انسجام و تاب‌آوری ملی؛ دانشگاه فردوسی پیشگام در حمایت اجتماعی پس از جنگ ۱۲ روزه

به گزارش ایکنا از خراسان رضوی، علی یوسفی، استاد جامعه‌شناسی دانشگاه فردوسی مشهد، در نشست «شنبه‌های گفت‌وگو با موضوع «تاب آوری» که امروز 15 آذرماه، در دانشگاه فردوسی مشهد، برگزار شد، اظهار کرد: پس از جنگ ۱۲ روزه، حس وطن‌دوستی در کشور برانگیخته شد و حساسیت گسترده‌ای نسبت به شرایط ملی ایجاد شد و در واقع به یک غفلت گوشزد شد. ما در طرح انسجام ملی بررسی کردیم که مردم در برابر شوک‌ها و فشارهای شدید چه واکنشی نشان می‌دهند و جامعه چگونه عمل می‌کند، به‌ویژه در شرایطی که خطری دامن‌گیر کشور یا موجودیت آن می‌شود. این حس به وجود آمده، مقدس، پرمعنا و ارزشمند است و باید در همه شرایط از آن محافظت شود.

وی ادامه داد: فعالان اجتماعی و مسئولان در حوزه‌های مختلف کوشش‌هایی را آغاز کردند و دانشگاه فردوسی نیز احساس مسئولیت کرد تا به سهم خود اقدامی انجام دهد. حدود ۶۰۰ نفر از دانشجویان شهرستانی که از خانواده‌های خود دور بودند، در روزهای اول جنگ دچار اضطراب شدید شدند و اساتید، دانشجویان و کارکنان دانشگاه برای حمایت از آنان وارد عمل شدند.

یوسفی افزود: نشست‌هایی با حضور معاونت سیاسی و روان‌شناسان بالینی برگزار شد و توصیه‌های ارزشمندی ارائه شد. با تشخیص استاندار و همکاری فعالان اجتماعی، سیاسی و اقتصادی، گفت‌وگویی گسترده شکل گرفت که منجر به تشکیل ستاد انسجام ملی شد. بلافاصله پس از افتتاح، کارگروه‌هایی با حضور افرادی که قادر به ارائه ایده‌های موثر بودند تشکیل شد.

این استاد دانشگاه در تشریح مفاهیم اصلی این طرح، گفت: منظور از انسجام، تقویت پیوندهای اجتماعی در سطوح مختلف، از روابط میان‌فردی تا روابط میان مردم و حاکمیت و افزایش اعتماد است؛ هر اندازه اعتماد به نهادها افزایش یابد، پایه‌های انسجام نیز تقویت می‌شود. تاب‌آوری نیز به معنای طاقت جامعه در برابر شوک‌ها و توان بازگشت آن به وضعیت عادی است. تمرکز طرح‌های استان بر دو محور انسجام و تاب‌آوری است، چرا که حیاتی‌ترین نمودهای آن در شرایط بحران و خطرهای موجودیتی آشکار می‌شود.

وی تصریح کرد: تمرکز جلسات متعدد برگزارشده، بازنگری در ایده‌ها و تدوین یک بسته منسجم با عنوان «گفت‌وگوی ایران؛ کوششی مردم‌نهاد برای تقویت انسجام و تاب‌آوری ملی» بوده است. این بسته در واکنش به یکی از ریشه‌ای‌ترین آسیب‌های جامعه ایران یعنی فروکاست ارتباطات اجتماعی تدوین شده است؛ آسیبی که همراه با گسترش شکاف‌های فرهنگی و هویتی، کاهش اعتماد و فاصله میان مردم و حاکمیت تشدید شده است.

یوسفی، چشم‌انداز این طرح را ایران جامعه‌محور و منسجم دانست و افزود: این چشم‌انداز با هدف عبور از شکاف‌های فرهنگی، نسلی، روانی و سیاسی از مسیر گفتگو، مشارکت اجتماعی و بازآفرینی هویت جمعی تعریف شده است.

وی در رابطه با اهداف این بسته گفت: اهداف کلان این طرح شامل تقویت تاب‌آوری اجتماعی و روانی در سطح ملی، کاهش اضطراب و بی‌اعتمادی، بازیابی آرامش پس از بحران، بازآفرینی هویت ملی، نهادینه‌سازی گفت‌وگو به‌عنوان راهبرد اصلی انسجام، افزایش مشارکت مردم، نخبگان، جوانان و زنان در تصمیم‌سازی‌ها و تقویت امنیت مردم‌مدار و سرمایه اجتماعی است.

یوسفی تأکید کرد: اگر فضاهای گفت‌وگو و روایت‌گری ایجاد شود، حمایت روانی پس از بحران توسعه یابد، ظرفیت زنان و جوانان تقویت شود و هویت ملی بازتعریف گردد، آنگاه تاب‌آوری اجتماعی افزایش یافته و انسجام ملی تقویت می‌شود.

در ادامه، عبدالرضا جوان جعفری، رئیس دانشگاه فردوسی مشهد، با بیان اینکه مطالب مطرح‌شده در گفت‌وگوها قابل تأمل است، اظهار کرد: نمی‌توان گفت که مسائل قابل حل نیست؛ چاره‌ای جز اقدام و حل مسائل وجود ندارد. ایده‌های جذاب را نفی نمی‌کنم، اما در برخی موارد باید با احتیاط پیش رفت.

وی ادامه داد: در دانشگاه تفاوت‌های فاحش و دو جامعه متفاوت وجود دارد که نمی‌توان آن‌ها را یکسان کرد. عوامل واگرایی شامل مسائل سیاسی، قومی و اقتصادی هستند که قدرت و تأثیر زیادی دارند و توجه به آن ضروری است. باید دید انسجام یک پروسه است یا یک پروژه؛ زیرا ایجاد آن زمان‌بر است و نابودی آن آسان.

جوان جعفری افزود: بسیاری از مسائل خارج از کنترل ماست، مانند بیماری که پزشکان نیز قادر به مقابله با آن نیستند. در جنگ ۱۲ روزه دشمن قصد داشت انسجام جامعه را از بین ببرد، اما عواملی باعث شد نتیجه عکس شود و جامعه ناگهان به شکل پیش‌بینی‌نشده‌ای متحد شد.

وی در پایان گفت: موضوع پایلوت نیز باید بررسی شود تا مشخص شود در کجاها قابل تعمیم است. همچنین در استفاده از استعاره‌های زیبا باید دقت کرد، چرا که انتقال آن‌ها آسان است اما ممکن است معناهای متفاوت و ناخواسته‌ای داشته باشد.