توانمندسازی فراتر از مستمری؛ از مهارتآموزی تا اشتغال پایدار مددجویان
رضا سلمآبادی با تشریح برنامههای کمیته امداد در حوزه توانمندسازی، از توسعه آموزشهای مهارتی، حمایت از مشاغل نوین، گسترش طرحهای اشتغالزایی و حذف صف انتظار مستمری خبر داد و گفت: هدف نهایی، رساندن خانوادههای نیازمند به استقلال اقتصادی و خروج پایدار از چرخه حمایت است.
رضا سلمآبادی، مدیرکل کمیته امداد خراسانرضوی، در گفتوگو با ایکنا از خراسانرضوی، با بیان اینکه سال ۱۴۰۴، سالی دشوار و همراه با چالشهای جدی برای کشور و بهتبع آن برای کمیته امداد بود، اظهار کرد: رخدادهایی همچون جنگ دوازدهروزه، جنگ رمضان و برخی ناآرامیها، تأثیرات مستقیم و غیرمستقیمی بر فرآیندهای اجرایی و خدماترسانی بر جای گذاشت که مدیریت آنها نیازمند تلاش مضاعف بود.
مدیرکل کمیته امداد خراسانرضوی ادامه داد: یکی از پیامدهای این شرایط، بروز اختلالات مقطعی در سامانهها و فرآیندهای بانکی و استعلامی بود که میتوانست موجب وقفه در ارائه خدمات شود. با این حال، تلاش مجموعه بر آن بود که حتیالمقدور از ایجاد صف انتظار برای مردم جلوگیری شود و مشکلات سامانهای، مانعی برای پاسخگویی به نیازمندان نباشد.
وی با تأکید بر اینکه با وجود تمامی این محدودیتها، در سال ۱۴۰۴ صف انتظار مستمری بهطور کامل حذف شد، بیان کرد: همه خانوادههایی که براساس استعلامهای سامانهای واجد شرایط تشخیص داده شدند، بدون معطلی تحت پوشش قرار گرفتند و هیچ خانواده نیازمندی به دلیل کمبود منابع در انتظار دریافت مستمری باقی نماند.
سلمآبادی تصریح کرد: در همین سال، بیش از ۳۶ هزار پرونده جدید به جامعه مددجویی استان اضافه شد. در ابتدای سال، تعداد پروندهها حدود ۱۸۳ هزار مورد بود که این رقم اکنون به حدود ۲۰۵ هزار پرونده رسیده است. این افزایش، در کنار حذف پروندههای مربوط به خانوارهای توانمندشده، نشاندهنده پویایی و بهروزرسانی مستمر نظام حمایتی است. بخشی از این آمار، نتیجه جایگزینی پروندههاست؛ به این معنا که خانوارهایی که به خودکفایی رسیدهاند از چرخه حمایت خارج شده و بهجای آنها خانوادههای نیازمند جدید تحت پوشش قرار گرفتهاند.
وی ادامه داد: این روند، نشانه موفقیت سیاستهای توانمندسازی و هدفمندسازی خدمات حمایتی است. در عین حال، در بیان آمارها باید دقت شود تا از ایجاد بار روانی منفی در جامعه جلوگیری شود. هدف از ارائه این اطلاعات، تبیین گستره خدمات نظام حمایتی و تلاشهای انجام شده است، نه القای افزایش فقر یا ایجاد زمینه سوءبرداشت برای جریانهای معاند و بهرهبرداری رسانهای.
مدیرکل کمیته امداد خراسانرضوی با تأکید بر اینکه در سال ۱۴۰۴ هیچ خانواده نیازمندی که به کمیته امداد مراجعه کرده و واجد شرایط تشخیص داده شده باشد، در صف انتظار دریافت مستمری باقی نمانده است، اظهار کرد: خدماترسانی، علیرغم همه شرایط دشوار، بهصورت مستمر، مسئولانه و بدون وقفه انجام شده است.
