اعتکاف الگوسازی برای سبک زندگی معنوی است

حجت‌الاسلام والمسلمین احسان کفشدار طوسی، پژوهشگر دینی در گفت‌و‌گو با ایکنا از خراسان‌رضوی در خصوص اهمیت اعتکاف اظهار کرد: اعتکاف فرصتی برای بودن با خدا و تمرکز بر درون است. خلوت با خویشتن و خدا، تقویت اراده و تمرکز و تزکیه نفس از تأثیرات اعتکاف در جنبه فردی و تقویت هویت دینی جمعی و احیای مساجد از جنبه‌های اجتماعی است که اهمیت اعتکاف را می‌رساند.

 

وی درباره آثار فردی اعتکاف افزود: انسان در فضای اعتکاف، از هیاهوی دنیا فاصله می‌گیرد و به بازنگری در زندگی، اهداف و رابطه‌اش با خدا می‌پردازد و این همان خلوت با خویشتن و خداست. تقویت اراده و تمرکز نیز از دیگر آثار اعتکاف است، چرا که تمرین بر ترک برخی امور مباح و تمرکز بر عبادت، اراده انسان را قوی می‌کند، علاوه بر این با روزه، نماز، دعا و تلاوت قرآن که در اعتکاف انجام می‌گیرد، روح انسان پالایش خواهد شد.

 

این پژوهشگر دینی همچنین به آثار اجتماعی اعتکاف اشاره کرد و گفت: تقویت هویت دینی جمعی از آثار اجتماعی اعتکاف است، زیرا حضور گروهی در مسجد، فضای هم‌افزایی معنوی ایجاد می‌کند و البته این خود سبب الگوسازی برای سبک زندگی معنوی می‌شود، چرا که جوانان با دیدن همسالان خود که در حال عبادت هستند به سمت معنویت جذب می‌شوند، البته اعتکاف، مساجد را به کانون حیات دینی و اجتماعی تبدیل کرده و این خود سبب احیای مساجد شده و از کارکردهای اجتماعی اعتکاف نیز است.

 

کفشدار طوسی در پاسخ به این پرسش که چگونه می‌توان آسیب‌های اعتکاف را شناخت و آثار آن را پایدار کرد، تصریح کرد: این دغدغه، بسیار دقیق و به‌جاست.  متأسفانه گاهی اعتکاف به یک «مناسک‌گرایی بی‌محتوا» تبدیل می‌شود، یعنی افراد فقط به ظاهر برنامه‌ها عمل می‌کنند، بدون آنکه تأملی در معنا و هدف آن داشته باشند و نبود مربی و راهنمای فکری در برخی اعتکاف‌ها باعث می‌شود سؤالات اعتقادی بی‌پاسخ بماند و یا اینکه فضای اعتکاف گاهی به‌جای خلوت معنوی، به معاشرت‌های بی‌ثمر یا حتی سرگرمی‌های مجازی آلوده می‌شود.

 

وی با اشاره به راهکارها برای پایداری آثار معنوی اعتکاف بیان کرد: طراحی «برنامه‌های محتوایی هدفمند» شامل حلقه‌های معرفتی، جلسات پرسش و پاسخ و کارگاه‌های اخلاقی، تربیت مربیان معنوی و فکری که بتوانند با زبان نسل جدید، پاسخ‌گوی دغدغه‌های فکری و اعتقادی باشند و پیگیری پس از اعتکاف از طریق ایجاد گروه‌های مطالعاتی، جلسات هفتگی و ارتباط مستمر با معتکفان برای استمرار حال معنوی از راهکارهای موجود برای پایدار کردن آثار معنوی اعتکاف است.

 

این استاد حوزه و دانشگاه با تأکید بر اینکه پدیده استقبال جوانان از اعتکاف، نشانه‌ای از تشنگی معنوی و نیاز به خلوت در دنیای پرهیاهوی امروز است، اظهار کرد: دلایل این استقبال شامل نیاز به آرامش روانی، تجربه جمعی از معنویت، فرصت برای خودسازی و جذابیت برنامه‌های مساجد است که در بعد نیاز به آرامش روانی باید گفت که در دنیای پرتنش و پرسرعت، اعتکاف فرصتی برای آرامش، سکوت و بازگشت به خویشتن است، البته تجربه جمعی از معنویت هم سبب می‌شود جوانان در اعتکاف معنویت را نه‌تنها فردی، بلکه در کنار دوستان و هم‌نسلان خود تجربه می‌کنند. اعتکاف همچنین فرصتی برای خودسازی و تمرین عملی برای کنترل نفس، تمرکز و بازسازی شخصیت است و جذابیت فضای مسجد و برنامه‌های متنوع آن شامل برنامه‌های فرهنگی، هنری و معنوی جذاب نیز سبب شده که اعتکاف برای جوانان انگیزه‌بخش باشد.

 

وی در بخش دیگری از صحبت‌هایش به ریشه‌های قرآنی و روایی اعتکاف اشاره و بیان کرد: اعتکاف، ریشه‌ای عمیق در قرآن و سنت دارد. در سوره بقره آیه ۱۲۵ آمده است: «وَ عَهِدْنَا إِلَىٰ إِبْرَاهِيمَ وَ إِسْمَاعِيلَ أَنْ طَهِّرَا بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ وَ الْعَاكِفِينَ...» یعنی خداوند به ابراهیم و اسماعیل فرمان داد که خانه‌اش را برای طواف‌کنندگان و معتکفان پاکیزه کنند، همچنین در آیه ۱۸۷ سوره بقره به صراحت از اعتکاف در مساجد سخن گفته شده است.

 

این پژوهشگر دینی ادامه داد: اعتکاف در روایات نیز مورد تأکید قرار گرفته است مثلاً پیامبر اکرم(ص) هر سال 10 روز آخر ماه رمضان را معتکف می‌شدند و در سال وفاتشان، بیست روز اعتکاف کردند. امام صادق(ع) نیز در این باره می‌فرمایند: «الْمُعْتَكِفُ یَعْکُفُ ذُنُوبَهُ، وَ یَجْعَلُهَا وَرَاءَ ظَهْرِهِ، وَ یَجْعَلُ الرَّحْمَةَ أَمَامَهُ» و این یعنی معتکف، گناهانش را پشت سر می‌گذارد و رحمت الهی را پیش روی خود قرار می‌دهد. تمامی این آموزه‌ها نشان می‌دهد که اعتکاف نه یک سنت جدید، بلکه ریشه‌ در سیره انبیا و اهل‌بیت(ع) است و می‌تواند بستری برای بازگشت به فطرت الهی انسان باشد.