«مرجعیت علمی» و «حل مسائل کشور»، دو بال استراتژیک در بازنگری نقشه جامع علمی
رئیس فرهنگستان علوم کشور در نشست خبری ویژهای در این مرکز، از پیشرفتهای چشمگیر ایران در تولید علم جهانی خبر داد و تأکید کرد سند بازنگریشدهی «نقشه جامع علمی کشور» با تمرکز بر دستیابی به مرجعیت علمی و گرهگشایی از مشکلات ملی، در مراحل نهایی تصویب و ابلاغ به رئیسجمهور قرار دارد.
به گزارش ایکنا جلسه هماندیشی محمدرضا مخبردزفولی رئیس فرهنگستان علوم با اصحاب رسانه دوشنبه ۲۶ مردادماه برگزار شد. در این جلسه مخبردزفولی ضمن تبریک حلول ماه ربیع و روز خبرنگار گفت: ما در مسیر دفاع از ارزشها و آرمانهای انقلاب، همواره درسهایی از امام خمینی(ره) و امام شهید گرفتیم. مفهوم شهادت، در حقیقت همان استقامت و ایستادگی در برابر ظلم، استکبار و هرگونه تبعیض نژادی و فناورانه است؛ تبعیضهایی که امروز در ابعاد مختلف جهانی شاهد هستیم. دفاع از مظلومین و پیشبرد کشور به سوی قلههای ترقی، محور اصلی دوران رهبری ایشان بوده است.
وی در تحلیل وضعیت رسانهای کشور اظهار کرد: در حوزه روایتگری رسانهای، از رسانه ملی تا شبکههای اجتماعی، نیاز به تلاشهای بیشتر داریم. برگزاری کارگاههای آموزشی برای انتقال تجربیات خبرنگاران در مواجهه با بحرانها و واکنشهای سریع، ضرورتی است که باید مورد توجه قرار گیرد.
رئیس فرهنگستان علوم همچنین به مقاومت ملت ایران در برابر جنگهای تحمیلی سال اخیر اشاره کرد و افزود: ثبات نظام ما پس از شهادت رهبری عزیز و انتخاب سریع رهبر جدید، نشاندهنده پیریزی مستحکم انقلاب است. این تمدن هزارساله هرگز از بین نخواهد رفت و دشمن در برابر این پیچیدگی و عمق تمدنی ما دچار سردرگمی شده است.
وی ضمن تقدیر از شجاعت رزمندگان و تلاش خبرنگاران در میدان نبرد، اظهار کرد: اگرچه نقاط ضعفی در بخش رسانهای وجود دارد، اما در روایتگری از مظلومیت ملت و اقتدار نظامی ایران، از غرب و دشمن عقب نماندهایم و هنر-پویانماییهای نوآورانه ما گواه این مدعاست.
مخبر دزفولی در پایان این بخش از سخنان، «وحدت و انسجام» را رمز موفقیت کشور دانست و با استناد به رهنمودهای امام راحل، امام شهید و رهبر معظم انقلاب، از تمامی فعالان رسانهای خواست تا با چشمپوشی از اختلافات احتمالی، در مسیر دستیابی به «ایران قوی» که آرمان رهبری شهید بود، همهمدلانگی کنند تا دشمن در برابر پیشرفت ایران ناامید گردد. از همه عزیزانم که در حوزه گزارشگری و انتقال خبر فعال هستند، میخواهم این گنجینه بزرگ (وحدت) را حفظ کنند. همانطور که در پیامهای رهبری معظم انقلاب آمده است، حتی اگر اختلافنظری داشته باشیم، اکنون زمان همدلی و وحدت است. پیشرفت ایران، بزرگترین نقطه ناامیدی برای دشمن است. دستیابی به «ایران قوی» که از آرمانهای رهبری شهید بود، امیدبخش ملت ما و تمام مستضعفان جهان است. امیدوارم با کمک یکدیگر، این گردنه تاریخی را با موفقیت و اقتدار عبور کنیم.
