
به گزارش ایکنا، بسته خبری پایان هفته سرویس اندیشه و معارف ایکنا، روایتگر همنشینی معنا و واقعه است؛ هفتهای که اندیشه، سوگ، پرسش و امید را در کنار هم به تصویر کشید.
در چنین شرایطی، دانشگاهها و پژوهشگاهها نیز تحتتأثیر وضعیت موجود و تعطیلی مراکز علمی، شاهد توقف برگزاری نشستها و محافل علمی بودند. با این حال، فضای اندیشه تعطیل نشد و واکنشها، یادداشتها و تحلیلهای فکری اساتید، پژوهشگران و حوزویان، بخش مهمی از محتوای این هفته را شکل داد؛ بازتابی از تلاش برای فهم و تفسیر آنچه رخ داد.
اکنون مروری خواهیم داشت بر مهمترین اخبار و رویدادهایی که طی این هفته در سرویس اندیشه و معارف ایکنا گذشته است.
در بخش اخبار دانشگاه در پی شهادت رهبر معظم انقلاب اسلامی و جنگ آمریکایی صهیونیستی دانشگاهیان بیانیه و کنشگری داشتند.

پیام تسلیت دانشگاه تهران در پی شهادت رهبر معظم انقلاب آمده بود که دانشگاهیان پشتیبان نیروهای مسلح قدرتمند ایران در تنبیه تروریستهای بین المللی به سرکردگی آمریکا و رژیم جعلی صهیونیستی و متجاوزان به میهن عزیرمان ایران و بانیان این جنایت عظیم سیاسی و بینالمللی خواهد بود.
حجتالاسلام والمسلمین سعیدرضا عاملی رئیس شورای تخصصی تحول و ارتقاء علوم انسانی و عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی در در پیام تسلیت خود خونبهای امام شهید و رهبر عدالت خواهان جهان را نابودی اسرائیل غاصب خواند.
حجتالاسلام والمسلمین عبدالحسین خسروپناه در پیام تسلیت نوشت: امام خامنهای تنها یک رهبر سیاسی نبود؛ او «حکیمِ مجاهد» و «نظریهپردازِ میدان» بود. ایشان نظریه مترقی «نظام انقلابی» را نه در کنج حجرهها و کلاسهای درس، بلکه در خط مقدم نبرد با پیچیدهترین فتنههای استکبار تبیین کرد.
حسین سیمایی صراف وزیر علوم و تحقیقات نوشت: آن عبد صالح که نماد اقتدار، استقلال و پاسداری از هویت ملی و آیینی ما بودند و به دست دشمن دژخیم جان عزیز خود را فدای میهن کرد.
محمد محمدرضایی استاد فلسفه دین دانشگاه تهران در یادداشتی به وداع با تجلی ایمان، زهد و عشق پدری برای ملت اشاره کرد.
تنها راه نجات کشور آمدن مردم به صحنه است

