فتح قریب/ ۱۱۹
نه تطهیر منکر، نه تخریب افراد؛ راه درست تذکر در حماسه خیابان
ممکن است بانویی که در یک تجمع انقلابی حضور یافته و در مسئله حجاب دچار ضعف است، در عین حال دارای روحیه مقاومت، شجاعت، استکبارستیزی و ارادت به ولایت باشد، بنابراین راه درست تذکر به وی نه تطهیر منکر و نه تخریب اوست.
حجتالاسلام والمسلمین محمدباقر مشکاتی، پژوهشگر دینی طی یادداشتی که در اختیار ایکنای قم قرار داد، نوشت: در فضای پرشور و شعور اجتماعات انقلابی، گاه مسائلی، چون بدحجابی یا شلحجابی مشاهده و محل بحث و اختلافنظر میشود. اخیراً در پی یکی از تجمعات خیابانی که هفتادمین حماسه آن نیز در میانه شرایط سخت جنگ تحمیلی سوم برگزار شد، سخنی مطرح شد مبنی بر اینکه در چنین تجمعاتی آنچه اهمیت دارد قلب افراد است و نه ظاهر آنان، چراکه همه زیر پرچم توحید و ولایت اهل بیت(ع) گرد آمدهاند و بنابراین نباید به مسئله بدحجابی چندان توجه کرد.این سخن، هرچند ممکن است با نیت حفظ وحدت و همدلی بیان شده باشد، اما از منظر فقه اسلامی و حکمت دینی سخنی دقیق و قابل دفاع نیست. طبیعی است که در چنین مواردی باید نگاه عالمانه و فقهی معیار قرار بگیرد. در همین جا یادآوری یک نکته ضروری است: آموزههای دینی، بهویژه در حوزه احکام شرعی باید از عالمان دین و فقیهان دریافت شود. مداحان و ذاکران اهل بیت(ع) جایگاه محترم و اثرگذاری در فرهنگ دینی دارند و نقش مهمی در زنده نگه داشتن محبت اهل بیت(ع) ایفا میکنند اما ورود سلبی آنان در قالب شعر یا سخنرانی به عرصه تعیین تکلیف در مسائل فقهی و شرعی مانند حدود و احکام حجاب شایسته نیست که مضر هم است. هر حوزهای باید در جایگاه خود باقی بماند تا فهم دینی جامعه اسلامی دچار آشفتگی و سطحینگری نشود.
در حالیکه باید توجه داشت هر حرکت بزرگ و موفق اجتماعی، بهویژه حرکتهای مردمی و جمعی مانند حماسههای خیابانی که گاه حتی در میانه جنگها و زیر تهدید و بمباران دشمن نیز استمرار یافتهاند، طبیعی است که در کنار عظمت و شکوه خود، با برخی آفتها یا نارساییهای محدود نیز روبهرو شود. در چنین موقعیتی، هم مراقبت و اصلاح لازم است و هم بردباری و تدبیر تا این نارساییها به چالشی تبدیل نشود که اصل آن حرکت بزرگ و سرمایه اجتماعی آن را مخدوش کند، بهویژه آنکه دشمنان همواره در کمیناند تا از حاشیهها علیه متن این حرکتهای مردمی بهرهبرداری کنند و انسجام جامعه را بر هم بزنند. حکمت و انصاف در مواجهه با بدحجابی در اجتماعات انقلابی و اسلامی باید سرلوحه فعالان فرهنگی و اجتماعی باشد تا هم حکم الهی فراموش نشود و هم سرمایه انسانی و اجتماعی صحنههای انقلاب آسیب نبیند.
از سویی دیگر در معارف اسلامی ظاهر و باطن از یکدیگر جدا نیستند. رفتار ظاهری انسان، بازتابی از وضعیت درونی اوست. اگر فردی در ظاهر خود دچار آفتی مانند بدحجابی است، نمیتوان با استناد به اینکه «قلب او خوب است» از مسئله عبور کرد. بیتفاوتی نسبت به منکر، با روح و روحیه «امر به معروف و نهی از منکر» که حکم قرآنی و وظیفه مسلمانی است، سازگار نیست.
با این حال، در کنار این حقیقت، نکتهای مهم نیز وجود دارد که غفلت از آن میتواند ما را به بیانصافی بکشاند: انسان دارای حیثیات و ابعاد مختلف است. شخصیت افراد در یک رفتار خلاصه نمیشود. ممکن است بانویی که در یک تجمع انقلابی حضور یافته و در مسئله حجاب دچار ضعف است، در عین حال دارای روحیه مقاومت، شجاعت، استکبارستیزی و ارادت به ولایت باشد. وجود یک آفت در یکی از ابعاد رفتاری او نباید موجب شود همه شخصیتش زیر سؤال برود و سایر فضایلش نادیده گرفته شود.
