محرومیت از لقای الهی؛ سخت‌ترین پیامد فجار در قیامت

به گزارش ایکنا از خراسان رضوی، محمدعلی انصاری، صاحب تفسیر مشکاة و مفسر قرآن، در نشستی که محتوای آن از کانال‌های مجازی منتسب به این مفسر قرآن کریم منتشر می‌شود، در تفسیر آیات سوره مطففین، اظهار کرد: خداوند می‌فرماید: «كَلَّا إِنَّهُمْ عَنْ رَبِّهِمْ يَوْمَئِذٍ لَمَحْجُوبُونَ، ثُمَّ إِنَّهُمْ لَصَالُو الْجَحِيمِ، ثُمَّ يُقَالُ هَٰذَا الَّذِي كُنْتُمْ بِهِ تُكَذِّبُونَ»، خداوند در آیات پیشین، در حق کسانی که در تعامل با مردم، حقوق خود را کامل می‌ستانند اما حق دیگران را کامل ادا نمی‌کنند، هشدار داده است؛ خواه این کاستن از حق در کالا باشد، خواه در خدمات، مسائل اخلاقی یا دیگر عرصه‌های زندگی.

وی افزود: قرآن ریشه این رفتار را در آن می‌داند که چنین افرادی اعتقاد جدی به عالم قیامت ندارند و حساب و کتاب الهی را نپذیرفته‌اند؛ از همین رو در رفتار اجتماعی خود دچار تعدی و کم‌فروشی در معنای گسترده آن می‌شوند.

انصاری با بیان اینکه قرآن در ادامه به تقسیم انسان‌ها در قیامت اشاره می‌کند، گفت: ابتدا از «فجار» سخن گفته می‌شود؛ کسانی که حدود الهی را رعایت نمی‌کنند، پرده‌ها را می‌درند و حریم خدا و خلق را پاس نمی‌دارند. قرآن درباره آنان می‌فرماید کارنامه عملشان در «سجین» است؛ جایگاهی سخت و دشوار که بیانگر وضعیت تاریک و بسته اعمال آنان است.

صاحب تفسیر مشکاة با اشاره به آیه «كَلَّا بَلْ رَانَ عَلَىٰ قُلُوبِهِمْ مَا كَانُوا يَكْسِبُونَ» افزود: آنچه انسان در طول زندگی انجام می‌دهد، بر قلب و جان او اثر می‌گذارد. کردارهای ناپسند، عصیان و طغیان، دل انسان را در حجاب، غبار و زنگار قرار می‌دهد و ارتباط او را با حقایق الهی قطع می‌کند.

وی ادامه داد: قلب انسان باید آینه تجلی اسماء و صفات الهی باشد؛ چنان‌که در معارف دینی آمده است: «القلب حرم‌الله فلا تسکن حرم‌الله غیرالله». اما رفتارهای ناپسند، این آینه را تیره می‌کند و به تعبیر قرآن، گاه کار به جایی می‌رسد که «وَلَكِنْ تَعْمَى الْقُلُوبُ الَّتِي فِي الصُّدُورِ»؛ یعنی قلب‌ها نابینا می‌شوند و انسان از شناخت‌های حقیقی محروم می‌ماند.

انصاری در توضیح آیه «كَلَّا إِنَّهُمْ عَنْ رَبِّهِمْ يَوْمَئِذٍ لَمَحْجُوبُونَ»، بیان کرد: این آیه از غم‌انگیزترین آیات قرآن است؛ زیرا بیان می‌کند که برخی انسان‌ها در قیامت از دیدار پروردگارشان در حجاب‌اند. نهایت امید انسان در مسیر زندگی، پس از همه امتحان‌ها و ابتلاهای دنیا، رسیدن به لقای الهی است؛ اما این گروه به سبب اعمال خود از آن محروم می‌شوند.

این مفسر قرآن با تأکید بر اینکه «لقاءالله» به معنای دیدن با چشم سر نیست، افزود: دیدار الهی به معنای حضور و بهره‌مندی بی‌واسطه از فیض و عنایت خداوند است. در دنیا، الطاف الهی از مسیر اسباب و واسطه‌ها به انسان می‌رسد، اما در قیامت، این اسباب برداشته می‌شود و انسان‌ها در پیشگاه پروردگار قرار می‌گیرند. آیه «وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ نَاضِرَةٌ، إِلَىٰ رَبِّهَا نَاظِرَةٌ» نیز به همین حقیقت اشاره دارد.

صاحب تفسیر مشکاة اظهار کرد: کسانی که در دنیا با رفتارهای ناپسند، ظلمت وجودی برای خود پدید آورده‌اند، در قیامت نیز در حجاب همان اعمال قرار می‌گیرند و از فیض حضور و عنایات الهی محروم می‌شوند. این همان حقیقتی است که در دعا نیز آمده است: «هَبْنِي صَبَرْتُ عَلَى عَذَابِكَ فَكَيْفَ أَصْبِرُ عَلَى فِرَاقِكَ»؛ یعنی اگر بر عذاب تو صبر کنم، چگونه می‌توانم فراقت را تحمل کنم؟

وی افزود: محرومیت از قرب و لقای الهی، نتیجه نابینایی معنوی در دنیا است. قرآن می‌فرماید: «مَنْ كَانَ فِي هَٰذِهِ أَعْمَىٰ فَهُوَ فِي الْآخِرَةِ أَعْمَىٰ»؛ کسی که در این دنیا به سبب زشتی‌ها و معاصی، حقیقت را نمی‌بیند، در آخرت نیز از دیدن حقیقت محروم خواهد بود.

انصاری با اشاره به آیه «ثُمَّ إِنَّهُمْ لَصَالُوا الْجَحِيمِ»، تصریح کرد: پس از محرومیت از لقای الهی، قرآن از ورود این گروه به جحیم سخن می‌گوید. «صالوا» به معنای داخل‌شونده و ملازم آتش است و «جحیم» از نام‌های جهنم و برگرفته از ریشه‌ای به معنای افروختگی و گداختگی است؛ آتشی که جان مجرمان را می‌سوزاند.

وی با اشاره به آیه «ثُمَّ يُقَالُ هَٰذَا الَّذِی كُنْتُمْ بِهِ تُكَذِّبُونَ» گفت: در آن هنگام به آنان گفته می‌شود این همان حقیقتی است که در دنیا آن را تکذیب می‌کردید. دوزخ و جحیم الهی، بازتاب اعمال انسان است و آنان که در دنیا با گفتار یا رفتار خود منکر قیامت بودند، در آخرت با نتیجه انکار و کردار خویش روبه‌رو می‌شوند.