نظریه‌پردازی درباره علوم انسانی بدون داشتن نقشه جهانی ممکن نیست/ نگران مذاکره نیستیم

به گزارش خبرگزاری بین‎المللی قرآن(ایکنا) از قم، آیت‎الله‎العظمی جوادی آملی، از مراجع عظام تقلید شب گذشته، 28 آبان در مراسم اختتامیه دومین کنگره بین‌المللی علوم انسانی اسلامی گفت: علوم انسانی به‌عنوان یک فرضیه برای فهم روش‌مند واقعیت‌ها، پدیده‌ها، رفتارها و کنش‌های انسانی با هدف تربیت فردی و مدیریت اجتماعی زندگی انسان‌ها است.
وی افزود: یکی از مطالبی که باید در این راستا به آن توجه داشت آن است که عصاره فهم روشمند یک مطلب و واقعیت‌ها یک مطلب دیگر است؛ مهم است که علم انسانی را با یک ضابطه فنی تدوین کنیم.
مؤلف مفاتیح‎الحیاة با ذکر این‌که هر موضوعی روش خاص خود را طلب می‎‏کند، اظهار کرد: اگر نظریه‌پردازی درباره علوم انسانی بدون نقشه جهانی باشد به ما یک نقشه فرسوده تحویل می‎دهد؛ اگر به‌دنبال خروجی از این کنگره‎ها هستیم باید حتماً همراه با نقشه جامع جهان‌بینی و مهندسی‌ شده باشد که اگر نباشد در آینده این ساختمان فرسوده خواهد شد.

فلسفه در اسلامی‌ساختن علوم انسانی نقش کلیدی دارد
آیت‌الله‌العظمی جوادی آملی تصریح کرد: معلوم، رهبر علم است و قبل از طی مسیر باید به سراغ نقشه جهانی برویم و آن را به دست بیاوریم؛ در این راستا نباید از فلسفه نیز غافل شد زیرا فلسفه در اسلامی‌ساختن علوم انسانی نقش کلیدی دارد؛ چرا که اگر فلسفه الحادی شد، نخستین آسیب را به خود وارد می‎کند؛ فلسفه الحادی نقشه الحادی تولید می‎کند و بعد همه علوم را الحادی می‎کند؛ وقتی می‎توان از علم انسانی اسلامی سخن گفت که موضع ما، موضع خدا، وحی و دین باشد.
این مرجع تقلید خاطرنشان کرد: اما اگر فلسفه راه مستقیم را طی کرد و به‌عنوان یک طراح و مهندس وارد صحنه جهان‌بینی شد و به این نتیجه رسید که خدایی هست، نخستین خدمت این است که خود را مزین می‌کند و فلسفه، الهی می‌شود و به همه علوم خدمت‌رسانی کرده و آن‌ها را دینی می‌کند.
این مفسر برجسته قرآن کریم با بیان اینکه در فلسفه الهی ثابت می‌شود که در جهان چیزی جز خدا، اسماء، اوصاف و آثار خدا نیست، تصریح کرد: موضوعی غیر از فعل و علم خدا وجود ندارد و با توجه به اینکه سرنوشت علوم را موضوعات تعیین می‌کند، محال است علم غیردینی و غیراسلامی داشته باشیم.

تأکید بر اثبات روشمندانه خدا

وی نخستین وظیفه کنگره علوم انسانی اسلامی را جدا کردن حساب علم از عالم دانست و گفت: اگر یک کافری روشمندانه ثابت کرد که زمین چنین است، علم دینی می‌شود هر چند خدا را قبول نداشته باشد اما اگر یک مسلمانی روشمندانه سخن نگفت و ثابت کرد زمین آنچنان است، علم غیردینی می‌شود؛ چرا که سخنش روشمند نیست.
آیت‌الله‌العظمی جوادی آملی ادامه داد: دینی و غیردینی بودن علوم به تمایز معلومات است و فرض علم غیردینی نیز محال است؛ در اینجا باید بحث از آن باشد که سخن از علوم انسانی اسلامی نیست، بلکه سخن از علوم انسانی است که شاخصه‌اش انسان است؛ چرا که تأیید و تمایز روش‌ها به عهده معلومات است و فلسفه الهی معلومات و واقعیت‌های فراوانی را ارائه می‌کند و در این بین ما هم روش‌های فراوانی خواهیم داشت که قرآن کریم هم معلومات متنوع و هم روش‌های متنوع را ارائه کرده است.
این مفسر قرآن با بیان اینکه معلومات مادی را باید با روش حسی و تجربه به دست آورد، گفت: تجربه در اثر استناد به قیاس خفی بر عقل تجریدی تکیه می‌کند، از این‌رو محال است علم حسی و تجربی داشته باشیم، اگر کسی به دنبال یقین است باید استقراء را کنار گذاشته و با تجربه سخن گوید.

