دایره المعارف علوم عقلی، پشتوانه نظری تمدن اسلامی است

به گزارش ایکنا، آیت‌الله محمود رجبی؛ رئیس مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی(ره)، در ۲۷ بهمن‌ماه در مراسم رونمایی از دو وبگاه و ۵۰ جلد کتاب مرجع علوم عقلی اسلامی از آثار جدید مرکز پژوهشی دایرة المعارف علوم عقلی اسلامی مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی(ره) اظهار کرد: دین آمده است تا، به تعبیر قرآن، بر جهان حاکم شود. بخشی از این حاکمیت نیازمند سخت‌افزار و تجهیزات است که به برکت انقلاب اسلامی، نظام جمهوری اسلامی شرایط آن را فراهم کرده و در مسیر تحقق آرمان‌های اسلامی و مکتب اهل بیت(ع) گام برمی‌دارد. این نظام در برابر بحران‌های ساختگی دشمنان، سرافرازتر و قوی‌تر از گذشته پیش می‌رود و خود، به همراه رهبر معظم انقلاب، یکی از نعمت‌های بزرگ الهی است. در سایه این نظام، زمینه پیاده‌سازی آموزه‌های دینی و تحقق آرمان‌های مقدس فراهم شده است.

وی افزود: اگر بخواهیم سیطره دین برقرار شود و تمدن اسلامی شکل گیرد، بخش دیگر، نیازمند نرم‌افزار و اندیشه است که مهم‌ترین بخش آن بنیادی و در علوم عقلی اسلامی متجلی است.

رجبی تصریح کرد: کارهایی که در دایرة المعارف انجام شده، تأمین‌کننده محتوای نظری تمدن اسلامی است. تمدن دو بخش دارد: یک بخش ظاهری و دنیوی و یک بخش محتوایی و بنیادی؛ تفاوت تمدن‌ها در همین بخش است. دایرة المعارف محقق‌کننده چنین اهداف والایی است. کارهای مقدماتی نوشتن دایرة المعارف، به خودی خود ارزشمند است؛ مثلاً حتی اگر به مرحله نهایی دایرة المعارف نرسیم، نوشتن اصطلاح‌نامه و معجم موضوعی، کاری بزرگ و ارزشمند است که در این مجموعه در حال انجام است.

رئیس مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی(ره) خاطرنشان کرد: حفظ میراث فکری و عقلی اسلام از طریق این نوع فعالیت‌های علمی انجام می‌شود. از جمله این اقدامات، تربیت کادر محقق برای علوم عقلی به عنوان تولید سرمایه برای حوزه علمیه است که کاری بزرگ و اثرگذار محسوب می‌شود.

تجلیل از دایره المعارف نویسی علوم عقلی

استاد حوزه علمیه با بیان اینکه کسانی که در زمینه دایره‌المعارف‌نویسی و مدخل‌نویسی فعالیت کرده بودند، اظهار می‌کردند این کار در علوم عقلی نیازمند گروه‌های فراوان و تخصص‌های متعدد است و عملی نیست، گفت: «با این حال، به‌واسطه آینده‌نگری، عمق اندیشه راهبردی و همت علامه مصباح یزدی، این کار به خوبی پیش رفت و به ثمر رسید.» او افزود: «شروع این پروژه علاوه بر حفظ میراث علوم عقلی و اسلامی ما، جامعیتی را ایجاد کرده است که همه علوم عقلی را کنار هم مشاهده می‌کند. علامه مصباح هم بر تخصص تأکید داشت و هم به آسیب‌های ناشی از تقسیم‌بندی حوزه‌های دانشی توجه کرد.»

وی ادامه داد: این نوع کارها زمینه مطالعات تطبیقی و مقایسه‌ای را فراهم می‌کند؛ یکی از دستاوردهای دایره‌المعارف، ایجاد بستر تطبیق اسلام با دیگر مکاتب و آرای اندیشمندان مختلف علوم عقلی است. بسیاری از اختلافات میان مکاتب علمی از طریق همین مسئله قابل رفع است؛ همان‌طور که علامه مصباح اشاره داشتند، ابهام در تعاریف و اصطلاحات خود منبع اختلاف میان مکاتب و ادیان است.