سلمآبادی با تأکید بر اینکه عامل اصلی افزایش اعتماد حامیان در برنامههای مشارکتی، وجود یک نظام شفاف و مستقیم است، تصریح کرد: برای نمونه، در طرح اکرام که مبالغ مستقیماً به حساب فرزندان نیازمند واریز میشود، بلافاصله پیامک تأیید برای هر دو طرف ارسال میشود. این فرآیند، اطمینان خاطر لازم را برای حامی فراهم میکند که مبلغ واریزی بهدرستی به مقصد رسیده است.
وی افزود: در مقابل، مدیریت همه تراکنشها در یک حساب واحد، چالشهای اجرایی و حسابداری بسیار پیچیدهای ایجاد میکند. با توجه به تعداد بالای حامیان در سطح استان و حجم گسترده تراکنشهای ماهانه، تفکیک منابع مالی و شناسایی دقیق هویت هر واریزی، نیازمند ساختار حسابداری بسیار قدرتمند و تخصصی است تا از بروز هرگونه ابهام جلوگیری شود.
مدیرکل کمیته امداد خراسانرضوی با اشاره به اینکه مدیریت دستی تراکنشها از نظر اداری و بانکی نیز با دشواریهای فراوانی همراه است، بیان کرد: مواجهه با حجم بالای واریزیهای پراکنده، فرآیند تطبیق حسابها را بسیار دشوار کرده و رسیدگی به استعلامهای مکرر بانکی را عملاً غیرممکن میسازد. از اینرو، استفاده از حسابهای مستقیم ذینفعان، علاوه بر تسهیل امور، راهکاری هوشمندانه برای مدیریت جریان وجوه بهشمار میرود.
سلمآبادی ادامه داد: همچنین در پروژههای «همافزایی»، ایجاد حس مالکیت در حامیان از اهمیت ویژهای برخوردار است. زمانیکه یک خیر مبلغی را برای پروژهای مشخص، مانند ساخت یک مرکز خیریه، اختصاص میدهد و بهصورت مستقیم از مراحل پیشرفت کار و مستندات تصویری آن مطلع میشود، نوعی پیوند عاطفی و اعتماد عمیق با پروژه شکل میگیرد که این امر در تداوم فعالیتهای خیرخواهانه بسیار مؤثر است.
پایان دادن به صف انتظار خانوادههای نیازمند
وی با تأکید بر اینکه یکی از حساسترین موضوعات در فعالیتهای خیریه، مدیریت هویت خیرین و جلوگیری از ایجاد حاشیه است، بیان کرد: گاهی برخی خیرین به دلیل تمایل به حفظ حریم خصوصی یا نگرانی از شناخته شدن، تمایلی به نمایش چهره خود ندارند. ما وظیفه داریم میان شفافیت در فعالیتها و احترام به حریم شخصی این افراد، تعادلی دقیق برقرار کنیم تا از هرگونه سوءاستفاده احتمالی جلوگیری شود.
سلمآبادی ادامه داد: موضوع دیگر، چالش دریافت کمکهای مالی از سوی اتباع خارجی یا خیرین خارج از کشور است. برای نمونه، در موارد دریافت مبالغ قابل توجه از سوی اتباع خارجی، هدف ما این است که این مبالغ مستقیماً و با رعایت کامل ضوابط قانونی به حساب کمیته امداد واریز شود. این رویکرد بهمنظور جلوگیری از هرگونه چالش حقوقی و حاشیههای احتمالی برای خیر و مجموعه امداد اتخاذ شده است.
مدیرکل کمیته امداد خراسانرضوی با تأکید بر اینکه تلاش میکنیم فرآیند ثبت و صدور رسیدهای رسمی بهگونهای مدیریت شود که خیر با اطمینان از ثبت اطلاعات در سامانه، از شفافیت فرآیند مطمئن باشد، اظهار کرد: این دقت نظر، هم برای حفظ اعتبار خیرین در کشورهای همسایه و هم برای جلوگیری از بروز هرگونه مشکل حقوقی برای خود فرد، بسیار حیاتی است تا مسیر کمکرسانی و خیردهی با امنیت کامل طی شود.
