عضو هیئت علمی بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس تبیین کرد
مسئولیتپذیری در نظام مدیریت علوی
رضا وطندوست با بیان اینکه در مدیریت علوی مسئولیت پیش از آنکه جایگاه و امتیاز باشد، تعهدی الهی و اجتماعی است، گفت: اگر مدیران منصب خود را امانت بدانند، پاسخگویی، رعایت حقوق مردم، صیانت از بیتالمال و ارزیابی عادلانه عملکردها به اصول جداییناپذیر مدیریت تبدیل میشود.
رضا وطندوست، عضو هیئت علمی بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی در گفتوگو با ایکنا از خراسان رضوی، ضمن تبریک عید سعید غدیر اظهار کرد: مسئولیت از سؤال اشتقاق یافته و در لغت به معنای وظیفه یافتن و ضرورت پاسخگویی به دیگران است و در اصطلاح نیز به لحاظ تعدد مسئولیت، معنا و مفهوم آن متعدد خواهد بود. مسئولیتهای دینی، قانونی و اجتماعی در عرصههای مختلف اجتماع از جمله این مفاهیم است. وی با اشاره به اینکه غدیر تنها یک واقعه تاریخی نیست، بلکه الگویی برای حکمرانی مبتنی بر عدالت، امانتداری و کرامت انسان است، افزود: بازخوانی آموزههای علوی در مناسبت غدیر میتواند معیار روشنی برای سنجش رفتار مدیران و کارگزاران در جامعه امروز باشد. از میان انواع مسئولیتها، آنچه مورد توجه است، مسئولیت مدیران و کارگزاران با تأکید بر مدیریت علوی است که در این زمینه میتوان به برخی از آموزههای امام علی(ع) اشاره کرد که تأکیدی بر مسئولیتپذیری در نظام مدیریتی آن حضرت است.
عضو هیئت علمی بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی با اشاره به ضرورت نگاه مسئولانه به مناصب حکومتی بیان کرد: یکی از مسئولیتهای کارگزاران در نظام مدیریت علوی، نگاه مسئولانه به منصب مورد تصدی است. امام علی(ع) در ضرورت نگاه مسئولانه به مناصب حکومتی آن را امانت معرفی کرده و فرموده است: «إنّ عَمَلَک لیس لَکَ بِطُعمَةٍ و لکنّه فی عُنُقِک أمانة؛ منصبی که داری نه طعمه، که امانتی بر عهده توست». (نهجالبلاغه، ترجمه و شرح فیضالاسلام، نامه ۵، ص ۸۳۹)
وطندوست ادامه داد: به خوبی روشن است این باور که پست و مقام، مسئولیتی بزرگ و امانتی سنگین است، نه عنوانی نانآور و نامدار، الگو و وظایفی متناسب با خود میطلبد. ساماندهی و نظمبخشی به حیطه کار، ضرورت پاسخگویی به مردم، پافشاری و شتاب معقول در انجام کار محوله و مانند آن از جمله این الگوها است. اگر منصب حکومتی امانت تلقی شود، مدیر خود را مالک قدرت نمیداند، بلکه خود را پاسخگو در برابر خداوند و مردم میبیند و همین نگاه، مانع خودکامگی، امتیازطلبی و فاصله گرفتن از مردم میشود.
وی با بیان اینکه در نظام مدیریت علوی، حقوق مردم از والاترین حقهاست که رعایت و پاسداشت آن بایسته است، تصریح کرد: امام علی(ع) در اهمیت حقوق شهروندی فرموده است: «إنّ الله ... فَضَّل حُرمةَ المسلمِ علی الحُرَمِ کلِّها؛ خداوند حرمت مسلمانان را بر هر چیزی برتری داده است». (نهجالبلاغه، ترجمه و شرح فیضالاسلام ، خطبه ۱۶۶، ص۵۴۴ ). در مدیریت علوی مسئولیت پیش از آنکه جایگاه و امتیاز باشد، تعهدی الهی و اجتماعی است و اگر مدیران منصب خود را امانت بدانند، پاسخگویی، رعایت حقوق مردم، صیانت از بیتالمال و ارزیابی عادلانه عملکردها به اصول جداییناپذیر مدیریت تبدیل میشود.
این پژوهشگر دینی افزود: آن حضرت نهتنها خود در رعایت حقوق شهروندی کوششی مضاعف داشت، بلکه به کارگزاران خود نیز توصیه میکرد تا از منظری درست به مردم نگاه کنند و دور از هرگونه خشونت، خدمتی درخور به آنان ارائه دهند. چنانکه فرمود: «فأنصِفوا النّاسَ مِن أنفُسِکُم و اصبِروا لِحوائجِهم فإنّکم خُزّانُ الرّعیة؛ در روابط با مردم، انصاف به خرج دهید و در برآوردن نیازهایشان شکیبا باشید، چراکه شما خزانهداران مردم هستید». (نهجالبلاغه، ترجمه و شرح فیضالاسلام ، نامه ۵۱، ص ۹۸۴)
وطندوست ادامه داد: آن امام عدالتپیشه در دستوری دیگر، کارگزاران خویش را از هر نوع رفتار خشن و قلدرمآبانه با مردم بازداشت و فرمود: «و أشعِر قلبَک الرّحمة لِلرّعیة و المَحبّة لَهم واللّطفَ بِهِم و لاتَکونَنّ عَلَیهم سَبُعاً ضارِیاً تَغتَنِمُ أکلَهم؛ مهربانی با مردم را پوشش دل خویش قرار ده و آنان را دوست بدار و با نرمی رفتار کن و همچون حیوانی درندهخو مباش که خوردنشان را غنیمت شماری». (نهجالبلاغه، ترجمه و شرح فیضالاسلام، نامه ۵۳، ص ۹۹۳). بنابراین در نگاه علوی، مردم موضوع مدیریت نیستند، بلکه صاحبان حق هستند و مدیران موظفاند با انصاف، بردباری و کرامت با آنها رفتار کنند.