تأکید بر نه شرقی نه غربی

مؤلف تفسیر تسنیم گفت: روزی که شعار «نه غربی نه شرقی جمهوری اسلامی» را سر می‎دادیم بسیاری آن را باور نمی‎کردند ولی بعدها متوجه آن شدند که حرف ما چه معنی داشت و امروز نیز همین مطلب را تکرار می‏‌کنیم؛ امروز هم اعلام می‎داریم که علم اسلامی چه شرقی و چه غربی، اگر علم است اسلامی است اگر علم نیست که نیست.
آیت‌الله‌العظمی جوادی آملی تصریح کرد: مثلاً اگر کسی فهمید چگونه عمق دریا را می‌توان شناخت، این دینی است چه عالِم کافر باشد یا نباشد، این علم دینی است، علم اگر علم است روشمندانه است و به واقعیت رسیده و فعل خدا را شناخته است؛ پس اگر علم اسلامی است، چه شرقی و چه غربی، نباید هراس داشت و گفت چون تولید ما نیست، پس اسلامی نیست، از این رو علم غیردینی نیست، اگر روشمندانه بود و به واقعیت رسید یعنی علم دینی است حال چه شرقی باشد و چه غربی.

مرگ پایان کار انسان نیست

وی گفت: مشکل اینجاست که تصور می‌‏کنند انسان تنها یک جانور گویا است و اغلب این هفت میلیارد انسان تصور می‎‏کنند که مرگ پایان راه است؛ اما انبیاء می‎فرمودند که انسان یک دشمن خون آشام به نام مرگ دارد، ولی در مصاف با او، انسان مرگ را می‎میراند؛ اساس کار در علوم انسانی آن است که انسان موجودی نمیر است، مرگ به معنای تخلل عدم بین متحرک و هدف نیست، این متحرک پویا و مانا است تا به هدف برسد و این کار تنها از انسان ساخته است.
آیت‌الله‌العظمی جوادی آملی افزود: از این‌رو علمی باید باشد که همین معانی را به عنوان ره‌توشه تهیه کند و به آن بسنده نکند و مقصدشناسی را به او بدهد و وقتی به مقصد رسید بداند با مقصود چگونه برخورد کند؛ اگر کسی اخلاق و قانون می‌نویسد و حقوق تدوین می‌کند باید دارای موادی قابل فهم با مبنا باشد.

بی پشتوانه بودن مبانی غربی

این مفسر قرآن کریم خاطرنشان کرد: مبنای غربی‌ها بی‌منبع است، از این‌رو یک روز می‌گویند گزینه نظامی روی میز است، یک روز منافق را تروریست می‌دانند و یک روز از لیست تروریستی خارج می‌کنند.
وی گفت: اگر در مسائل تجربی به شکل روشمند به واقعیت برسیم، آن مطلب و مسئله علمی می‎شود؛ این کنفرانس وقتی به ثمر می‎رسد که بین درس و نمایشگاه تفاوت بگذارد زیرا، در این نظام خون‌های پاکی ریخته شد و تلاش و کوشش امام‌(ره) و بزرگان دیگر این انقلاب را بارور کرد، هیچ‌گاه به خود سستی راه ندهید و به سستی هم دعوت نکنید.

دعا برای مذاکره‌کنندگان هسته‌ای

صاحب تفسیر تسنیم با مرتبط دانستن بحث هسته‎ای با مطالب مذکور یادآور شد: البته برای مذاکره‌کنندگان دعا می‎کنیم ولی چه غربی‌ها بپذیرند و چه نپذیرند حرف، حرف انقلاب اسلامی است به همین خاطر از ماجرای مذاکره نگران نیستیم چرا که حق و علم با ما است، البته در این عرصه باید دعا کرد که این کار به نتیجه برسد.