بیژن عبدالکریمی، استاد دانشگاه، در پی ترور و شهادت رهبر عالیقدر انقلاب اسلامی و تعدادی از فرماندهان نظامی کشور، پیامی ویدئویی منتشر کرد و ضمن توصیف شرایط، خواستار تشکیل هستههای مقاومت ملی در سراسر کشور شد. او بیان کرد که مسئله فعلی، نه صرفاً رهبری کشور، یا نظام جمهوری اسلامی، یا ایران نیرومندِ اتمی نیست، بلکه به گفته وی، مسئله نفس ایران است؛ ایران بزرگی که پتانسیل وسیع، استعدادهای فراوان و منابع طبیعی سرشار دارد. وی با بیان اینکه «آمدند که ایران را با هر بهانهای تکه تکه کنند و چیزی از این سرزمین باقی نماند» گفت: شرایط بسیار سهمگین است، تنها راه نجات کشور آمدن مردم به صحنه است، هیچ نیروی دیگری جزء مردم قادر به نجات ایران نیست.
بیانیه رؤسای دانشگاهها و مؤسسات پژوهشی در پی تجاوز رژیم صهیونیستی و شهادت رهبر انقلاب
در متن بیانیه آمده: دانشگاه بهعنوان سنگر عقلانیت، آگاهی و امید اجتماعی، در این مقطع سرنوشتساز وظیفهای دوچندان بر دوش دارد: جلوگیری از فروغلتیدن جامعه در ورطه هیجان، یأس، شایعه، تفرقه و تبدیل اندوه ملی به نیرویی برای همبستگی، پایداری و پیشرفت وظیفه خطیر دانشگاهیان است.
نامه جمعی از دانشجویان دانشگاههای علوم پزشکی ایران اسلامی به سازمان بهداشت جهانی
جمعی از دانشجویان دانشگاههای علوم پزشکی ایران در پی تجاوز رژیم صهیونیستی و آمریکایی و حمله به بیمارستانها به سازمان بهداشت جهانی نامهای نوشتند.ما بهعنوان اعضایی از خانواده بزرگ حوزه بهداشت و درمان صراحتا از این سازمان که داعیهدار مرجعیت سلامت جهانی و هدف خود را مطابق اساسنامهاش دستیابی مردم به بیشترین سطح سلامت ممکن بیان میکند میخواهیم تا به شدیدترین شکل ممکن این اقدام را محکوم و از نفوذ خود برای جلوگیری از تکرار چنین فجایعی استفاده کند.
سوره ممتحنه راهنمای سیاست خارجی امت اسلامی است
مصطفی گوهری، عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد، شامگاه ۱۰ اسفند در نشست علمی «بررسی مفاهیم سوره مبارکه ممتحنه با تأکید بر سیره پیامبر اکرم(ص)» از مجموعه نشستهای «سی شب سی آیه» به تبیین مفاهیم این سوره پرداخت. او در این نشست بیان کرد که سوره ممتحنه راهنمای سیاست خارجی امت اسلامی است و نوع رابطه مسلمانان با دیگران را مشخص میکند. به گفته وی، در این سوره کفار به دو دسته حربی و غیرحربی تقسیم میشوند و قرآن به مسلمانان هشدار میدهد که با دشمنانی که با اسلام دشمنی دارند و مسلمانان را آزار دادهاند، رابطه دوستی و ولایت برقرار نکنند.
گوهری همچنین تأکید کرد که طبق آیات این سوره، دشمنان ممکن است در ظاهر اظهار محبت کنند، اما اگر بر مسلمانان مسلط شوند به آنان آسیب خواهند رساند و حتی به دوستان پنهانی خود نیز رحم نمیکنند.
آمریکا و اسرائیل دنبال نابودی ایران و ایرانی هستند

ایکنا در پی وقایع پیش آمده در مصاحبه با اساتید دانشگاه تلاش کرد نسبت به وقایع، دیدگاهها و پرسشهای جامعه فعالیت داشته باشد.
خبرنگار ایکنا در گفتوگو با رئیس دانشگاه ادیان و مذاهب با بیان اینکه دشمنان نه تنها با رهبری بلکه با همه مردم ایران مشکل دارند، تاکید کرد: اگر آمریکا و رژیم صهیونی میتوانستند همه مردم را از روی زمین بردارند این کار را میکردند؛ اینها در همین چند روز مرتکب جنایت بزرگی شدند؛ دانشآموزان دختر را در یک مدرسه در میناب به شهادت رساندند و در توجیه آن گفتند که هدف این بود که سپاه مشغول امدادرسانی به این مدرسه شود.
او همچنین با اشاره به اینکه قانون اساسی برای رحلت رهبری هم پیشبینی لازم را کرده و آورده است که یک شورای رهبری مرکب از رئیس جمهور، رئیس قوه قضائیه و یکی از فقهای شورای نگهبان به انتخاب مجمع تشخیص مصلحت نظام تا مدتی عهدهدار وظایف رهبری هستند که این فرایند هم در حال انجام است بنابراین خلا قانونی و جای خالی نداریم.
در بخش اخبار حوزه، با توجه به شهادت رهبر معظم انقلاب اسلامی، پیامهای تسلیت و بیانیههای متعددی از سوی علما، مراجع و جامعه حوزویان منتشر شد. در ادامه نیز به مباحث مرتبط با مجلس خبرگان پرداخته شد و سخنرانان و بیانیهها بر لزوم هوشیاری مردم در شرایط حساس جنگی و همچنین حفظ انسجام و همبستگی اجتماعی تأکید کردند.
همچنین پیامهای تسلیت متعددی از سوی علما و شخصیتهای حوزوی منتشر شد. از جمله آیتالله محسن فقیهی، آیتالله هادوی تهرانی، آیتالله العظمی جوادی آملی، آیتالله شبیری زنجانی، آیتالله العظمی نوری همدانی، آیتالله العظمی وحید خراسانی، حجتالاسلام مهدی غلامعلی و سیدهزهرا برقعی مدیر جامعهالزهرا(س) با صدور پیامهایی این ضایعه را تسلیت گفتند.
همچنین جامعه مدرسین حوزه علمیه قم و جمعی از اساتید درس خارج فقه و اصول حوزه نیز با صدور بیانیههایی ضمن تسلیت شهادت رهبر انقلاب، تجاوز صورتگرفته را محکوم کردند.