وی بیان کرد: اولویت اصلی کمیته امداد در سال جاری، تحقق وعده «پایان دادن به صف انتظار خانوادههای نیازمند» است. تأمین منابع مالی برای دستیابی به این هدف بزرگ، وظیفهای دشوار اما مشخص و تعیینشده است. ما متعهد هستیم با مدیریت بهینه منابع و تقویت شبکه خیرین، تلاش کنیم تا هیچ خانواده نیازمندی در صف انتظار دریافت مستمری باقی نماند.
رویکرد جدید کمیته امداد؛ تضمین استقلال اقتصادی خانوادههای نیازمند
سلمآبادی با اشاره به اینکه در حوزه مسکن، با آغاز عملیات اجرایی پروژههای جدید، شاهد تحولات مثبتی هستیم، تصریح کرد: یکی از موفقیتهای اخیر، افزایش ظرفیت پروژه مسکن ویژه کمیته امداد در شهر مشهد است؛ بهگونهای که پس از طی مراحل قانونی در کمیسیون ماده ۵، مجوز ساخت این پروژه از ۵۰۰ واحد به بیش از ۸۰۰ واحد افزایش یافت. این روند توسعه در سایر مناطق استان نیز با برنامهریزیهای دقیق در حال پیگیری است.
وی افزود: در بخش اشتغال نیز، با امید به ابلاغ بهموقع منابع مالی، کمیته امداد متعهد به ایجاد حداقل ۹۰۰۰ فرصت شغلی در سطح استان خراسانرضوی شده است. هدف اصلی از اجرای این طرح، ایجاد تغییر واقعی در وضعیت معیشتی مددجویان است. برخلاف رویکردهای سنتی، ما به دنبال ایجاد اشتغالهایی هستیم که پایداری اقتصادی خانوادهها را تضمین کند.
مدیرکل کمیته امداد خراسانرضوی با بیان اینکه معیار ما برای «توانمندسازی»، فراتر از دستیابی به سطح حداقل حقوق کار است، تأکید کرد: ما از یک رویکرد دوگانه شامل «بعد درآمدی» و «بعد حمایتی» استفاده میکنیم. در بعد درآمدی، هدف این است که فرد از طریق فعالیت اقتصادی خود، درآمدی معادل حداقل حقوق کار کسب کند؛ اما در بعد حمایتی، هزینههای جانبی خانواده، از جمله هزینههای درمان بیماریهای صعبالعلاج یا مسئولیتهای خانوادگی نیز مورد توجه قرار میگیرد.
سلمآبادی اظهار کرد: این رویکرد ترکیبی موجب میشود تصمیمگیری درباره خروج یک خانواده از فهرست مددجویان کمیته امداد، صرفاً بر مبنای درآمد خام انجام نشود. اگر درآمد یک خانواده افزایش یابد اما هزینههای سنگین درمانی یا سایر هزینههای ضروری همچنان سطح رفاه آنها را تحت تأثیر قرار دهد، کمیسیون حمایت با بررسی دقیق شرایط، از خروج زودهنگام آنها از چرخه حمایتی جلوگیری خواهد کرد.
وی با تأکید بر اینکه هدف نهایی این فرآیند، ارتقای تدریجی خانوادهها در دهکهای درآمدی است، افزود: تلاش ما بر این است که با مدیریت هوشمندانه، خانوادهها را از دهکهای پایین به سمت دهکهای بالاتر هدایت کنیم تا با دستیابی به درآمدی پایدار، رفاه و استقلال اقتصادی خود را بهصورت مستمر حفظ کنند. این مسیر، ترکیبی از حمایتهای مستقیم و ایجاد فرصتهای شغلی متنوع در تمامی رستههاست.
