«یهودیت متحد توراتی»؛ مدافع هویت دینی جامعه یهود
به قلم پگاهسادات طباطبایی
یهودیت متحد توراتی یا اتحاد یهودیت توراتی (به عبری: יַהֲדוּת הַתּוֹרָה הַמְאוּחֶדֶת) یک ائتلاف مذهبی حریدی در رژیم صهیونیستی است. پیش از شکلگیری حزب دگل هاتورا و ائتلاف یهودیت متحد تورات، دو جریان اصلی جامعه حریدی اشکنازی در قالب حزب اغودات اسرائیل فعالیت میکردند. با این حال، خاخام الازار شاخ، از برجستهترین رهبران جریان لیتوانیایی غیرحسیدی، بر این باور بود که اغودات اسرائیل به اندازه کافی از منافع و دیدگاههای یهودیان حریدی لیتوانیایی نمایندگی نمیکند. از اینرو، در سال ۱۹۸۸ از این حزب جدا شد و حزب دگل هاتورا (به معنای پرچم تورات) را بنیان گذاشت. انتخاب این نام بیانگر تأکید جریان لیتوانیایی بر جایگاه محوری تورات و مرجعیت رهبری دینی در برابر جریانهای سکولار صهیونیستی بود که از نگاه رهبران این جریان، هویت دینی جامعه یهود را به اندازه کافی نمایندگی نمیکردند.
دو حزب دگل هاتورا و اغودات اسرائیل در سال ۱۹۹۲ با هدف جلوگیری از پراکندگی آرای حریدیها و افزایش نمایندگی سیاسی آنان در کنست، ائتلاف یهودیت متحد توراتی یا همان اتحاد یهودیت توراتی را تشکیل دادند. هرچند این اتحاد در سال ۲۰۰۴ بهدلیل اختلافنظر بر سر نحوه تعامل با دولت آریل شارون و پیوستن به ائتلاف حاکم، دچار جدایی موقت شد، اما دو حزب در آستانه انتخابات سال ۲۰۰۶ بار دیگر به توافق رسیدند و برای جلوگیری از تقسیم آرای جامعه حریدی، فهرست مشترکی با عنوان یهودیت متحد توراتی ارائه کردند؛ ائتلافی که تاکنون نیز حفظ شده است.
بیشتر بخوانید:
- حزب شاس؛ از جنبشی اعتراضی تا وزنهای تعیینکننده در سیاست داخلی اسرائیل
- حزب «اسرائیل خانه ما»؛ چهرهای تهاجمی در برابر حماس
- حزب کارگر؛ تسلط تاریخی، رکود و تلاش برای احیای سیاسی
- حزب خانه یهودی؛ از فراز تا فرود
- حزب کادیما؛ از ظهور تا انفعال
- لیکود؛ از انزوا تا تبدیلشدن به قدرتمندترین حزب سیاسی اسرائیل
درواقع، ائتلاف یهودیت متحد توراتی همواره از دو حزب مستقل تشکیل شده است. جناح نخست، اغودات اسرائیل، نماینده جریانهای مختلف حسیدی است و پایگاه اصلی آن را پیروان سلسلههای حسیدی گر، ویژنیتز و بلز تشکیل میدهند. رهنمودهای سیاسی این جناح عمدتاً از سوی خاخامهای برجسته این جریانها صادر و تصمیمات کلان آن نیز با هدایت شورای فرزانگان تورات اتخاذ میشود.
جناح دوم، دگل هاتورا، نماینده یهودیان حریدی اشکنازی غیرحسیدی، بهویژه جریان لیتوانیایی است و رهبری آن در اختیار خاخامهای برجسته و رؤسای یشیواهای لیتوانیایی قرار دارد. تصمیمات سیاسی این جناح نیز از سوی شورای خاخامهای ارشد اتخاذ و تغییرات در رهبری آن معمولاً بهصورت غیررسمی از طریق روزنامه وابسته به حزب، «یاتد نئمان» اطلاعرسانی میشود. با وجود اختلافنظرهای گاهبهگاه میان دو جناح، آنها برای حفظ انسجام سیاسی جامعه حریدی و افزایش نفوذ خود در کنست، تاکنون ائتلاف مشترکشان را حفظ کردهاند.
ایدئولوژی
ایدئولوژی اصلی اتحاد یهودیت توراتی بر پایه حفظ وضع موجود در رابطه میان دین و دولت در اسرائیل (سرزمینهای اشغالی) استوار است؛ به این معنا که آنها مخالف هرگونه تغییر اساسی در قوانین و مقررات جاری هستند و تلاش میکنند همان تعادل کنونی را که بر پایه سنتهای یهودی حاکم است، حفظ کنند. از نگاه آنها، دولت اسرائیل نباید به سمت سکولاریسم بیشتر حرکت کند و باید به نهادهای مذهبی و رهبران خاخامی احترام بگذارد. به همین دلیل، آنها با حضور در کنست، از هرگونه تلاش برای تضعیف جایگاه دین در عرصه عمومی جلوگیری میکنند و میکوشند قوانین را به نفع جامعه حریدی هدایت کنند.