در بخش اخبار و رویدادهایی اندیشه به رحلت حضرت خدیجه(س) و میلاد امام حسن مجتبی(ع) در گفتوگوهایی اشاره شد. همچنین درس گفتار «پای سخن پیامبر(ص) از مجموعه گفتار عبدالحسین طالعی» به منزل پایانی رسید، همچنین پیام تسلیت رئیس پژوهشگاه علوم انسانی به مناسبت شهادت رهبر معظم انقلاب و بیانیه مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی بخشی از اخبار این حوزه است.
«محبت خدیجه، روزیِ من شد»؛ از پیشگامی در ایمان تا مادریِ یک امت

سرویس اندیشه ایکنا به مناسبت رحلت حضرت خدیجه کبری(س) به سراغ فرزانه حکیمزاده، استاد حوزه رفته است تا با ابعاد معنوی، اجتماعی و تمدنساز شخصیت حضرت خدیجه(س) و نسبت آن با زیست ایمانی و اجتماعی امروز گفتوگو کند. حضرت خدیجه کبری(س) در ماه مبارک رمضانِ سال دهم بعثت، سه روز پس از رحلت حضرت ابوطالب(ع) دار فانی را وداع گفت. پیامبر اکرم(ص) پیکر مطهر همسر وفادار خویش را در حَجون (قبرستان معلا) به خاک سپرد. همزمانی این دو مصیبت بزرگ، آن سال را به نام «عامُالحزن»؛ سال اندوه در تاریخ اسلام ماندگار کرد. نام این بانوی بزرگ با آغاز بعثت، استقامت در سالهای دشوار دعوت و ایثار بیچشمداشت در راه اسلام پیوند خورده است. حضرت خدیجه(س) از پیشگامان ایمان به پیامبر اسلام(ص) بود؛ ایمانی آگاهانه و شجاعانه در زمانی که پذیرش اسلام نه افتخار اجتماعی، بلکه تحمل فشار، طرد و محرومیت را به همراه داشت. او در سختترین مقاطع تبلیغ دین، همه سرمایه مادی و جایگاه اجتماعی خود را در مسیر رسالت پیامبر(ص) قرار داد و با پشتیبانی بیوقفه، نقشآفرینی تعیینکنندهای در تثبیت اسلام ایفا کرد. بانویی که زندگی خویش را فدای اسلام کرد، مادر حضرت فاطمه زهرا(س) شد و به مقامی دست یافت که سلام الهی بر او نازل شد و در شمار برترین زنان عالم قرار گرفت و به مقامی رسید که پیامبر اکرم(ص) دربارهاش فرمود: «محبت خدیجه، روزیِ من شده است». بانویی که مادر حضرت فاطمه زهرا(س) و از برترین زنان عالم است و خداوند سلام خویش را به او رسانده است.
سلسله درسگفتار رمضانی با عنوان «پای سخن رسول(ص)»

