الدَّعَاءُ سِلاَحُ المُؤْمِنِ؛ تبیین جایگاه و کاربردهای ذکر «یا حیّ یا قیوم» در روزهای سخت

 

همگی بارها و بارها به گوش جان این روایت منقول از پيامبر ختمی مرتبت(ص) را شنیده و  بدان مقید و بکار بسته‌ایم که «الدَّعَاءُ سِلاَحُ المُؤْمِنِ..»  دعا سلاح مؤمن است.

 یکی از مصادیق دعا بیان صفات و جمال الهی و شهادت بر ربوبیت او بر نظام هستی است؛ زیرا  هست مطلق اوست و هرچه هست، از هستی اوست. وجودی که در پوشیده‌ترین ضمیر «هو» با اسامی «حی» و «قیوم» متجلی است؛ «حی» اسم ذاتی است که از آن به«ام الاسماءوالصفات» ـ مادر و سرمنشاء همه اسماء و صفات ـ باید یاد کرد و هر اسم و صفتی از اسماء و صفات الهی در دائر مدار اسم ذاتی «قیوم» دارای قوام و دوام و پابرجاست. بدین جهت ذکر «یا حی یا قیوم» از ذکرهای حیات‌بخش و قوام آفرینی است که همواره در هر دم و بازدم مورد نیاز لحظه به لحظهٔ آدمی است؛ به همین جهت است که از این دو اسم خداوند به «اسمای قدرتی» و «اسمای صلابتی» نام می‌برند و از آن جهت که بکارگیری آنها موجب توان‌افزایی حیات و پایداری در رفع ضعف‌های جسمانی و روحانی می‌شود، همچنانکه امور صعب و سخت و سنگینی را سهل و آسان می‌کند. 

 

در این مقطع زمانی که استکبار جهانی با همه عده و عده و نفرات و تجهیزات به یک جنگ ترکیبی تمام عیار پرداخته، می‌طلبد تا در راستای فرمان خداوند «وَأَعِدّوا لَهُم مَا استَطَعتُم مِن قُوَّةٍ وَ مِن رِباطِ الخَيلِ تُرهِبونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَعَدُوَّكُم» (انفال: ۶۰) علاوه بر بهره‌جویی از همه تجهیزات و امکانات، همگان به یکی از مهم‌ترین سلاح‌ها، سلاحی که مختص مؤمنان است و هرگز دشمنان حق و حقیقت بدان دسترسی ندارند و محروم از چنین سلاحی می‌باشند، خود را مسلح کنیم و با بهره‌جویی از این سلاح، همه عوامل تأثیرگذار و نقش‌آفرین را در نابودی دشمن همراه سازیم. این سلاح همان سلاحی است که مولایمان امیر مؤمنان علی(ع) از آن به «كليدهاى نجات‌ و گنجينه‌‌هاى رستگارى» نام می‌برند: «الدُّعاءُ مَفاتيحُ النَّجاحِ وَمَقاليدُ الفَلاحِ». 

در میان مجموعه ادعیه و اذکار، ذکر «یا حی و یا قیوم» از کاربردی‌ترین سلاح قدرتی و صلابتی در تقویت روح و جان آدمی به شمار می‌آید؛ زیرا نفس با تزریق این اذکار، حیات و قوام خود را پرصلابت و پرقدرت می‌کند؛ تا آنجا که با این زره مؤمن در عداد «ولا تَهِنُواولاتَحْزَنُوا وأنْتُمُ الأعْلَوْنَ إنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ» قرار می‌گیرد.

 از این‌رو، ذکر یاد شده از منظری نسبت به تمامی اذکار  اولی‌تر، مهم‌تر و عظیم‌تر می‌باشد؛ ضمن آن‌که این ذکر، به سبب دارا بودن اسم «حی»، اصل تمامی اسما و حیات جمیع آن‌ها می‌باشد و اذکار دیگر،  سفیر آن برشمرده می‌شود؛ لذا  تسکین‌بخش آدمی در مقابل آلامی که بر آدمی وارد می‌شود، بشمار رفته و به دلیل اثر وضعی خاص به خود، در رفع ظلم ظالمان بسیار مؤثر و موجب  تزلزل در دشمن می‌گردد.

هرچند برخی از سالکان و خواص نقطه‌زن، در کاربرد این سلاح مقید به آداب خاصی هستند، اما همگان می‌توانند ذکر «یا حی یا قیوم» را همچون دیگر اذکار در زمان‌ها و مکان‌ها و در احوال گوناگون به هر میزان بکار گیرند، اما یکی از کاربست‌های توصیه شده ذکر «یا حی یا قیوم» را  در سجده ـ به‌ویژه در سجدهٔ آخرِ رکعت نماز بر شمرده‌اند. همچنین این ذکر را پس از سوره‌های: حمد، توحید، قدر، چهارقل یا با آیة‌الکرسی می‌توان خواند .