قربانی کردن شیطان نفس؛ احیای جنبه سیاسی عید قربان

عید قربان یکی از بزرگترین اعیاد مسلمانان جهان بوده و مصادف با ۱۰ ذی الحجه است، فلسفه عید قربان این است که انسان برای کسب رضای خداوند، همه آن چیزی که محبوبش است را در راه رضای خدا خرج کند و در واقع به معنای پا گذاشتن بر تمایلات و خواسته‌های نفسانی و فدا کردن آن ها در راه رسیدن به محبوب تلقی می‌شود. سنت قربانی در روز عید قربان یادآور رخداد ذبح حضرت اسماعیل(ع) است. حضرت ابراهیم(ع) بنا بر خوابی که دیده بود مأمور قربانی کردن فرزندش شد. در هنگام قربانی، ابراهیم پیشانی پسرش را بر زمین نهاد و تیغ تیز را بر گلوی او گذاشت، تیغ را کشید اما رگ و گوشت اسماعیل بریده نشد تا اینکه ندا از حق تعالی رسید، ابراهیم عملت مورد قبول درگاه ما واقع شده است. آن گاه قوچی برای ذبح به سوی آن‌ها روانه شد.

خبرنگار ایکنا به مناسبت عید قربان، با حجت‌الاسلام والمسلمین محمد محسن مروجی‌طبسی، عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب به گفت‌وگو پرداخت که مشروح این گفتگو را در ادامه می‌خوانیم:

ایکنا - فلسفه عید قربان چیست؟ ایثار و گذشت را چگونه در جامعه نهادینه کنیم؟

قربان به معنی تقرب پیدا کردن به خداوند است. نزدیک شدن به خداوند نیز در صورتی ممکن است که انسان ارزشمندترین داشته‌های خود را به خداوند تقدیم کند یعنی چنانچه فردی از بهترین چیزهایی که به آن دل بسته است، خود را رها کند، به خداوند نزدیک شده است و این فلسفه قربان و قربانی کردن می‌باشد.

عید قربان دارای جنبه فردی، اجتماعی و سیاسی است؛ جنبه فردی عید قربان این است که انسان نباید به چیزی دلبستگی و وابستگی داشته باشد در عین حال که از آن‌ها استفاده می‌کند.

قربان از جنبه اجتماعی بدین معنی است که آنچه برای خود دوست داریم برای دیگران نیز دوست داشته باشیم برای مثال اگر در اطراف ما کسانی هستند که توانایی مالی کمی دارند بتوانیم به آن‌ها کمک کنیم و بهترین‌ها را در اختیارش قرار دهیم.

بهترین‌ها در اختیار فرد کم توان از نظر مالی گذاشتن یعنی ماهیگیری را به او یاد دهیم و کاری کنیم که فقر ریشه‌کن شود، نه اینکه فقیر را سیر کنیم.

ایکنا - ذبح کردن در روز عید قربان چه فلسفه‌ای دارد؟

اینکه در روز عید قربان یک گوسفند را ذبح و میان نیازمندان تقسیم می‌کنند، نماد است. باید به گونه‌ای رفتار کنیم که اگر فرد فقیری از نظر جسمی سالم است برای او ایجاد شغل کنیم تا بتواند به یک درآمدزایی پایدار برسد.

خداوند می‌فرماید شما به نهایت نیکوکاری نمی‌رسید مگر اینکه از چیزی که خودتان دوست دارید انفاق کنید.

قربانی کردن یک پیام سیاسی نیز دارد، در واقع یک جنبه اثباتی و یک جنبه سلبی دارد که جنبه اثباتی آن همان مساله ایثار و گذشت است یعنی هر آنچه که دوست داریم در راه خدا ایثار کنیم اما به بعد سلبی کمتر توجه شده است یعنی باید نفس خود را قربانی کنیم و نفس ما همان شیطان است.

اکنون در دورانی قرار داریم که اتفاقات بسیاری در خاورمیانه در حال وقوع است و مسلمانان نسبت به آن ساکت هستند یعنی می‌بینند چه اتفاقی در حال وقوع است اما نسبت به آن بی‌تفاوتند چون می‌ترسند مال، آبرو و جان خود را از دست بدهند در حالیکه در این وضعیت باید از خواسته‌های خود بگذرند تا نفس خود را قربانی کنند.

باید جنبه سلبی قربانی که همان قربانی کردن شیطان بزرگ است را مورد توجه قرار دهیم، اعمال حجی که در حال برگزاری است اعمالی بی‌‌روح و بی‌معناست، حجاج محرم می‌شوند و دور خانه خدا می‌چرخند و در منا رمی جمرات می‌کنند و در عرفات در مشعر وقوف می‌کنند و در واقع این اعمال را عموم مسلمانان طوطی‌وار انجام می‌دهند که البته شامل شیعیان و کسانی که اهل بینش و بصیرت هستند، نمی‌شود.‌

متاسفانه جنبه سیاسی عید قربان مغفول واقع شده است که باید همه مسلمانان از عزیزترین داشته‌های خود بگذرند تا شیطان بزرگ را قربانی کنند و اگر این اتقاق بیفتد، ظهور تجلی پیدا می‌کند.

خداوند در آيه 11 سوره رعد می‌فرمايد «إِنَّ اللهَ لاَ یُغَیِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّى یُغَیِّرُواْ مَا بِأَنْفُسِهِمْ» تا زمانی‌که مردم خودشان را اصلاح نکنند، خداوند نیز اصلاحی انجام نمی‌دهد زیرا سنت خداوند بر جبرگرایی نیست که خداوند با اجبار اراده‌ای را بر مردم و امت تحمیل کند.

بنابرین قربانی کردن تنها به معنای ذبح کردن گوسفند نیست بلکه اولا باید برای دیگران ایجاد اشتغال کنیم و در مرحله بعدی نیز همه جوانب قربانی کردن را بسنجیم و از داشته‌های خود بگذریم تا به مرتبه بالا برسیم.

ایکنا - قربانی کردن به معنای از دست دادن است یا ارتقا دادن؟

قربانی کردن یک معامله است و انسان در معامله باید چیزی بدهد تا چیز دیگری را بدست بیاورد، پس قربانی کردن یک ارتقا است زیرا قرار است همه این اتفاقات برای ظهور بوقوع بپیوندد. 

حضرت ابراهیم(ع)، حضرت اسماعیل را به مسلخ برد تا خلیل الله شد و به مقام امامت رسید که این مساله نشان می‌دهد که مقام امامت بالاتر از مقام نبوت است؛ بنابرین قربان کردن برای ارتقای انسانیت و بشریت است.