عبدالحسین طالعی، استاد دانشگاه پژوهشگر و نویسنده در ماه مبارک رمضان همراه ما بود تا در قالبی کوتاه و منظم، نکاتی از سیره، اخلاق و درسهای زندگی پیامبر اکرم(ص) را مرور کنیم.
پای سخن رسول(ص) قسمت ۱۱ معراج؛ جلوه قدرت معنوی رسول خدا(ص)
سفر معراج، نقطه عطفی در رسالت پیامبر اعظم(ص) و تجلیگر قدرت لایزال الهی است. این رویداد آسمانی، که سرشار از دیدنیها و شنیدنیهای بیبدیل بود، نه تنها فرصتی برای دریافت حقایق عمیق الهی، بلکه بستری برای پایهگذاری مکتب تربیتی و هدایت بشریت فراهم آورد.
پای سخن رسول(ص) قسمت ۱۲، غزوات پیامبر(ص)؛ بازتاب رحمت جهانی در میدان نبرد
در این قسمت به بررسی غزوات پیامبر اکرم (ص) اشاره میشود که تنها یک بازخوانی تاریخی نیست؛ بلکه ارائه یک الگوی راهبردی و تمدنی است که میتواند برای مدیریت بحرانهای پیچیده جهان امروز (از تروریسم تا جنگهای روانی) کارکرد داشته باشد. در دنیای مدرن، گاه «جهاد» با «خشونت» یا «توان نظامی صرف» اشتباه گرفته میشود. سیره غزوات پیامبر (ص) ثابت میکند که قدرت واقعی در «اوجگیری اخلاقی» و «بازداشتن دشمن از طریق شایستگی» نهفته است.
پای سخن رسول(ص) قسمت۱۳، ضرورت احیای حقیقت در برابر تحریف حکومتها
این قسمت به این موضوع اشاره دارد که در مسیر شناخت عمیق وجود مقدس رسول اکرم (ص)، تنها تلاوت فضائل و صفات ذاتی کافی نیست؛ بلکه ضرورت دارد که به عملکرد ایشان در مقام هدایتگری بنگریم. چگونه رهبری که کتاب آسمانی را برای جهانیان آورد، توانست جامعهای نوپدید را بر پایه اصول اخلاقی و عملی بنیان نهد؟ این سیره، نه تنها الگوی سلوک فردی، بلکه نقشه راه تربیت جمعی بود. اما چه بر سر این نقشه الهی آمد پس از رحلت ایشان؟ چگونه میراثداران قدرت، مسیر الهی را به سوی توجیه ستم و انحراف بردند و سیره واقعی را در هاله ابهام قرار دادند؟
پای سخن رسول(ص) قسمت ۱۴، تحریف سیره نبوی؛ ریشهها، سازوکارها و چالشهای تاریخی پس از عصر رسالت
با گذشت پانزده قرن از حیات پیامبر اکرم(ص)، چگونه میتوان از صحت و اصالت گزارشهایی که سیره ایشان را برای ما بازگو میکنند اطمینان حاصل کرد؟ آیا حاکمان پس از ایشان صرفاً وارث قدرت بودند یا در تحریف سیره نقش داشتند؟ مهمتر از آن، نفوذ روایات غیر اصیل موسوم به اسرائیلیات و سانسورهای تاریخی در منابع مرجع چقدر دامنه داشته و چگونه این عوامل، سیره صحیح نبوی را به چالش کشیدهاند؟
پای سخن رسول(ص) قسمت ۱۵، رمز تداوم ختمیت در «امامت» است
در قسمت پایانی عبدالحسین طالعی به این پرسش پاسخ میدهد که «خاتمیت پیامبر(ص) به چه معناست؟ آیا فرستاده آخر خدا، پاسخگوی نیازهای بیپایان بشر در طول هزاران سال آینده نیز هست؟ این پرسش، که گاه به پارادوکسی بزرگ تبدیل میشود، کلید اصلی فهم دین را در دست دارد. پاسخ این معما، در گروِ درک ارتباط ناگسستنی «ختمیت» و «امامت» است. در این متن، با نگاهی به سیره ناب و نقش بیبدیل امام حسن مجتبی(ع)، خواهیم دید که چگونه ایشان، به عنوان «هدیه خدا»، نگهبان و احیاگر سیره نبوی در برابر تحریفات زمانهی معاویه بودند و چطور با وجود محدودیتهای سخت، نور راه پیامبر را تا امروز روشن نگه داشتند.
امنیت در کجاست و راه برون رفت از این بحران چیست؟

