشار بیشتری قرار دارند. این وضعیت ممکن است به مشکلات روحی و روانی نظیر افسردگی و اضطراب منجر شود. در جوامعی که زنان از حقوق برابر در زمینه‌های شغلی، آموزشی و اجتماعی برخوردار نیستند، معمولاً سلامت جسمانی آنان نیز تحت‌تأثیر قرار می‌گیرد و فشارهای شغلی و خانوادگی می‌تواند منجر به خستگی مزمن، اختلالات خواب و مشکلات مرتبط با سلامت روان و جسم زنان شود.  

جمشیدی بیان کرد: حضور زنان در اجتماع می‌تواند مزایای زیادی برای جوامع به همراه داشته باشد، مانند ارتقای عدالت اجتماعی، توسعه اقتصادی و بهبود وضعیت فرهنگی، با این حال، آفات و چالش‌هایی که اشاره شد، اگر به‌درستی مدیریت نشوند، می‌توانند مانع از تحقق کامل این مزایا شوند. به همین دلیل، ضروری است که جوامع برای حل این چالش‌ها و حمایت از حضور فعال زنان در عرصه‌های مختلف اجتماعی، اقتصادی و سیاسی اقدامات مؤثری انجام دهند.

گفت‌وگو از الهام حلاجیان