با این حال، اعضای این حزب درباره مسائلی مانند افزایش شهرکسازیها در کرانه باختری، دیدگاه واحدی ندارند و بعضاً نظرات متفاوتی میان آنها وجود دارد. همچنین این حزب بر جدایی نقشهای زن و مرد در عرصه سیاست تأکید دارد و از معرفی نامزدهای زن برای مناصب سیاسی خودداری میکند. آنها این اقدام را نه تبعیض، بلکه پایبندی به قوانین مذهبی حیا میدانند و معتقدند که خود جامعه حریدی نیز تمایلی به انتخاب زنان در مقام نماینده ندارد. در مجموع، ایدئولوژی این جریان را میتوان دفاع از هویت مذهبی و سنتهای یهودی در برابر تغییرات مدرن و سکولار تعریف کرد، هرچند در پارهای موضوعات سیاسی، اختلاف نظر درونی نیز دیده میشود.
مواضع در قبال فلسطینیها
این جریان برخلاف احزاب راست ملیگرا و جریانهای صهیونیسم دینی، مسئله فلسطین را در مرکز گفتمان سیاسی خود قرار نمیدهد و اولویت اصلی آن حفظ منافع جامعه حریدی، تقویت نهادهای مذهبی و صیانت از سبک زندگی دینی است. با این حال، یهودیت متحد توراتی بهطور سنتی با ایده ایجاد یک دولت مستقل فلسطینی همراه نبوده و رهبران آن غالباً در چارچوب ائتلافهای راستگرا، از سیاستهای امنیتی سختگیرانه دولتهای اسرائیل حمایت کردهاند.
موضع این جریان نسبت به سرزمینهای فلسطینی بیشتر تحت تأثیر ملاحظات مذهبی و سیاسی جامعه حریدی است تا برنامهای ملیگرایانه برای توسعهطلبی ارضی. از اینرو، اگرچه یهودیت متحد توراتی در مقایسه با احزاب صهیونیسم دینی، مواضع ایدئولوژیک تهاجمیتری درباره فلسطینیها ندارد، اما در عمل با احزاب راست رژیم صهیونیستی در مخالفت با اعطای امتیازات سیاسی و ارضی به فلسطینیها و تشکیل کشور مستقل فلسطینی همسو بوده است.
موقعیت سیاسی
همانطور که اشاره شد، مهمترین اهداف جریان یادشده، دفاع از جایگاه دین در ساختار سیاسی رژیم صهیونیستی، حفظ استقلال نظام آموزشی حریدی، حمایت از نهادهای مذهبی و پیگیری مطالبات اجتماعی این جامعه بوده است. از سوی دیگر، از نظر میزان نمایندگی پارلمانی، یهودیت توراتی متحد از زمان تأسیس تاکنون همواره حزبی کوچک اما اثرگذار بوده است.
این حزب در نخستین حضور انتخاباتی خود در سال ۱۹۹۲، چهار کرسی در کنست بهدست آورد و در انتخابات ۱۹۹۶ نیز همین تعداد کرسی را حفظ کرد. در سال ۱۹۹۹ تعداد نمایندگان آن به پنج کرسی افزایش یافت و در انتخابات بعدی نیز معمولاً بین پنج تا هشت کرسی در نوسان بوده است؛ بهگونهای که در انتخابات ۲۰۱۵، شش کرسی، در انتخابات آوریل ۲۰۱۹، هشت کرسی و در انتخابات ۲۰۲۲ نیز هفت کرسی کسب کرد.
اهمیت سیاسی این حزب فقط به تعداد کرسیهای آن محدود نمیشود، بلکه جایگاه آن در نظام ائتلافی اسرائیل باعث شده در بسیاری از دورهها به یکی از بازیگران تعیینکننده برای تشکیل دولت تبدیل شود. یهودیت توراتی متحد در دولتهای مختلف، بهویژه دولتهای راستگرا تحت رهبری حزب لیکود، از طریق حمایت پارلمانی توانسته است بر سیاستهای داخلی مرتبط با جامعه حریدی، از جمله بودجه مدارس دینی، قوانین مذهبی و مسئله معافیت طلاب یشیوا از خدمت نظامی تأثیر بگذارد. با این حال، برخلاف احزاب راست ملیگرا و جریان صهیونیسم دینی، هویت سیاسی این حزب بیشتر بر حفظ منافع مذهبی و اجتماعی جامعه حریدی استوار است تا مسائل سرزمینی و امنیتی.