سلمآبادی تأکید کرد: کمیته امداد با درک دقیق ظرفیتهای طبیعی مناطق مختلف، خدمات دامپروری خود را بهصورت هدفمند ارائه میدهد. به دلیل نوسانات فصلی در منابع علوفهای، حمایتهای این نهاد به مناطقی که دارای مراتع پایدار و غنی هستند، مانند درگز و کلات، محدود شده است تا از اتلاف منابع جلوگیری شود و پایداری چرخه تولید دام نیز تضمین شود. همچنین حوزههایی نظیر شیلات و طرحهای نوین انرژی، از جمله پنلهای خورشیدی، از دیگر اولویتهای عملیاتی کمیته امداد در سال جاری بهشمار میروند.
مدیرکل کمیته امداد خراسانرضوی با بیان اینکه در حوزه حملونقل، بستههای حمایتی مؤثری از طریق ارائه تسهیلات ویژه برای خرید خودروهای کاربری نظیر نیسان، پراید و تاکسی در نظر گرفته شده است، تأکید کرد: هدف از اجرای این طرحها، تبدیل سریع افراد به نیروهای فعال اقتصادی است؛ بهگونهای که فرد با دریافت تسهیلات، بلافاصله وارد چرخه اشتغال شده و از فهرست دریافتکنندگان حمایتهای مستمر خارج شود. علاوه بر این، حمایت از واحدهای دانشبنیان و تسهیل فرآیند دریافت تسهیلات تخصصی برای این مجموعهها، از دیگر اقدامات ما در راستای حمایت از نوآوری و توسعه کسبوکارهای نوین است.
وی افزود: یکی از مهمترین نوآوریهای کمیته امداد، ایجاد پل ارتباطی میان کارفرمایان و نیروی کار متخصص است. ما از طریق ارتباط با کارفرمایان، نیازهای بازار کار را در حوزههای مختلف، اعم از نیروهای عمومی و متخصص، شناسایی کرده و از میان مددجویان و فرزندان آنان که دارای مهارتهای فنی و تخصصی هستند، نیروهای مورد نیاز را تأمین میکنیم. برای تشویق کارفرمایان به جذب این افراد نیز طرحهای حمایتی ویژهای طراحی شده است که از جمله آنها میتوان به پرداخت بخشی از سهم بیمه کارفرما توسط کمیته امداد اشاره کرد.
سلمآبادی با اشاره به اینکه این حمایتها در مناطق محروم با گستردگی بیشتری ارائه میشود، بیان کرد: بهگونهای که علاوه بر پوشش بخشی از هزینههای بیمه و استخدام، تسهیلات قرضالحسنه نیز برای تسهیل فرآیند جذب نیرو در اختیار کارفرمایان قرار میگیرد. همچنین با هدف جلوگیری از هرگونه سوءاستفاده احتمالی، فرآیند گزینش، آموزش و آمادهسازی نیروها بهصورت مستقیم مدیریت میشود. به این ترتیب، اطمینان حاصل خواهد شد که نیروهای معرفیشده، پس از گذراندن دورههای آموزشی تخصصی و بهرهمندی از حمایتهای مالی کمیته امداد، با آمادگی و مهارت کافی وارد محیط کار شوند.
وی تصریح کرد: در سامانه کمیته امداد، سه گروه دانشآموزی شامل دانشآموزان مدارس دولتی، هیئتامنایی و غیرانتفاعی تعریف شدهاند. بهمحض ورود اطلاعات هر خانواده به سامانه، وضعیت تحصیلی فرزندان و نوع مدرسه محل تحصیل آنها مشخص میشود. برای نمونه، اگر خانوادهای تحت پوشش قرار گیرد، سامانه بهصورت خودکار اطلاعات مربوط به وضعیت تحصیلی فرزندان و نوع مدرسه محل تحصیل آنها را نمایش داده و امکان بررسی دقیق شرایط را فراهم میکند.