مخبر دزفولی در ادامه سخنان خود در پاسخ به موضوع نقشه جامع علمی کشور به دستاوردهای علمی ایران در سه دهه اخیر پرداخت و تأکید کرد: پیشرفتهای چشمگیر در حوزههای زیستفناوری، پزشکی، انرژیهای نو، هوافضا، سلولهای بنیادی و علوم شناختی، ایران را به کشوری اثرگذار در سطح جهانی تبدیل کرده است. وی با اشاره به ترور دانشمندان و تحریمهای شدید تجهیزات آزمایشگاهی، این فشارها را گواهی بر پیشتازی علمی ایران دانست و افزود: انکار این پیشرفتها، مانند انکار خورشید است؛ در حالی که مقالات پر استناد دانشمندان ایرانی در سطح جهانی حقیقتی انکارناپذیر است.
رئیس فرهنگستان علوم در تحلیل چالشهای پیشرو، بر لزوم حفظ سرعت رقابت علمی و بهکارگیری این توانمندیها برای حل گرههای ملی تأکید کرد. وی اولویتهای ده-گانه کشور، از جمله مدیریت آب، انرژی، امنیت غذایی، دیجیتالیشدن و هوش مصنوعی را «فناوریهای تحولآفرین و گرهگشا» نامید و خواستار ایجاد همدلی میان مسئولان برای باز کردن مسیرهای جدید علمی شد.
وی با اشاره به چالش بودجههای پژوهشی اظهار کرد: در حالی که ما در تمام این ۴۰ سال، کمتر از یک درصد از تولید ناخالص داخلی را به تحقیق و توسعه اختصاص دادیم، اما به لطف ایثارگری دانشمندان و حمایتهای گامبهگام رهبری شهید، امروز در حوزههایی نظیر سلولهای بنیادی و تکنولوژیهای تولیدمثل، در زمره کشورهای پیشرو جهان هستیم.
مخبر دزفولی در ادامه این بخش، بر لزوم سرمایهگذاری دولتها در علم و فناوری به عنوان کلید دستیابی به «ایران قوی» تأکید کرد و تصریح کرد: تقابلهای مستقیم با دشمن (از جمله در جنگهای اخیر) نشان داد که توانمندیهای دانشی ما نیاز به حمایت، تقویت و «گفتمانسازی رسانهای» دارد. وی تأکید کرد که حتی مسائل معیشتی و اقتصادی نیز تنها با تکیه بر دانش و عبور از اقتصاد سنتی قابل حل است.
مخبر دزفولی در بخش دیگر از سخنان خود، بر لزوم طراحی «نسخههای بومی و دانشی» برای اقتصاد کشور تأکید کرد و با اطمینان اظهار کرد: ظرفیتهای علمی و دانشمندی ایران، در صورت همراهی مدیران و سیاستگذاران، قادر به عبور از چالشهای فعلی است. وی بار دیگر «وحدت» را محور مرکزی تمامی موفقیتها دانست.
رئیس فرهنگستان علوم با اشاره به تغییر پارادایم در حوزه پژوهش، بر لزوم گذار از پژوهشهای پراکنده به «پژوهشهای هدفمند» تأکید کرد و افزود: حتی پژوهشهایی که لزوماً کاربرد فوری ندارند، مانند علوم پایه، برای رسیدن به قدرت در حوزههایی چون هوش مصنوعی حیاتی هستند. ما باید در علوم پایه سرمایهگذاری جدی کنیم تا بتوانیم نخبگان خود را با ایجاد مشوقها و ترسیم آیندهای روشن، در مسیر پیشرفت ملی حفظ کنیم.
وی همچنین بر ضرورت اصلاح ساختارهای آموزشی اشاره کرد و اظهار کرد: بسیاری از رشتههای دانشگاهی تاریخ خود را گذراندهاند و باید رشتههای جدیدی متناسب با اقتضائات روز دنیا و نیازهای کشور طراحی شوند تا سرمایههای انسانی در مسیرهای ناکارآمد تلف نشوند.
