روایتهای مختلف از سالروز شهادت امام رضا(ع)
برخی از محدثان و مورخان شیعه اواخر صفر را بهعنوان روز شهادت امام رضا(ع) معرفی کردهاند که همین نظر شهرت بیشتری در ایران پیدا کرده است، نظر دیگر روز هفدهم ماه صفر است که در کشور عراق، دوستداران و شیعیان اهل بیت(ع) این روز را به عزاداری برای امام رضا(ع) میپردازند.
ماه ذی قعده یکی از چهار ماه حرام است که به دلیل مناسبتهای واقع در این ماه پیوندی با امام رئوف علی بن موسیالرضا(ع) دارد. در ابتدای این ماه سالروز ولادت حضرت معصومه(س) خواهر گرانقدر امام رضا(ع) است. یازدهم ذی قعده بهعنوان میلاد با سعادت امام رضا(ع) جشن گرفته میشود و پایان این ماه سالروز شهادت امام جواد(ع) تنها فرزند ذکور سلطان طوس است.
علاوه بر این بنا بر برخی گزارشها، روز ۲۳ دی قعده به روایتی روز شهادت امام رضا(ع) بهشمار میرود. متعدد بودن و اختلاف در تاریخ دقیق شهادتها و ولادتهای ائمه(ع) امری طبیعی است و میتوان گفت برای تمامی امامان به استثنای سیدالشهدا(ع)، روایتهای متعدد و گزارشهای تاریخی مختلفی نقل شده است، بهطوری که حتی در سالروز وفات پیامبر اکرم(ص) نیز که اشرف مخلوقات بوده و مهمترین شخصیت عالم اسلام هستند اختلاف است. در همین خصوص مهدی زرهساز، پژوهشگر دینی یادداشتی در اختیار ایکنای خراسانرضوی قرار داده است که در ادامه میخوانیم؛
طبق برخی گزارشها آخر صفر و براساس بعضی دیگر اوایل ربیعالاول بهعنوان روز شهادت نبی مکرم شناخته میشود و بر همین اساس اختلاف در گزارشهای مربوط به سالروز شهادت امام رضا(ع) نیز امری طبیعی است. برخی از محدثان و مورخان شیعه اواخر صفر را بهعنوان روز شهادت امام رضا(ع) معرفی کردهاند که همین نظر شهرت بیشتری در ایران پیدا کرده است، نظر دیگر روز هفدهم ماه صفر است که در کشور عراق، دوستداران و شیعیان اهل بیت(ع) این روز را به عزاداری برای امام رضا(ع) میپردازند.
روایت دیگر بیستویکم ماه رمضان است و علاوه بر گزارشهای قبلی، روایت دیگر در این زمینه، بیستوسوم ماه ذی قعده هست که مرحوم علامه مجلسی از کتاب عدد القویه نوشته علی بن یوسف بن مطهر حلی، برادر علامه حلی آن را در بحارالانوار نقل کرده است. علاوه بر این سید بن طاووس در کتاب الاقبال چنین ذکر کرده که در کتب علمای شیعه غیر عرب مشاهده کرده است که زیارت مرقد مطهر امام رئوف علی بن موسی الرضا(ع) در روز بیستوسوم ماه ذی قعده از دور و نزدیک استحباب دارد، اما از سالروز شهادت این امام در چنین روزی سخنی به میان نمیآورد.
در کنار روایت کتاب عدد القویه این احتمال تقویت میشود که استحباب زیارت بارگاه ملکوتی مشهدالرضا به دلیل شهادت این امام رئوف در چنین روزی است. به هر حال روز بیستوسوم ذی قعده در کشور ما ایران بهعنوان روز زیارتی مخصوص امام رضا(ع) شناخته شده است که امری نیکو و سنت حسنهای بهشمار میرود، چرا که اساساً ذکر و یاد نام اهل بیت(ع) و زیارت مراقد مشرفه اهل بیت(ع) از افضل اعمال است و قرار دادن روزهای متعدد برای بزرگداشت و زیارت امامان امر پسندیدهای است و فرصت بیشتری برای عموم مؤمنان فراهم میکند تا عاشقان و ارادتمندان به ساحت مقدس امام رضا(ع) عشق و محبت خود را بیشتر اظهار کنند.