در ایامی که شرایط اجتماع و کشور به سمت جنگ و اضطراب رفته به سراغ احمدرضا آذربایجانی استاد دانشگاه و پژوهشگر علوم تربیتی رفتیم تا از او بپرسیم چگونه میتوان از این دوران گذر کرد. او با یادآوری پیام رهبر معظم انقلاب در جنگ دوازدهروزه، به این موضوع پرداخت که چگونه توصیههای حکیمانه رهبری باید در شرایطی که ما در آن هستیم، بازتعریف شود. رهبر معظم انقلاب رفتار مردم در مواجهه با حمله رژیم صهیونیستی را نشانه رشد و قوام عقلانیت و معنویت دانستند و با توجه به آیه شریفه «ولَا تَهِنُوا وَلَا تَحْزَنُوا وَأَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ» ترس و تسلیم را در اندیشه ملت ایران بی تأثیر دانستند. آذربایجانی بر این باور است که این قطعیت و یقین ریشه ایمانی دارد، ایمانی که امنیت میآورد و امنیتی که به جان برمیگردد. او ایمان را مرتبه از خودشناسی میداند که به فرد امکان مقاومت، صبر، امیدواری، مرگ آگاهی وعبور از مهلکهها را میدهد.
نصیحت همیشگی؛ نقشه راه برای عبور از بحرانها

در این گزارش میخوانید که حضرت آیتالله العظمی خامنهای، تقویت مبانی معرفتی را «نصیحت همیشگی» خود به دانشجویان عنوان کردهاند را در چه زمینه ای میدانند. ایشان معتقد بودند که استحکام مبانی معرفتی، موجب قُرص شدن دل، استواری گام و استمرار حرکت دانشجو میشود و خستگی را از بین میبرد. این مبانی معرفتی، پشتوانهای است که حرکت دانشجو را از شتابزدگی و انحراف مصون میدارد و به آن عمق و جهت میبخشد.رهبر انقلاب چهار رکن اصلی و ستون بیبدیل را برای تحکیم این مبانی ضروری دانستهاند: «دین، خرد، علم، عزم» که به تعبیر ایشان، تشکیلدهنده «بنیه دینی، عقلی، علمی و ارادی» دانشجو است. این ارکان چهارگانه، به صورت یک نظام به هم پیوسته عمل میکنند؛ به گونهای که تقویت هر یک، زمینهساز رشد دیگر ابعاد میشود و تضعیف هر کدام، کل ساختار معرفتی را متزلزل میسازد. ایشان با اشاره به اهمیت تعادل این ارکان، هشدار دادهاند که «علم بدون تفکر، مشکلساز است». این گزاره، رابطهای کلیدی را نشان میدهد که در آن، علم به مثابه ماده خام، تنها با عملِ «تفکر» که از رکن «خرد» سرچشمه میگیرد، به دانش تبدیل شده و سپس با «عزم» رهبری میگردد.
صبر استراتژیک؛ روایتی جدید از ضرورت صلح امام حسن(ع) برای بقای اسلام

به مناسبت ۱۵ رمضان، سالروز ولادت امام حسن مجتبی(ع) خبرنگار ایکنا با حجتالاسلام والمسلمین غلامحسن محرمی؛ استادیار و عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی به گفتوگو نشسته است و در این مجال، به طرح این سؤالات پرداخته و پاسخ گرفته است: چگونه فریبِ قدرت و پول معاویه (که ریشه در دنیاطلبی یاران داشت) بر اصالتِ ایمان غلبه کرد و امام را در تنگنای صلح قرار داد؟ آیا انفاقِ دوگانه و کاملِ امام، پاسخی عملی به مفهوم «حد اعتدال» در فقه عمومی است، یا آن را به «فضیلت خواص» ارتقا میدهد؟ نقطه عطف شهادت: چرا معاویه با وجود ملاحظات سیاسی، ریسک شهادت امام را پذیرفت؟ آیا این اقدام، به نوعی تأیید بر «مانع بودنِ حیاتِ امام» برای تداوم مشروعیت بنیامیه نبود؟
به طور گزیده اشاره شد که صلح امام حسن مجتبی(ع)، نه یک فصل بسته در تاریخ، بلکه یک مکانیسم دفاعی پیچیده در برابر سقوط فرهنگی و سیاسی جهان اسلام بود؛ عملیاتی که فهم آن، نیازمند عبور از دوگانگی سادهانگارانه «جنگ/صلح» است. این گفتوگو، به دنبال کالبدشکافی حکمتِ پنهان در اقدامات امام است تا نشان دهد چگونه کریم اهل بیت(ع)، با بزرگترین ایثار خویش، توانست شجره طیبه امامت را از گزند «بیماری ریشهایِ قدرتطلبی» حفظ کند.
تحلیل نبرد با صهیونیسم در قرآن یادداشت/ 1
روایت آسمانی و زمینی از نبردها در قرآن کریم