وی با اشاره به جایگاه بیتالمال در نظام مدیریت علوی اظهار کرد: از جمله مسئولیتها در نظام مدیریت علوی، مسئولیت متصدیان امور در برابر بیتالمال و امکانات عمومی است که در اختیار دارند. این نگاه به بیتالمال ایجاب میکند که متصدیان امور برای حفظ بیتالمال و استفاده بهینه از آن، توان خویش را به کار بندند. امام علی(ع) در پیشگیری از هدررفت بیتالمال در فرازی از عهدنامه مالک اشتر فرمود: «إیّاک و الاستئثار بِما النّاسُ فیه أسوة؛ از امتیازخواهی و از اینکه چیزی را به خود اختصاص دهی که بهره مردم در آن یکسان است، بپرهیز». (نهجالبلاغه، ترجمه و شرح فیضالاسلام، نامه ۵۳، ص ۵۹۰)
عضو هیئت علمی بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی افزود: آن حضرت برای پیشگیری از هر گونه اسراف در بیتالمال، در بخشنامهای به عموم کارگزاران خود فرمود: «نوک قلمهای خود را نازک بردارید، سطرها را به هم نزدیک سازید، ... زنهار که زیادهروی کنید، زیرا بیتالمال مسلمانان هیچ زیانی را برنمیتابد». (خصال صدوق، ص ۳۱۰). نکتهای که در اینجا بایسته یادآوری است، ضرورت پیشگیری مدیران از سوءاستفاده اطرافیان از بیتالمال و امکانات عمومی است، زیرا هرچند ممکن است مدیران افرادی خودساخته باشند و به سوءاستفاده از بیتالمال آلوده نشوند، اما احتمال میرود در میان اطرافیانشان افرادی سودجو باشند که با ابراز دوستی و ستایشگری چاپلوسانه، خود را به آنها نزدیک سازند، اعتماد آنان را جلب کنند و از این طریق برای خود حاشیهای امن فراهم آورند و به چپاول بیتالمال مشغول شوند.
وی با بیان اینکه بیتالمال در اندیشه علوی ملک شخصی مدیران یا ابزار تقویت نزدیکان و وابستگان نیست، گفت: حساسیت امام علی(ع) نسبت به کمترین اسراف در بیتالمال نشان میدهد که سلامت مالی، شفافیت و پرهیز از رانتجویی از پایههای مدیریت دینی است و اینجاست که امام علی(ع) در هشدار به این موضوع فرمود: «زمامداران را خواص و نزدیکانی است که خودخواه و چپاولگرند و در تعاملات خود از انصافی اندک برخوردارند، از اینرو بر مدیران است که ریشه ستمکاری آنان را بخشکانند و با حاشیهنشینان بهگونهای رفتار کنند که بر آنان طمع نکنند و برای انعقاد قراردادها به مردم زیان نرسانند. این را بدانید که در صورت کوتاهی در اینباره، سودش برای حاشیهنشینان و ننگش در دنیا و آخرت برای مدیران خواهد بود». (نهجالبلاغه، ترجمه و شرح فیضالاسلام، نامه ۵۳، ص ۱۰۲۵)
این پژوهشگر دینی با اشاره به ضرورت ارزشیابی و جزادهی در نظام مدیریتی علوی اظهار کرد: از آنرو که افراد در پذیرش مسئولیتها یکسان نیستند و تفاوتها اصلی پذیرفته شده، شایسته است کارگزارانی که مسئولیتپذیرند و به خوبی از عهده آن برمیآیند، تشویق شوند و افرادی که تنها به منافع خود میاندیشند و با روزمرگی وقت را هدر میدهند تنبیه شوند. بر مبنای این اصل است که امام علی(ع) در بخشی از اساسنامه حکومتی به مالک اشتر فرمان داد تا هم کارگزارانی که همواره به مسئولیت خویش میاندیشند و به خوبی از عهده آن برمیآیند، تشویق شوند و پاداشی درخور دریافت کنند و هم آن دسته از افرادی که تنها در اندیشه منافع فردی و حزبی به سر میبرند و در پیشرفت مسئولیت خود گامی برنمیدارند، تنبیه شوند.
وطندوست گفت: امام علی(ع) در اینباره فرموده است: «و لایکوننّ المُحسِنُ و المُسیءُ عِندکَ بِمنزِلةٍ سواء فإنّ فی ذلک تزهیداً لِأهلِ الإحسان فی الإحسان و تدریباً لِأهلِ الإساءة علی الإساءة و ألزِم کلاً مِنهم ما ألزَم نفسَه ...؛ نیکوکار و بدکار در نظرت یکسان نباشند، زیرا در این صورت، نیکوکاران در نیکوکاری بیرغبت میشوند و بدکاران در بدکاری تشویق میشوند. از اینرو، هرکدام از آنان را بر اساس کردارشان پاداش ده». (نهجالبلاغه، ترجمه و شرح فیضالاسلام، ص ۱۰۰۰). بنابراین مسئولیتپذیری در مدیریت علوی تنها به انجام وظایف اداری محدود نمیشود، بلکه مجموعهای از امانتداری، عدالتورزی، مردمداری، صیانت از اموال عمومی و پاسخگویی است، اصولی که اگر در نظام اداری مورد توجه قرار گیرد، اعتماد عمومی را تقویت و فاصله میان مردم و مسئولان را کاهش میدهد.
انتهای پیام 