مقایسه تطبیقی اتحاد یهودیت توراتی و شاس
یهودیت متحد توراتی و حزب شاس هر دو از جریانهای مذهبی حریدی در نظام سیاسی رژیم صهیونیستی محسوب میشوند و هدف اصلی آنها، دفاع از جایگاه دین یهود، تقویت نهادهای مذهبی و پیگیری منافع جوامع سنتی مذهبی است. با این حال، از نظر خاستگاه اجتماعی و پایگاه رأی، تفاوتهای مهمی میان آنها وجود دارد. یهودیت توراتی متحد عمدتاً نماینده یهودیان حریدی اشکنازی، بهویژه پیروان سنت مذهبی لیتوانیایی و جریانهای اغودات اسرائیل و دگل هاتوراست، در حالیکه حزب شاس در سال ۱۹۸۴ برای نمایندگی یهودیان سفاردی و میزراحی شکل گرفت؛ گروهی که معتقد بودند در ساختار مذهبی و سیاسی اسرائیل در مقایسه با یهودیان اشکنازی از جایگاه پایینتری برخوردار بودهاند. از اینرو، شاس علاوه بر هویت مذهبی، دارای مؤلفهای اجتماعی ـ هویتی مرتبط با جایگاه تاریخی یهودیان شرقی در جامعه اسرائیل است، در حالیکه یهودیت متحد توراتی بیشتر بر حفظ سنتهای مذهبی حریدی اشکنازی، استقلال نهادهای آموزشی دینی و منافع جامعه فوقارتدوکس تمرکز دارد.
از نظر وزن انتخاباتی نیز این دو حزب در همه دورهها جایگاه یکسانی نداشتهاند. شاس بهدلیل برخورداری از پایگاه اجتماعی گستردهتر در میان یهودیان سفاردی و میزراحی، در بعضی از دورهها کرسیهای بیشتری در مقایسه با یهودیت توراتی متحد بهدست آورده است؛ بهگونهای که در انتخابات ۱۹۹۹ با کسب ۱۷ کرسی به یکی از احزاب مهم کنست تبدیل شد، در حالیکه یهودیت توراتی متحد معمولاً حزبی کوچکتر با حدود چهار تا هشت کرسی بوده است.
با وجود این تفاوت، هر دو جریان بهدلیل نظام انتخاباتی تناسبی اسرائیل و ضرورت تشکیل ائتلافهای پارلمانی، توانستهاند نقشی فراتر از تعداد کرسیهای خود ایفا کنند و در ازای حمایت از دولتها، بر سیاستهای داخلی مرتبط با جامعه مذهبی، از جمله بودجه مدارس دینی، قوانین مذهبی و مسئله معافیت طلاب یشیوا از خدمت نظامی تأثیر بگذارند.
همچنین، هر دو حزب در بسیاری از دورهها با احزاب راست، بهویژه لیکود همکاری کردهاند؛ زیرا هدف اصلی آنها بیش از رقابت بر سر مسائل ملیگرایانه یا امنیتی، تأمین مطالبات مذهبی و اجتماعی جوامع حریدی بوده است. با این حال، شاس در مقایسه با یهودیت متحد توراتی در بعضی مقاطع رویکرد عملگرایانهتری در مسائل سیاسی و امنیتی اتخاذ کرده و رهبران آن، بهویژه در دورههایی تحت تأثیر دیدگاههای مذهبی خاخامهای ارشد این حزب، انعطاف بیشتری در قبال پارهای روندهای سیاسی از خود نشان دادهاند.
در مقابل، یهودیت متحد توراتی همچنان بیشتر بر مسائل داخلی جامعه حریدی مانند آموزش مذهبی، بودجه نهادهای دینی و حفظ سبک زندگی فوقارتدوکس تمرکز دارد. در مجموع، هرچند هر دو جریان در اردوگاه مذهبی محافظهکار اسرائیل قرار میگیرند، اما شاس بیشتر بیانگر هویت مذهبی ـ اجتماعی یهودیان شرقی است، در حالیکه یهودیت متحد توراتی نماینده سنت مذهبی حریدی اشکنازی و منافع جامعه فوقارتدوکس لیتوانیایی محسوب میشود.
روی هم رفته، یهودیت متحد توراتی در جایگاه یکی از مهمترین جریانهای حریدی در نظام سیاسی رژیم صهیونیستی، نماینده منافع جامعه مذهبی فوقارتدوکس اشکنازی و مدافع نقش پررنگ دین در ساختار سیاسی و اجتماعی این رژیم است. این جریان سیاسی با وجود برخورداری از تعداد محدود کرسی در کنست، بهدلیل نقش تعیینکننده در تشکیل دولتهای ائتلافی، توانسته است نفوذی فراتر از وزن انتخاباتی خود به دست آورد.
این جریان همانند شاس، از یک پایگاه انتخاباتی ثابت در میان جامعه حریدی، یعنی جامعه حریدی اشکنازی برخوردار بوده و همین امر یکی از عوامل تداوم حضور و ثبات سیاسی آن در نظام حزبی اسرائیل بوده است. از سوی دیگر، در مقایسه با شاس که نماینده یهودیان سفاردی و میزراحی است، یهودیت متحد توراتی نماینده یهودیان حریدی اشکنازی و جریانهای لیتوانیایی و حسیدی محسوب میشود. از اینرو، جایگاه این جریان در ساختار سیاستی رژیم صهیونیستی بیش از آنکه بر رقابتهای ملیگرایانه استوار باشد، بر حفظ هویت مذهبی و تأمین منافع جامعه حریدی استوار است.
انتهای پیام