مرکز مطالعات میانرشتهای قرآن کریم سازمان قرآنیان جهاد دانشگاهی در پی تجاوز رژیم صهیونیستی و آمریکایی در قالب سلسله یادداشتهایی به فهم موقف کنونی با رجوع به قرآن کریم میپردازد. در شماره اول میخوانید:
قرآن کریم در کنار آمار و تحلیلهای زمینی، زاویهای دیگر برای تحلیل نبردها پیش روی ما میگذارد. روایتی آسمانی که همراه با سنتهای الهی رقم میخورد و کلید فهم تحولات و رمز محور مقاومت است.هر حادثهای را میتوان از دو منظر روایت کرد: روایت زمینی و روایت آسمانی. برای مثال در تحلیل یک نبرد یک روایت زمینی وجود دارد که بخشی از آن سر در آمارها در میآورد؛ اینکه چه تعداد موشک شلیک شد یا چه تعداد کشته و مجروح از دشمن بر جای ماند. استراتژی جنگ چه بود و چه میزان از تسلیحات و فناوریهای روز به شکل کارآمد استفاده شد. در کنار آن، یک روایت آسمانی نیز وجود دارد؛ این روایت آسمانی در قرآن کریم نمونههای فراوانی دارد. مثل زنده آن برای ما قیام عاشورا و سیره امام حسین(ع) است. در روایت زمینی حضرت با یارانشان شهید شدند و اهل بیتشان به اسارت رفتند، اما در روایت آسمانی مکتب سیدالشهدا(ع) کشتی نجات و هدایت امت اسلامی شد. در جریان وقایع اخیر در کشور، با وجود تمام سختیها و التهابات و شهدایی که خونشان تقدیم این مرز بوم شد، باید به روایت آسمانی نیز توجه داشت. هرچند، هر دو سویه روایت زمینی و آسمانی نوید پیروزی و نصرت سپاه اسلام را دارد، اما آنچه اهل ایمان را امیدوارتر میکند و قطعیتر است، مطالعه سنت الهی و روایت آسمانی نبردهاست.
نامه آیتالله سیدمصطفی محقق داماد به شیخ الازهر و نامهای به پاپ لئون چهاردهم

در نامهای خطاب به شیخ الازهر درباره تجاوز آمریکا و اسرائیل به ایران هشدار داد و از او خواست که به عنوان رئیس یک مرکز بزرگ اسلامی، این اقدام را محکوم و نسبت به تبعات آن بیانیهای صادر کند.
همچنین آیتالله محقق داماد در نامهای به پاپ لئون چهاردهم خواستار مداخله رهبر کاتولیکهای جهان برای هدایت رئیسجمهور آمریکا شد و با اشاره به ترور رهبر شهید انقلاب توسط آمریکا و اسرائیل، تأکید کرد که دولتها حتی در جنگ نیز ملزم به رعایت اصول انسانی و بشردوستانه هستند.
در بخش کتاب و مجلات به معرفی چهار اثر در این هفته پرداخته شد؛ کتاب «جایگاه دیپلماسی مقاومت در منظومه انقلاب اسلامی ایران»، اولین شماره ویژهنامه «نبرد سرنوشت، فتح خون»، شماره دوم ویژهنامه «نبرد سرنوشت» با عنوان «جنگ، جنگ تا پیروزی» و کتاب «صلح امام حسن (ع)، پرشکوهترین نرمش قهرمانانه تاریخ» به ترجمه مقام معظم رهبری.
