سیره امام رضا(ع) در مواجهه با مخالفان؛ الگویی برای مدارا و هدایت

امیر سلمانی رحیمی، پژوهشگر بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی در گفت‌وگو با ایکنا از خراسان رضوی به تشریح سیره آن حضرت در تعامل با مخالفان فکری و سیاسی پرداخت و اظهار کرد: اصل پذیرش یا به رسمیت شناختن مخالف با هر تعریفی و لزوم احترام به او را می‌توان نشانه‌ای از شرح صدر و وسعت دیدگاه امام رضا(ع) دانست، همان‌گونه که پیامبران نیز با همین نگاه توانستند با مخالفان تعامل کنند و موجبات هدایت انسان‌ها را فراهم آورند.

 

وی در پاسخ به این پرسش که امام رضا(ع) چگونه میان نقد دیدگاه مخالف و حفظ کرامت انسانی آنها تفکیک قائل می‌شدند، ادامه داد: کرامت انسانی، موهبت و عطیه‌ای الهی است که قرآن کریم از آن یاد کرده است، اما اندیشه و رفتار هر شخص، حاصل اختیار او و متأثر از عواملی چون محیط و تربیت است و امام رضا(ع) با چنین باوری، همه انسان‌ها را شایسته هدایت و راهیابی به دژ استوار توحید دانسته و از این رو می‌کوشیدند تا غبار غفلت را از دل و جان آنها بزدایند و متوجه فطرت پاکشان کنند.

 

رحیمی در تحلیل نقش حلم و بردباری و نقش آن در مدیریت اختلافات از منظر سیره رضوی بیان کرد: حلم و تحمل از برجسته‌ترین سجایای اخلاقی است که به فرد اجازه می‌دهد ضمن انسان دانستن مخالف و شنیدن سخن او، زمینه رویارویی با دیگر اندیشه‌ها را فراهم آورد و عقل و باطن او را به‌عنوان قاضی بر کرسی داوری بنشاند و تنها در این صورت است که تحولی درونی شکل می‌گیرد و رهاوردی اثربخش و درازمدت حاصل می‌شود.

 

وی در پاسخ به این سؤال که آیا الگوی تعامل امام رضا(ع) می‌تواند به کاهش قطبی‌سازی در جوامع امروز کمک کند، گفت: قطعاً، جز این روش، پاسخگو و مفید نبوده و نخواهد بود، زیرا انسان، همان انسان است و هدایت، همان هدایت و اگر گزینه‌ای بهتر وجود داشت، پیامبران و پیشوایان معصوم، از جمله عالم آل محمد(ص) از آن بهره می‌جستند.

 

این پژوهشگر درباره تفاوت میان رویکرد امام رضا(ع) با شیوه‌های تقابلی رایج در مواجهه با مخالفان تصریح کرد: ایشان همواره در برابر دعوت‌کنندگان به حق و حقیقت در مقابل موانعی چون وسوسه‌های شیطانی، باور به درستی راه گذشتگان، هواپرستی، گریز از پایبندی‌های فکری و اخلاقی و به طور خلاصه، دنیاپرستی قرار داشته است و از سوی دیگر منظور از شیوه‌های تقابلی رایج، مدل رفتاری اندیشه‌های انحرافی و غیرتوحیدی است و بر این اساس امام رضا(ع) همان راهی را پیمود که همه سلف و خلف صالح او پیموده‌اند و می‌پیمایند. باید امام را حلقه‌ای از سلسله هدایت و آسمان دانست، اگرچه نمی‌توان شرایط ممتاز آن حضرت در مواجهه و گفت‌وگو با مخالفان را نادیده انگاشت.