بیانیه گام دوم، کتیبه آغاز «چله دوم» و سند جامع حکمرانی برای تمدن اسلامی است

به گزارش ایکنا اندیشگاه بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی در برنامه‌ای ویژه، «آیین بزرگداشت امام مجاهد شهید» را دوشنبه ۲۶ مردادماه با حضور جمع گسترده‌ای از فعالان عرصه بیانیه گام دوم  در حوزه هنری انقلاب اسلامی برگزار کرد.

در این گردهمایی، چهره‌های شاخص علمی، سیاسی و اجرایی کشور با محوریت اندیشه‌های امام مجاهد شهید، به بررسی ابعاد مختلف حکمرانی، فرهنگ و آموزش خواهند پرداخت.

از جمله محورهای اصلی این نشست، مبانی فقهی بیانیه گام دوم (با حضور آیت‌الله رشاد)، سلوک انقلابی (با حضور آیت‌الله کعبی)، تقابل حوزه انقلابی در برابر حوزه سکولار (با حضور حجت‌الاسلام صلح میرزایی) و همچنین بررسی جایگاه آموزش و پرورش و حقوق اجتماعی زنان در اندیشه رهبر حکیم شهید است.

همچنین در این برنامه، عزیز جعفری در موضوع «حکمرانی مردم‌پایه»، صادق واعظ‌زاده در محور «حکمرانی علمی» و ابوذر یاسری در زمینه «جوانان و پیشرفت ایران» به سخنرانی خواهند پرداخت.

‌در ابتدای این مراسم مهدی ابراهیم‌زاده، معاون رئیس حوزه ریاست دفتر حفظ و نشر آثار رهبر معظم انقلاب به ایراد سخن پرداخت که مشروح آن در ادامه تقدیم می‌شود:

نسل پیشرو انقلاب اسلامی نسلی بودند که با کتاب و سخنرانی‌های معرفت‌افزا این نهضت اسلامی را رقم زدند از کتاب ولایت فقیه امام خمینی تا اصول فلسفه و روش رئالیسم علامه طباطبایی شهید مطهری تا مباحث کتاب طرح کلی اندیشه اسلامی و بیانیه گام دوم یگانه دوران رهبر شهیدمان آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای قدس الله رهبر شهید ما در زمره آخرین شخصیت‌های دوران از نسل این بزرگان بود نسلی که با تغییر نگاه و فکر انسان‌ها به دنبال اصلاح وضع و مادی جهان بودند و معتقد به اینکه ان الله لا یغیر ما به قوم حتی یغیرو ما به انفسهم. این نسل قدرت را در منطق متعالی اسلام می‌دانست و برای گسترش آن از هیچ تلاشی فروگذار نمی‌کرد از مسجد کرامت در مشهد گرفته تا سخنرانی در دانشگاه تهران و جبهه‌های جنگ و تا حسینیه امام خمینی رحمت الله علیه با نطق و بیان و اندیشه و جهاد تبیین قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران را گسترش می‌داد.

قدرت امروز جمهوری اسلامی ایران بر مبنای این تفکر الهی و عزم و اراده ناشی از آن شکل گرفته است در مقابل این نسل پاک مردان الهی که چنان پیامبران تعلیم و ارتقای فکری و معنوی مردم را دنبال می‌کنند رجاله‌ها و بازیگران سیاست امروز دنیا از قبیل رئیس جمهور امریکا هستند آنها که با عدم بهره‌بندی از بیان و فکر و اندیشه که قرآن کریم آن را از نخستین ممیزه‌های انسان در مقابل دیگر مخلوقات و فلسفه در تعبیر الانسان حیوان ناطق آن را هویت اصلی انسان می‌داند گویی تهی مغزانی هستند که صرفا مانند حیوانات وحشی با منطق جنگل به دنبال قالب کردن امیال‌شان در دنیا با زور و قدرت است این تهی مغزی و فقدان بهره‌مندی از آنچه خمیر مایه وجودی انسان است در صحنه‌های گوناگون بروز می‌یابد از قساوت در جنایاتی مانند غرق کردن تا پرتاب پیشرفته‌ترین موشک‌ها به مدرسه میناب در جنگ تحمیلی سوم تا نسل‌کشی در غزه و جنایات در لبنان و عراق و افغانستان و یمن و دیگر کشورهای مسلمان و نیز فسادهای اخلاقی مانند پرونده حیرت جهانیان از پستی و پلیدی ممکن را برمی‌انگیزد فسادها و جنایاتی که عرق شرم بر پیشانی هر انسانی جاری می‌کند. 