از اینرو، راه درست همان چیزی است که در عنوان این یادداشت آمده است: نه تطهیر منکر و نه تخریب افراد. منکر باید منکر باقی بماند و مورد تذکر قرار بگیرد، اما شخصیت انسانها نباید بهخاطر یک خطا تخریب شود. در کنار این نگاه نظری، برای فعالان فرهنگی و نیروهای انقلابی توجه به چند نکته عملی نیز ضروری است:
۱. توجه به زمان و موقعیت تذکر: در فضای هیجانی یک تجمع، تذکر تند و علنی معمولاً اثر تربیتی ندارد و حتی ممکن است به تنش اجتماعی تبدیل شود. در بسیاری از موارد، تذکر آرام و خصوصی پس از پایان مراسم یا در فضای غیرتنشآلود، اثرگذارتر است.
۲. اهمیت لحن و ادبیات: امر به معروف در منطق اسلامی با احترام و خیرخواهی همراه است. اگر مخاطب احساس تحقیر، سرزنش یا بیاحترامی کند، حتی سخن درست نیز اثر خود را از دست میدهد.
۳. ترکیب تذکر با دیدن نقاط مثبت: وقتی فردی برای حضور در یک میدان انقلابی قدم برداشته است، این حضور خود یک نقطه قوت است. اگر در کنار تذکر نسبت به یک خطا، از این حضور و انگیزه نیز قدردانی شود، زمینه پذیرش بیشتر فراهم میشود.
۴. تفکیک نقد رفتار از قضاوت شخصیت: نقد یک رفتار نادرست، امری دینی و لازم است، اما نسبت دادن صفاتی مانند بیغیرتی، بیدینی یا بیشرفی به افراد، نه اخلاقی است و نه دینی.
۵. تأکید بر کار فرهنگی بلندمدت: تولید روایتهای مثبت از حجاب، معرفی الگوهای موفق، و ایجاد فضای فرهنگی جذاب برای جوانان، در بلندمدت بسیار اثرگذارتر از برخوردهای موردی و هیجانی است.
حرکتهای بزرگ مردمی، مانند اجتماعات گسترده و حماسههای خیابانی، سرمایههای ارزشمند اجتماعیاند که گاه حتی در سختترین شرایط، از جمله در میانه جنگ و زیر تهدید دشمن، با شکوه و استقامت ادامه یافتهاند. طبیعی است که در چنین حرکتهایی برخی نارساییهای محدود نیز دیده شود، اما برخورد با این موارد باید بهگونهای باشد که اصل آن حرکت عظیم دچار آسیب نشود. در نهایت باید توجه داشت که جامعه انقلابی برای پیشرفت خود نیازمند حفظ سرمایههای انسانی و اجتماعی است. اگر در مواجهه با خطاها، هم حکم شرعی را صریح بیان کنیم و هم کرامت انسانها را حفظ نماییم، مخاطب از ما حکمت و انصاف خواهد دید. چنین رویکردی نه تنها به اصلاح رفتارها نزدیکتر است بلکه پیوندهای اجتماعی در جبهه انقلاب را نیز تقویت میکند.
جمعبندی آنکه، حکمت و انصاف در مواجهه با بدحجابی در اجتماعات انقلابی و اسلامی باید سرلوحه فعالان فرهنگی و اجتماعی باشد یعنی نه با توجیههای احساسی و سیاسی، منکر را تطهیر کنیم و نه با بیانصافی و تخریب، دلهای حاضر در میدان انقلاب را برنجانیم. راه درست، همان تذکر حکیمانه و منصفانهای است که هم به احکام الهی وفادار است و هم به کرامت بندگان خدا. در این مسیر، باید همواره به این اصل توجه داشت که فهم احکام شرعی از مسیر عالمان دین بهدست میآید و جامعه دینی باید در مسائل فقهی به آنان رجوع کند. در عین احترام به مداحان و دیگر خادمان اهل بیت(ع)، شایسته است که هر نقش اجتماعی در جایگاه خود باقی بماند تا هم شأن مداحی حفظ شود و هم مرجعیت علمی دین دچار بی توجهی و آشفتگی نشود.
انتهای پیام 
