نخستین هدایت قرآن اصلاح نگرش انسان نسبت به خویشتن است
صاحب تفسیر مشکاة گفت: نخستین تحولی که قرآن در انسان ایجاد میکند، اصلاح نگرش او نسبت به خویشتن است. قرآن انسان را به عقلانیترین و پایدارترین شیوه نگاه به پدیده «انسان» هدایت میکند.
به گزارش ایکنا از خراسانرضوی، محمدعلی انصاری، صاحب تفسیر مشکاة، در نشستی که محتوای آن از کانالهای مجازی منتسب به این مفسر قرآن کریم منتشر میشود، با موضوع «هدایتگری قرآن برای انسان به چه معناست» اظهار کرد: تا زمانی که ذهن و شیوه نگرش انسان اصلاح نشود و رنگ الهی نگیرد، امکان ایجاد تحول در سبک زندگی و شخصیت او فراهم نخواهد شد. اختلاف انسانها، رفتارها و کنشهای اجتماعی آنان ریشه در تفاوت نگاهها و نظرگاهها دارد؛ از اینرو نخستین هدایت قرآن، هدایت در سطح اندیشه و نگرش است.
وی افزود: نخستین تحولی که قرآن در انسان ایجاد میکند، اصلاح نگرش او نسبت به خویشتن است. قرآن انسان را به عقلانیترین و پایدارترین شیوه نگاه به پدیده «انسان» هدایت میکند. تمامی مکاتب اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و مدیریتی در طول تاریخ، بر اساس نوع نگاه به انسان شکل گرفتهاند. از انسان افلاطونی و یونانی تا انسان مدرن و پسامدرن، همواره برداشتهای متفاوت از ماهیت انسان منشأ پیدایش نظریهها و مکاتب گوناگون بوده است.
صاحب تفسیر مشکاة ادامه داد: در برهههایی از تاریخ، انسان صرفاً ابزار اقتصاد تلقی شد و مکتبهایی چون تیلوریسم و مکتب کلاسیک مدیریت شکل گرفت که انسان را موجودی مکانیکی و شبیه ربات صنعتی میدیدند. سپس انسان اقتصادی، انسان اجتماعی و انسان پیچیده در مکاتب نئوکلاسیک و نظریههای جدید مطرح شد. این نگاهها تا سالها بر نظامهای فکری و مدیریتی جهان حاکم بودهاند.
انصاری با بیان اینکه قرآن تعریفی بیبدیل از انسان ارائه میدهد، تصریح کرد: قرآن از آغاز خلقت انسان سخن میگوید؛ آنجا که خداوند میفرماید انسان را با «دست خود» آفریدم، به این معناست که بیشترین توجه، لطف و اهتمام الهی در آفرینش انسان به کار رفته است. خداوند پس از خلقت انسان فرمود: «فتبارک الله احسن الخالقین» و این تعبیر تنها در مورد آفرینش انسان به کار رفته است که نشاندهنده عظمت جایگاه اوست.
وی افزود: تنها موجودی که پیش از آفرینش او در عالم اعلام شد، انسان بود؛ آن هم با عنوان «خلیفهالله». فرشتگان در برابر این اعلام شگفتزده شدند. این نشان میدهد که انسان جایگاهی ممتاز در نظام خلقت دارد. آغاز انسان با کرامت الهی و پایان او نیز با لقاءالله تعریف شده است؛ «یا ایها الانسان انک کادح الی ربک کدحا فملاقیه».
صاحب تفسیر مشکاة با اشاره به سرمایههای وجودی انسان بیان کرد: قرآن میفرماید امانت الهی بر آسمانها و زمین عرضه شد، اما تنها انسان توان حمل آن را داشت و به عنوان «امینالله» معرفی شد. این امانت میتواند عقل، تکلیف، عشق و حتی ولایت الهی باشد. بدین ترتیب انسان ظرفیت ولیالله شدن را در خود دارد.
انصاری تأکید کرد: قرآن جامعترین، زیباترین و پایدارترین نگرش را نسبت به انسان از آغاز تا انجام حیات او ارائه میدهد. انسانی که جایگاه حقیقی خود را بشناسد، دیگر به پستی و سقوط تن نمیدهد و برای حفظ کرامت خویش میکوشد.
وی در ادامه به هدایت قرآن در نگاه به جهان اشاره کرد و گفت: قرآن جهان را سراسر جلوه الهی معرفی میکند؛ «له ما فی السماوات و ما فی الارض». آسمان و زمین، کوه و دشت، دریا و صحرا همگی نشانههای جمال و جلال الهیاند. جهان برای انسان در زیباترین شکل ممکن آفریده شده و همه هستی مسخر اوست تا خدا را در آن مشاهده کند.
صاحب تفسیر مشکاة افزود: قرآن انسان را به شیوه صحیح ارتباط با خدا و خلق هدایت میکند. مهمترین رسالت قرآن، هدایت الیالله و هدایت در روابط اجتماعی است. خداوند در قرآن میفرماید: «من از رگ گردن به شما نزدیکترم» و بندگان خود را به دعا و گفتوگو با خویش دعوت میکند؛ «ادعونی استجب لکم».
انصاری ادامه داد: خداوند حتی در اوج فاصله گرفتن بندگان، آنان را به بازگشت فرا میخواند و میفرماید: «یا عبادی الذین اسرفوا علی انفسهم لا تقنطوا من رحمة الله». رابطهای که قرآن میان خدا و انسان ترسیم میکند، رابطهای آمیخته با محبت، رحمت و انتظار پاسخ بندگان است.
وی با اشاره به ارتباط انسانها با یکدیگر گفت: قرآن اساس روابط انسانی را بر وحدت و برادری بنا مینهد؛ «یا ایها الناس انا خلقناکم من ذکر و انثی». همه انسانها از یک ریشهاند و هیچ برتری نژادی، قومی و جغرافیایی وجود ندارد. همچنین قرآن میفرماید: «انما المؤمنون اخوة» که بالاترین سطح رابطه اجتماعی، برادری ایمانی است.
صاحب تفسیر مشکاة تصریح کرد: حتی شیوه سخن گفتن میان انسانها در قرآن هدایت شده و خداوند میفرماید: «قولوا للناس حسنا»؛ یعنی گفتار، رفتار و تعامل انسانها باید در بهترین و زیباترین شکل باشد.
انصاری مهمترین وجه هدایت قرآن را «مفهومبخشی به زندگی» دانست و اظهار کرد: قرآن به انسان میآموزد که شادی حقیقی، غم حقیقی، فقر، غنا، سلامت و ابتلا چه معنایی دارند. در نگاه قرآنی، سختیهای زندگی شیرین میشوند و انسان به مرحلهای میرسد که میگوید: «ما رأیت الا جمیلا».
وی افزود: قرآن انسان را به حیات طیبه میرساند؛ حیاتی که در آن نارضایتی، بیقراری و یأس وجود ندارد و همه چیز رنگ رضایت، امید و آرامش میگیرد. این میراث بزرگ هدایتگری قرآن است که انسان را به معنای حقیقی زندگی میرساند.
صاحب تفسیر مشکاة گفت: قرآن انسان را در چهار محور اساسی هدایت میکند؛ اصلاح نگرش به خود، اصلاح نگاه به جهان، تنظیم رابطه با خدا و تنظیم رابطه با انسانها و مفهومبخشی به حیات. این وجوه، بنیاد اصلی هدایت قرآن کریم را تشکیل میدهد.
انتهای پیام