در مقابل این مردان الهی که هدفشان ارتقای فکری و معنوی بشر است، بازیگران سیاست امروز دنیا را می‌بینیم؛ کسانی که با وجود بهره‌مندی از امکانات، از تکامل اندیشگی تهی‌اند. آنان از آن «بیان و فکر» که قرآن کریم آن را ممایزترین ویژگی انسان قرار داده و فلسفه آن را هویت اصلی بشر (حیوان ناطق) می‌داند، تهی هستند. به همین دلیل است که در جایگزین منطق انسانی، به منطق جنگل و زور متوسل می‌شوند.

‌این تهی‌مغزی و فقدان بصیرت است که در جنایاتی چون غرق کردن مردم در سواحل یا بمباران مدارس در جنگ تحمیلی، و امروز در نسل‌کشی غزه و جنایات در لبنان، عراق، یمن و افغانستان تجلی می‌یابد. جنایاتی که عرق شرم بر پیشانی هر انسانی جاری می‌کند.

در مقابل این باند جنایتکار، انقلاب اسلامی و جوانمردان پا در رکاب آن، نسل آزادگان تاریخ هستند؛ کسانی که برای بازپس‌گیری حق مظلومان از دزدان و زورگویان دنیا، تا پای جان ایستادند و هرگز باج ندادند.

‌از این منظر، برگزاری این جلسه و تکیه بر «بیانیه گام دوم» به عنوان یکی از برجسته‌ترین میراث‌های فکری رهبر شهید ما، در حقیقت تاسی در سیره «امام مجاهد شهید» است؛ تاسی در توجه به منطق متعالی اسلام. راهی که انسان‌ها را پرورش می‌دهد و با خون شهدا، استوارتر و پرثمرتر ادامه می‌یابد.

‌رهبر شهید ما، با تکیه بر این فهم نورانی از سرگذشت و سرنوشت، بیانیه گام دوم را به عنوان نقشه‌ راهی برای ملت و به‌ویژه جوانان به ودیعت نهاد تا نسل‌های آینده با اتکای به آن، فهمی دقیق از دنیا یافته و سرنوشت خود را در دست بگیرند.

‌امیدوارم که خداوند متعال تک تک دقایق این گردهمایی در بزرگداشت امام مجاهد شهید مون رو به عنوان ذکر و عبادت از ما بپذیرد. 

در ادامه این نشست آیت‌الله علی‌اکبر رشاد رئیس و بنیانگذار پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در سخنانی جامع و تحلیلی، ضمن ابراز اندوه عمیق برای فقدان این شهید والامقام، به بررسی جایگاه تاریخی انقلاب اسلامی و دلالت‌های فکری بیانیه گام دوم پرداختند.

خاطرات تأسیس و ابعاد عاطفی فقدان

رشاد در آغاز سخنان خود، با اشاره به فضای مراسم، خاطرات روزهای نخستین تأسیس حوزه و ساختمان‌های ابتدایی در خیابان‌های شهر را یادآور شد و «اندیشگاه هنر اسلامی» را یکی از یادکارهای این مسیر دانست.

وی با تأکید بر اینکه داغ فقدان شهید امام مجاهد بسیار سنگین است و این درد سخت هرگز سرد نخواهد شد، اظهار کرد: در این ایام که زبان از توصیف غم قاصر است، سپاسگزار خداوندیم که تربیت‌یافته‌ای از دامان نورانی و پربرکت ایشان در کنار ماست تا دلمان تا حدی آرام گیرد.

رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با اشاره به تداوم مسیر، افزود: فرزند باطن پدرش در قامت یک ابرمرد ظهور کرد تا جای او را پر کند؛ همان‌گونه که پس از رحلت امام راحل(رضوان‌الله علیه)، مسیر انقلاب با نقش‌های تاریخی و اصلی‌تر پیش رفت.

پیوند انقلاب اسلامی با نهضت جهانی

رشاد با تأکید بر این نکته که انقلاب اسلامی «انقلاب خدا» است و بالندگی آن ادامه دارد، تصریح کرد: خداوند ما را تنها نگذاشته است و این انقلاب بناست به یک نهضت جهانی متصل شود. 