در هر صورت چه در ماه ذی قعده و چه در ماه صفر و یا ماه رمضان، امام غریب سلطان علی بن موسی الرضا(ع) توسط خلیفه وقت عباسی به سم جفا به شهادت رسیدند. مأمون عباسی در دوران امامت امام رضا(ع)، زمام خلافت را غصب کرده بود، او در مواجهه با امام رضا(ع) رویکردی متفاوت با دیگر خلفای عباسی در پیش گرفت. سیاست او حفظ ظاهر و ابراز دوستی با امام و عدم اظهار دشمنی با ایشان و در عین حال محافظت شدید از امام و نظارت بر عملکرد ایشان بود.
در همین راستا مأمون، امام رضا(ع) را از مدینه طی مهاجرتی اجباری به مرو فراخواند و در صورت ظاهر امام را تکریم میکرد و به امام پیشنهاد ولایت عهدی داد، اما در باطن از این کارها هدفی جز دشمنی با اهل بیت(ع) را دنبال نمیکرد. در واقع، هدف او از تکریم ظاهری و پیشنهاد ولایتعهدی ترور شخصیتی امام بود و بدین صورت که امام را در نظر دوست و دشمن فردی دنیاگرا و دوستدار قدرت معرفی تا جایگاه اجتماعی ایشان تنزل پیدا کند.
امام رضا(ع) اما مواجهه هوشمندانهای با نقشههای مأمون داشتند. در اولین قدم، حضرت با جمع کردن دوستان و آشنایان هنگام خروج از مدینه و دستور به بکاء و گریه نارضایتی خویش را از این سفر اجباری به همگان اعلام کردند، علاوه بر این بعد از رسیدن به مرو و اعلام رسمی پیشنهاد ولایتعهدی از سوی مأمون، امام رضا(ع) با سخنان بهتآور خویش اساساً مأمون را فاقد صلاحیت برای خلافت و تنفیذ حکم ولایتعهدی دانستند. با ناکام ماندن این نقشهها، حیله دیگر مأمون برای کاهش جایگاه و منزلت اجتماعی امام نزد مردم این بود که مجالس علمی بزرگ و مناظراتی بین امام و عالمان ادیان و مذاهب دیگر ترتیب دهد، به این امید که امام در این مناظرات شکست خورده و مغلوب دانشمندان دیگر شوند، اما هیچ یک از این نقشهها راه به جایی نبرد، چرا که امام حقیقتش نورالله است. امام معصوم حقیقتی نورانی دارد که روز به روز حقانیتش فروزانتر میشود و مقابله با او مانند تلاشهای بیهوده با دهان برای خاموش کردن خورشید است: «يُرِيدُونَ لِيُطْفِؤُا نُورَ اللَّـهِ بِأَفْواهِهِمْ وَ اللَّـهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَ لَوْ كَرِهَ الْكافِرُونَ»(صف:۸)
برگزاری جلسات علمی توسط مأمون طبق نقشههای پلیدش پیش نرفت و بلکه بالعکس موجب شد که همگان مبهوت مقام علمی امام ابالحسن الرضا(ع) قرار گیرند بهطوریکه این امام همام، نزد مردم با لقب عالم آل محمد علیهم السلام مشهور گشتند. ناکام ماندن تمامی نقشههای مأمون در مقابله با امام رضا(ع) موجب شد که در آخر آتش حسادت او به امام رضا(ع) شعلهور شده و نقشه قتل ایشان را طرحریزی کند. سرانجام، مأمون این دشمن خدا بهصورت غیرعلنی با بهکارگیری مکر و حیله، میوه مسمومی را به امام رضا(ع) خوراند و ایشان را در دیار غربت به شهادت رساند.
انتهای پیام