مدیرکل کمیته امداد خراسانرضوی ادامه داد: پس از ثبت اطلاعات و اعلام پوشش حمایتی، اگر فرزند خانواده در مدرسهای متفاوت یا خارج از چارچوب تعیینشده ثبتنام شده باشد، سامانه موضوع را گزارش میکند و بررسیهای لازم انجام میشود. در چنین شرایطی ممکن است خانواده هزینههای قابلتوجهی بابت شهریه یا سایر هزینههای آموزشی پرداخت کند، یا اختلافاتی در ثبت اطلاعات و پرداختها وجود داشته باشد؛ بنابراین، سامانه نظارتی با رصد مستمر اطلاعات، از بروز ناهماهنگیها جلوگیری میکند. این موضوع هم از نظر مالی و هم از منظر شفافیت اطلاعاتی از اهمیت بالایی برخوردار است.
اجرای طرح «مدارس همدل» برای حمایت از دانشآموزان نیازمند
وی گفت: در کنار این سازوکار، طرحی با عنوان «مدارس همدل» نیز در حال اجراست. منظور از مدارس همدل، تقابل با سایر مدارس نیست؛ بلکه در این طرح، برخی مدارس غیرانتفاعی با هدف حمایت از دانشآموزان نیازمند، از دریافت شهریه از این دانشآموزان خودداری میکنند. علاوه بر این، بخش قابلتوجهی از خدمات حمایتی نیز از طریق مدرسه به دانشآموزان ارائه میشود؛ از جمله کمکهای تغذیهای، تأمین لوازم مورد نیاز، پشتیبانی برای رفع نیازهای ضروری و حتی برخی حمایتهای غیرمالی که به افزایش آرامش روانی دانشآموز کمک میکند.
سلمآبادی با بیان اینکه تجربههای عملی نشان داده است حضور دانشآموزان نیازمند در کنار سایر دانشآموزان میتواند آثار اجتماعی و روانی مثبتی به همراه داشته باشد، تأکید کرد: برخی اولیا و مربیان معتقدند زمانیکه کودک در کنار همسالان خود قرار میگیرد، نهتنها احساس خجالت یا طردشدگی در او کاهش مییابد، بلکه دسترسی به امکانات آموزشی، تغذیه و سایر نیازهای روزمره نیز بهتر مدیریت میشود. همچنین در برخی موارد، والدین سایر دانشآموزان نیز بهصورت محدود و محترمانه در قالب کمکهای درونمدرسهای مشارکت میکنند تا زمینه حضور پایدارتر این دانشآموزان در محیط آموزشی فراهم شود.
وی بیان کرد: هدف آن است که حمایتها صرفاً به کمکهای مالی محدود نشود، بلکه بهصورت سازمانیافته و از طریق ظرفیت مدارس و نظام حمایتی، هم وضعیت اقتصادی دانشآموزان و هم کیفیت ادامه تحصیل آنها مورد حمایت قرار گیرد. از همین رو، برخی مدارس همدل تلاش میکنند فرآیندهای پذیرش، ارزیابی و همراهی دانشآموزان را با رویکردی حمایتی دنبال کنند تا از بروز آسیبهای احتمالی روانی یا افت تحصیلی جلوگیری شود. در این مسیر، تلاش بر آن است که دانشآموز فرصت حضور و ادامه مسیر آموزشی خود را داشته باشد و آثار منفی ناشی از جابهجایی، محرومیت یا عدم سازگاری به حداقل برسد.
مدیرکل کمیته امداد خراسانرضوی با تأکید بر اینکه مستمری تنها یکی از خدمات کمیته امداد است و در کنار آن، مجموعه گستردهای از حمایتها ارائه میشود، اظهار کرد: از جمله این خدمات میتوان به تأمین جهیزیه دختران در زمان ازدواج، کمکهزینه تحصیل، ایجاد فرصتهای شغلی، پرداخت تسهیلات مسکن، کمک به تأمین اجارهبها، پشتیبانی درمانی، مشارکت در ساخت مسکن برای افراد واجد شرایط، حمایت از نخبگان، ارائه خدمات آموزشی و برگزاری اردوهای تربیتی و فرهنگی اشاره کرد. علاوه بر این، در صورت نیاز، مسائل حقوقی خانوادهها نیز مورد حمایت قرار میگیرد.