وی با استناد به عبارت «یهدون بالمهدی»، این روند را مقدماتی برای انقلاب نهایی و جهانی دانستند تا در نهایت پرچم کفایت به دست مبارک امام زمان(عج) سپرده شود. با این حال، ایشان بر این نکته تأکید کردند که داغ فرزند، حقیقتی است که نمی‌توان آن را پنهان یا فراموش کرد.

تحلیل مبانی فکری و دلالت‌های بیانیه گام دوم

رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در بخش تحلیلی سخنان خود، ضمن قدردانی از برگزارکنندگان مراسم، محور بحث را به «مبانی و دلالت‌های فکری بیانیه گام دوم» کشاند و تأکید کرد: این موضوع چنان جایگاه عمیقی دارد که باید در قالب مقالات قوی و رساله‌های جامع مورد بررسی قرار گیرد.

وی در تبیین ماهیت این سند اظهار کرد: بیانیه گام دوم در حقیقت یک سند حکمرانی است. آن بزرگوار برای دومین انقلاب (به تعبیر خودشان)، راهبردها و سیاست‌ها را ترسیم فرمودند. این بیانیه نه یک متن سیاسی ساده از سوی یک سیاستمدار است و نه مجموعه‌ای از توصیه‌های اخلاقی و فضائل؛ بلکه یک چهارچوب جامع حکمرانی برای چله دوم انقلاب است.

جایگاه تاریخی صادرکننده بیانیه و مقایسه با نهضت ۱۳۲۰

رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با اشاره به ویژگی‌های شخصیتی و مدیریتی حضرت آیت‌الله خامنه‌ای (مدظله‌العالی)، ایشان را از نادرترین شخصیت‌های تاریخی ایران و اسلام دانستند که دوره‌ای طولانی، پرمایه و پرچالش از حکومت‌داری را سپری کرده‌اند. در تاریخ اسلام و ایران، نظیر کسی که ۴۴ سال در رأس هرم قدرت در جمهوری اسلامی، در جبهه مقاومت و در مقیاس جهانی به‌عنوان کنشگری فوق‌العاده تأثیرگذار در مسائل بین‌المللی حضور داشته باشد، سراغ نداریم.

وی در ادامه اظهار کرد: این بیانیه را نباید با بیانات شخصی مقایسه کرد، بلکه جایگاه آن مشابه بیانیه‌ای است که امام راحل (ره) در سال ۱۳۲۰ پس از فرار رضاخان صادر فرمودند و مطلع یک نهضت بود. بیانیه گام دوم در حقیقت «کتیبه آغاز یک انقلابی دیگر» در امتداد انقلاب ۱۳۵۷ است که با آن، انقلاب پوست انداخت و گام جدیدی — که می‌توان آن را یک «چله» (دوره ۴۰ ساله) دانست.

رشاد در ادامه سخنان خود، با اشاره به تجربه ۳۰ سال همکاری در تدوین اسناد بالادستی در شورای عالی انقلاب فرهنگی، تفاوتی بنیادین میان این اسناد و بیانیه گام دوم ترسیم کرد. 

وی اظهار کرد: می‌دانیم که تولید یک سند بالادستی فرآیندی پیچیده است و گاه محصول همکاری هزاران نفر از نخبگان دانشگاهی، حوزوی و مدیران است؛ اما بیانیه گام دوم، محصول اندیشه یک نفر است که برای امت اسلامی صادر شده است.

‌رشاد با تشبیه این بیانیه به «خطبه فدکیه » و «نامه مالک اشتر»، تأکید کرد: همان‌طور که برای اثبات عظمت حضرت زهرا(س) یا علی(ع) تنها همین آثار کفایت می‌کند، عظمت و قامت تاریخی رهبری نیز در این بیانیه متجلی است. ما اکنون در نزدیکی این قامت بلند هستیم و شاید تمام ابعاد آن را نبینیم، اما آیندگان پس از سال‌ها، با نگاهی از دور، عظمت کاری که ایشان برای ایران، اسلام و جهان انجام دادند را بهتر خواهند شناخت.

خوانش فقهی از بیانیه و فقاهت شهید امام مجاهد

رشاد با اشاره به پژوهش‌های اخیر خود بر روی این سند، تأکید کرد: بیانیه گام دوم را باید با «رویکرد فقهی» مطالعه کرد، زیرا از سوی یک فقیه برجسته صادر شده است. ایشان در این راستا، این سند را در واقع یک «دوره فقه سیاسی» و بیانگر «اصول فقه سیاست» دانست.

