فناوری‌هایی مانند زیارت مجازی در بازآفرینی حس حضور ناتوانند

محسن کاهانی، عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد در گفت‌وگو با ایکنا از خراسان‌رضوی با تأکید بر اینکه هر فناوری نوظهوری لزوماً موفق نخواهد بود، اظهار کرد: این تصور که با ظهور هوش مصنوعی، حضور فیزیکی در کلاس و تعامل سنتی از بین می‌رود، شاید کلی‌نگرانه باشد. ممکن است در آینده، استادان از اقصی نقاط جهان به‌صورت مجازی در کلاس‌ها حضور یابند، اما این امر نباید به معنای حذف کامل دانشگاه یا رویکردهای سنتی باشد.

 

عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد با بیان اینکه فناوری‌های بسیاری در طول تاریخ ظهور کرده‌اند که نتوانسته‌اند جایگاه خود را پیدا کنند، بیان کرد: مواردی مانند عینک‌های هوشمند گوگل یا حتی برخی روندهای تجاری از این نوع هستند. زمانی تصور می‌شد تجارت الکترونیک، کسب‌وکارهای سنتی را کاملاً از بین می‌برد، اما همچنان فروشندگان سنتی و خرده‌فروشان حضوری فعال هستند. در حوزه برنامه‌نویسی نیز ظهور زبان‌هایی مانند جاوا در دهه ۹۰ با پیش‌بینی حذف زبان‌های دیگر همراه بود، اما محدودیت‌ها و کاربردهای خاص هر زبان مانع از این امر شد.

 

وی ادامه داد: گردشگری آنلاین و زیارت مجازی، نمونه‌هایی از فناوری‌هایی هستند که در کنار اشکال سنتی خود وجود دارند، اما نمی‌توانند تجربه‌های حضوری را کاملاً جایگزین کنند. لذت حضور در فضایی معنوی مانند حرم امام رضا(ع) یا احساس آرامش در کنار دریا، تجربه‌هایی عمیق و منحصر به فرد هستند که از طریق فناوری قابل بازآفرینی نیستند. حتی ابزارهایی مانند Google Street View، هرچند برای آشنایی اولیه مفیدند، اما جایگزین گشت‌وگذار و حس حضور در یک مکان نمی‌شوند. فناوری‌هایی مانند زیارت مجازی هنوز در بازآفرینی حس حضور و آرامش فیزیکی ناتوانند و تجربه‌هایی که نشان می‌دهند هوش مصنوعی قادر به جایگزینی کامل پیوندهای حسی و معنوی انسان با محیط نیست.

 

کاهانی با بیان اینکه در مقابل، ارتباطات و همکاری‌های مجازی مانند جلسات آنلاین، به بخشی جدایی‌ناپذیر از فضای حرفه‌ای تبدیل شده‌اند، تصریح کرد: با این حال، این نوع تعاملات آنلاین، چالش‌های خاص خود را در زمینه تعامل عمیق و انتقال مفاهیم دارند. به همین دلیل، در مواردی مانند دفاع از پایان‌نامه‌های ارشد و دکتری با وجود صرفه‌جویی در هزینه‌ها، کیفیت جلسات غیرحضوری اغلب پایین‌تر ارزیابی می‌شود؛ چرا که درک حالات دانشجو و سنجش عمق یادگیری او در تعامل حضوری بهتر صورت می‌گیرد.

 

این استاد دانشگاه گفت: درک عمومی جامعه از هوش مصنوعی، اغلب با تصورات نادرست و اغراق‌آمیز همراه است. بسیاری گمان می‌کنند هوش مصنوعی صرفاً محدود به ابزارهای مکالمه‌محور مانند ChatGPT است، در حالی‌که این فناوری پایه‌های اصلی بسیاری از پیشرفت‌های امروزی است. الگوریتم‌های مسیریابی در اپلیکیشن‌های نقشه، پیشنهادهای شخصی‌سازی‌شده در فروشگاه‌های آنلاین مانند دیجی‌کالا و سیستم‌های توصیه‌گر در شبکه‌های اجتماعی مانند اینستاگرام، همگی بر پایه هوش مصنوعی و پردازش داده‌ها بنا شده‌اند.