اشتغال پایدار؛ راهبرد کمیته امداد برای کاهش وابستگی به مستمری
وی تصریح کرد: هدف ما این است که خانوادهها تنها متکی به مستمری نباشند و بتوانند بخشی از هزینههای زندگی خود را از طریق اشتغال و فعالیتهای پایدار تأمین کنند. برای نمونه، اگر سرپرست یک خانواده شش نفره باشد، مبلغ مستمری بهتنهایی پاسخگوی تمامی نیازهای او نخواهد بود. از اینرو تلاش میکنیم شرایطی فراهم شود که در کنار دریافت حمایتها، امکان اشتغال نیز برای او مهیا شود تا به سطحی از استقلال مالی دست یابد.
سلمآبادی با بیان اینکه آموزش مهارتهای شغلی در این مسیر از اهمیت ویژهای برخوردار است، گفت: بسیاری از سرپرستان خانوار نه مهارت کافی دارند و نه توانایی لازم برای ورود به بازار کار را. بر همین اساس، امسال برنامهریزی کردهایم دورههای آموزشی هدفمندی برگزار کنیم؛ دورههایی در حوزه مراقبت از سالمندان، مراقبت از کودکان، پرستاری پایه و مهارتهای متناسب با نیاز بازار کار. این آموزشها بهگونهای طراحی میشوند که افراد پس از گذراندن دورهها بتوانند با اعتمادبهنفس وارد محیط کار شده و خدماتی استاندارد و قابل اعتماد ارائه دهند. این حمایتها مکمل مستمری هستند و قرار نیست همه هزینههای زندگی را پوشش دهند، بلکه بهعنوان کمکهزینهای در مسیر خودکفایی عمل میکنند.
مدیرکل کمیته امداد خراسانرضوی افزود: در موضوع شناسایی مددجویان نیز سازوکار دقیقی وجود دارد. برخی خانوادهها تنها با یک مشکل مشخص مواجه هستند؛ برای نمونه، مشکل مسکن. در صورتی که این افراد با ضوابط کمیته امداد مطابقت داشته باشند، با تأمین مسکن، شرایط زندگی آنها سامان مییابد و میتوانند سایر هزینههای زندگی را بهصورت مستقل مدیریت کنند. در موارد دیگر، ممکن است یکی از اعضای خانواده با بیماری مواجه باشد. اگر روند درمان بهدرستی طی شود و فرد توان بازگشت به کار را پیدا کند، خانواده از وابستگی خارج شده و زندگی آنها به روال طبیعی بازمیگردد.
سلمآبادی با اشاره به اینکه گاهی نیز جوانی در خانواده حضور دارد که باید به خدمت سربازی اعزام شود، در حالیکه نبود او فشار اقتصادی قابل توجهی بر خانواده وارد میکند، گفت: در چنین شرایطی، اگر فرد تعهد دهد که پس از دریافت معافیت، مسئولیت تأمین هزینههای مادر یا خانواده را بر عهده بگیرد، موضوع برای او پیگیری میشود و پس از اشتغال یا بهرهمندی از تسهیلات، زندگی او مسیر پایدارتری پیدا میکند. این فرآیندها بخشی از مسیر توانمندسازی خانوادههاست و در بسیاری از موارد نتایج مثبتی به همراه دارد و خانواده به خودکفایی میرسد؛ هرچند در موارد معدودی نیز تعهدات بهطور کامل اجرا نمیشود و نیاز به پیگیری مجدد وجود دارد.
مدیرکل کمیته امداد خراسانرضوی در پایان اظهار کرد: در مجموع، توانمندسازی از مسیرهای مختلفی دنبال میشود؛ از اشتغال، درمان و مسکن گرفته تا حمایتهای تحصیلی و رفع موانع حقوقی. هدف نهایی این است که خانواده به مرحلهای برسد که بتواند بدون نیاز مستمر به کمکهای حمایتی، زندگی خود را مدیریت کرده و با دستیابی به استقلال اقتصادی، از چرخه حمایت خارج شود.
انتهای پیام
