تفاوت در روزی میان انسان‌ها برخاسته از حکمت الهی است

حجت‌الاسلام والمسلمین سیدمهدی واعظ موسوی، پژوهشگر دینی، در گفت‌وگو با ایکنا از خراسان‌رضوی، با بیان اینکه در سنت اخلاقی و آموزه‌های دینی، مفهوم بخشش بر سه سطح متفاوت استوار است، اظهار کرد: انفاق، مواسات و ایثار و انفاق در پایین‌ترین سطح، به معنای بخشیدن مازاد بر نیاز است؛ یعنی فرد تنها بخشی از دارایی خود را که برای زندگی‌اش ضروری نیست، به دیگران می‌بخشد. این سطح، حداقل مسئولیت‌پذیری در برابر جامعه محسوب می‌شود.

وی ادامه داد: سطح دوم، مواسات نام دارد که فراتر از انفاق است. در مواسات، فرد نه تنها مازاد خود را نمی‌بخشد، بلکه از میان دارایی اصلی و ضروری خود نیز بخشی را برای دیگران تقسیم می‌کند؛ گویی که بخشی از نیاز خود را با دیگری سهیم می‌شود. این مرحله، جلوه‌ای از انصاف و ایثار مقدماتی است که بر گذشت از بخشی از حقوق شخصی تأکید دارد.

این پژوهشگر دینی با تأکید بر اینکه در بالاترین مرتبه، مفهوم ایثار قرار دارد که اوج خودگذشتگی است، تصریح کرد: «ایثار» از فضایل اخلاقی به معنای برگزیدن و مقدم داشتن دیگران بر خویشتن است. قرآن کریم این مرتبه را با عبارت «یُؤْثِرُونَ عَلَىٰ أَنْفُسِهِمْ وَلَوْ كَانَ بِهِمْ خَصَاصَةٌ» ستایش کرده است؛ یعنی بخشش در عین حال که خود فرد در تنگنا و نیاز است.

واعظ موسوی افزود: از منظر تحلیل اقتصادی قرآن، تفاوت در روزی و ثروت میان انسان‌ها، برخاسته از حکمت الهی است. خداوند در سوره نحل آیه ۷۱ می‌فرماید که برخی را بر برخی دیگر برتری داده است، اما این برتری، حق انحصار برای ثروتمند نیست؛ بلکه آزمونی است تا از طریق آن، عدالت اجتماعی برقرار شود.

وی با اشاره به اینکه هدف نهایی آموزه‌های قرآنی، رسیدن به وضعیتی است که در آن شکاف طبقاتی میان طبقه مرفه و فرودست به حداقل برسد، تصریح کرد: قرآن از مسلمانان انتظار دارد که با بخشش بخشی از ثروت خود، سطح معیشت نیازمندان را ارتقا داده تا جامعه به تعادل و برابری (فهم فی سووا) نزدیک شود و فاصله میان «کاخ و کوخ» از میان برود.

این پژوهشگر دینی افزود: بسیاری از ثروتمندان، برخلاف دستور الهی، نسبت به این وظیفه بی‌توجه‌اند و ثروت خود را حاصل تلاش محض خود می‌پندارند؛ رفتاری مشابه با قارون که بر دستاورد مالی خود می‌نازید. در حالی‌که حقیقت این است که ثروت، امانتی الهی است و انسان موظف است در پاسخ به احسان خدا، به دیگران نیز احسان کند.

واعظ موسوی تأکید کرد: باید دانست که برخورداری از ثروت، یک امتحان الهی است؛ همان‌گونه که جهاد در میدان جنگ، آزمون جان‌هاست، انفاق و گذشت مالی نیز آزمون مال است. عدم پاسخگویی به این فراخوان الهی در حوزه اقتصاد، می‌تواند همانند ترک جهاد، منجر به شکست در این آزمون بزرگ الهی و از دست رفتن کرامت انسانی شود.