مخبر دزفولی، رئیس فرهنگستان علوم در بخش دیگر این نشست در پاسخ به پرسشی در مورد گسترش آموزش عالی، چالش زیرساختها در توسعه ظرفیتهای پزشکی و موضوع «آمایش سرزمینی» با اشاره به تعداد زیاد مراکز آموزشی در کشور، تأکید کرد: باید میان دانشگاهها تفاوت مأموریت قائل شد. ما نمیتوانیم از تمام دانشگاهها توقع یکسانی داشته باشیم. برخی دانشگاهها (مانند تهران، شریف و امیرکبیر) مأموریت رقابت در سطح بینالمللی دارند، برخی در سطح منطقهای فعالاند و برخی دیگر باید بر اساس نیازهای خاص استان و ناحیه خود برنامهریزی کنند.
رئیس فرهنگستان علوم در خصوص آمایش سرزمینی اظهار کرد: این روند ابتدا در وزارت بهداشت و سپس در وزارت علوم آغاز شده است. وی تأکید کرد که طراحی رشتههای تحصیلی باید براساس «مزیتهای نسبی جغرافیایی» باشد؛ برای مثال در مناطق ساحلی باید بر علوم مرتبط با آب و دریا و در مناطق دیگر بر کشاورزی یا صنایع تأکید شود، نه اینکه رشتههایی بدون توجه به زیستبوم منطقه مجوز بگیرند.
وی در مورد چالشهای توسعه مراکز آموزشی هشدار داد که نباید تحت تأثیر اصرارهای منطقهای و محلی قرار گرفت. وی افزود: اینکه در هر شهری حتماً یک دانشگاه باشد، در حالی که کشور به آن نیاز ندارد، درست نیست. برای تغییر این نگرش، نیاز به کار فرهنگی و گفتمانسازی رسانهای داریم تا با گزارشهای میدانی و مستدل، توقعات غیرواقعی در مورد گسترش بیرویه مراکز آموزشی مدیریت شود.
مخبر دزفولی در ادامه تأکید کرد: آموزش عالی در وزارت بهداشت، وزارت علوم و دانشگاه آزاد باید تحت یک مجموعه مشترک و هماهنگ حرکت کنند تا از تضاد در برنامهها جلوگیری شود و نیازهای واقعی ملی و منطقهای در اولویت قرار گیرند.
مخبر دزفولی به موضوع ظرفیتهای پزشکی و زیرساختهای مربوطه پرداخت و اظهار کرد: با وجود هماهنگیهای صورت گرفته میان وزارت بهداشت و شورای عالی انقلاب فرهنگی برای تعیین ظرفیتها، متاسفانه تخصیص بودجه و تجهیزات متناسب با این افزایش ظرفیت توسط دولت و مجلس صورت نگرفته است. برای اینکه کیفیت آموزش و تربیت نیروی انسانی آسیب نبیند، باید در برخی موارد تنفس ایجاد کرد تا تجهیزات و امکانات با ظرفیتهای پذیرش متناسب شوند.
رئیس فرهنگستان علوم با اشاره به افت رتبههای جهانی ایران در چند سال اخیر، دلیل این اتفاق را «کاهش انگیزههای جامعه علمی» دانست. وی با تأکید بر اینکه کشورهای منطقه با سرعت در حال عبور از ایران هستند، بیان کرد: ما نمیتوانیم از یک سو بخواهیم نخبگان را در کشور نگه داریم و از سوی دیگر، در مورد معیشت و پشتیبانی از آنها تردید کنیم.
وی در پایان، بر لزوم توجه دولت و مجلس به حقوق مادی و معنوی اساتید تأکید کرد و افزود: در حالی که کشورهای اروپایی و حتی کشورهای منطقه پیشنهادهای اغواکنندهای به دانشمندان ما میدهند، ایثارگری نخبگان ما نباید نادیده گرفته شود. برای حفظ این ظرفیتها، باید علاوه بر تکریم و احترام، سهم تحقیق و توسعه از تولید ناخالص داخلی را افزایش داد.
انتهای پیام