‌رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی به ابعاد شخصیتی شهید امام مجاهد پرداخت و اظهار کرد: یکی از ناشناخته‌ترین جنبه‌های شخصیت ایشان، «فقاهت» است. فقاهت امام مجاهد، یک فقاهت زنده، اثری و گره‌گشا بود که با «فقه ژورنالی» و فتاوای نمایشی برای بازی‌های سیاسی متفاوت است. امام مجاهد صاحب مکتبی فقهی و غنی بود که باید با نگاهی دقیق مورد مطالعه قرار گیرد.

رشاد در ادامه تحلیل‌های خود، به تبیین تفاوت میان «قواعد فقهیه» و «قواعد الفقه» پرداخت و اظهار کرد:  بخشی از این قواعد، در واقع همان فروع کلی فقهی هستند، اما بخش بزرگتری از آن‌ها (حدود ۶۰ تا ۶۵ درصد) نه خودِ فقه، بلکه «مبانی و زیرساخت‌های فقه» هستند. ایشان تأکید کردند که بیانیه گام دوم را باید از منظر این مبانی و زیرساخت‌های فقهی مطالعه کرد.

مسیر تکامل از خودسازی تا دولت‌سازی

وی با اشاره به نظریه‌پردازی رهبری در بیانیه گام دوم، فرآیند رسیدن به جامعه مطلوب را شامل چهار مرحله «خودسازی»، «جامعه‌پردازی»، «تمدن‌سازی» و در نهایت «دولت‌سازی» دانست و تأکید کرد: دولت‌سازی، قله این فرآیند است.

‌رشاد با اشاره به تعابیری که حضرت آیت‌الله خامنه‌ای (مدظله‌العالی) مکرراً می‌فرمایند، اظهار کرد: در انقلاب اسلامی، ما ابتدا «نظام حاکم» را تغییر دادیم، اما رسیدن به «دولت اسلامی» (به معنای کامل آن) نیازمند طی کردن این مسیر تکاملی است. 

وی با اشاره به دوران حضرت خاتم(ص)، تأکید کرد: نباید با شرایط و ظروف محدود آن زمان، قیاس‌های نادرست کرد، بلکه باید به هدف غایی یعنی تحقق کامل دولت اسلامی در ابعاد تمدنی نگریست.

رشاد بر تمدن‌سازی و مبانی فقهی جامعه‌پردازی، تأکید کرد و گفت: تحقق دولت اسلامی مطلوب، نیازمند طی کردن مراحلی از جمله ساخت «آحاد»، تشکیل جامعه منسجم و در نهایت تولید تمدن است.

رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با اشاره به اینکه تمدن‌سازی یک دستور صریح قرآنی است، اظهار کرد: تا زمانی که تک‌تک افراد جامعه هویت واحد پیدا نکنند و به یک جامعه منسجم بدل نشوند، بستر تولید تمدن فراهم نمی‌شود. وی همچنین مفهوم «ارتداد اجتماعی» را مطرح کرد و خروج از جرگه و هویت امت اسلامی را فراتر از یک مسئله کلامی، یک ارتداد اجتماعی دانست.

‌رشاد در بخش دیگری از سخنان خود به نقد سکولاریسم پرداخت و با استناد به دیدگاه‌های مرحوم آیت‌الله بروجردی، تأکید کرد: اسلام هیچ حکم غیرسیاسی-اجتماعی ندارد و دین نباید تنها به فضای مساجد محدود شود.

‌وی همچنین با تبیین گسترده «قاعده نفی سبیل»، هشدار داد که نفوذ دشمن امروز تنها با سلاح گرم نیست، بلکه از طریق «سلاح نرم»، تخریب زبان، فرهنگ و هویت صورت می‌گیرد، لذا حفظ استقلال فرهنگی در پوشش و گفتار و پرهیز از تشبه به کفار را مصداقی از اجرای قاعده نفی سبیل در عصر حاضر دانست.

‌رشاد در پایان، بر اهمیت استخراج دلالت‌های فقهی از بیانیه‌های شرعی تأکید کرد و از اساتید و متخصصان حوزه فقه خواست تا با همکاری مؤسسات مربوطه، در راستای تدوین یک اثر علمی برای تبیین مبانی فقهی این بیانیه‌ها اقدام کنند.