عضو شورای عالی حوزه علمیه با بیان اینکه این دایره‌المعارف دسترسی محققان به منابع ارزشمند علوم عقلی را آسان کرده است، گفت: زمینه‌سازی برای تولید نظریه‌ها، علم و ایده‌های جدید و نیز ایجاد رشته‌های تازه، از دیگر مزایای این نوع فعالیت‌ها است.

آیت‌الله رجبی با ارزشمند توصیف کردن رونمایی از این مجموعه آثار، اضافه کرد: کشف لایه‌های مغفول در علوم نیز از دیگر فواید نوشتن چنین دایره‌المعارف‌هایی است، زیرا این کار خلاها و آرای مطرح شده را نشان می‌دهد و محققان با توجه به نیازها برای رفع آن‌ها اقدام می‌کنند و اثرگذاری علمی در فضای علمی کشور ایجاد می‌کنند.

وی افزود: یکی از برکات وبگاه‌ها حضور در عرصه جهانی و بین‌المللی است. ما در علوم عقلی توانمندیم و نظریات راهگشا داریم که قابل ارائه در سطح بین‌المللی است و وظیفه داریم آن را مطرح کنیم. رهبری معظم فرمودند یک محقق با نوشتن یک کتاب رسالت خود را تمام نکرده و باید محتوا را به قلب مخاطب بنشاند.

علوم عقلی اسلامی را جهانی کنیم

وی تأکید کرد: اگر داعیه جهانی داریم، باید معارف عقلی ما در سطح جهانی مطرح و تبیین شود تا بر دل مخاطب بنشیند. اگر این اتفاق رخ دهد، روایت العلم سلطان محقق خواهد شد و فرهنگ دینی ما نیز در سطح جهانی نشر و رشد خواهد کرد و در جمع نخبگان بین‌المللی می‌تواند فرهنگ‌سازی کند و ما می‌توانیم مرجعیت علمی خود را در این فضا تثبیت کنیم.

او افزود: این معارف به قدری قوی هستند که می‌توانند در عرصه جهانی مرجعیت علمی پیدا کنند. علامه مصباح در یکی از کنفرانس‌های بین‌المللی حضور یافته بودند و مطالب ایشان با استقبال گسترده‌ای مواجه شد، به گونه‌ای که سخنران بعدی داوطلبانه وقت خود را در اختیار ایشان قرار داد. این عظمت در علوم عقلی ما می‌تواند جهانی شود و ظرفیت آن امروز فراهم است؛ وظیفه داریم آن را در عرصه بین‌المللی به سلطنت و مرجعیت علمی تبدیل کنیم.

آیت‌الله رجبی اظهار کرد: با دقت و اتقانی که در این آثار وجود دارد، سالیان متمادی می‌تواند در عرصه جهانی مطرح شود و البته مباحث ناظر به مطالب معاصر و جدید نیز در حال تألیف است. به نظر من این نوع کارها قابل تفاهم علمی است و می‌تواند گفتمان واحدی ایجاد کند.

وی ادامه داد: این نوع فعالیت‌ها دانش بشری و رشته‌های علمی را توسعه و ارتقاء می‌دهد. تحقیقات در حوزه علوم عقلی با عقل انسان سر و کار دارد؛ بنابراین نیازی به اثبات معارف دینی نیست و بر اساس بدیهیات عقلی قابل پذیرش است، گرچه در دین ما نیز بر آن تأکید شده است. از این رو، در سطح جهانی نیز قابل تفاهم علمی است.

رئیس مؤسسه آموزشی پژوهشی امام(ره)  در پایان با تجلیل از آیت‌الله مصباح یزدی، تأکید کرد: امیدوارم برکات این آثار هر روز در کشور و در سطح جهانی بروز و ظهور بیشتری پیدا کند.