پرهیز علامه طباطبایی(ره) از تحمیل مطالب علمی بر قرآن

حجت‌الاسلام والمسلمین محمد رسول آهنگران، عضو هیئت علمی دانشگاه تهران در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از قم، بیان کرد: به دلیل جامعیت علمی علامه طباطبایی و تخصص در رشته‌های مختلف بیانگر صاحب‌نظربودن وی در عرصه‌های مختلف است و این در حالی است که آگاهی داشتن به جز صاحبنظر بودن در رشته است؛ علامه علاوه بر آگاهی در رشته‌های مختلف صاحب‌نظر و مجتهد بود و مطالب را با نگاهی تحلیلی و با نگاه نقد و بررسی نظر می‌کرد.

وی تأکید کرد: علامه طباطبایی در علوم مختلف نگاه تحلیلی داشت و به خوبی می‌توانست از آیات مختلف بهره‌های متفاوت متناسب با رشته‌های مختلف علمی را ببرد.

تخصص و معلومات افراد، نباید ملاک برداشت از آیات قرآن قرار گیرد

آهنگران ادامه داد: بسیاری مفسران در تفسیر و برداشت از قرآن فهم خود را به قرآن تحمیل می‌کنند و این در حالی است که افراد در برداشت از قرآن نباید تخصص خود را تحمیل کرده و معلومات خود را معیار قرار دهند، بلکه باید محوریت حق را قرآن قرار داده و حقانیت مطالب علمی را بر محوریت قرآن بسنجند.

مدیرگروه فقه و مبانی حقوق پردیس فارابی دانشگاه تهران افزود: برخی مفسران مطالب مسلم ذهن خود را به عنوان معیار و مبنا قرار می‌دهند اما علامه این هنر را داشت که در عین تخصص در علوم مختلف تحصص او باعث نمی‌شد رابطه او با علوم دیگر باعث شود که مسایل علمی را مسجل تلقی کند و قرآن را بر مسایل علمی معیار قرار دهد.

وی ابراز کرد: علامه در بررسی آیات فهم‌های مختلفی به مناسبت مطرح می‌کرد و بسیاری از گره‌های علمی را از آیات استخراج کرده و به صورت مستقل بحث‌های علمی را مطرح می‌کرد و مسایل علمی در مناسبتی که مطرح می‌شود به صورت جداگانه است و به این دلیل که نمی‌خواهد مطالب علمی ثابت شده علوم دیگر را بر قرآن تحمیل کند.

عضو هیئت علمی دانشگاه تهران در ادامه ظهار کرد: این بحث‌های مستقل گره‌گشای بسیاری از پیچیدگی‌های علمی است و تفسیر المیزان در راستای جامعیت علامه بود که در مباحث معقول صاحب نظر بوده و قدرت تحلیل داشت و صاحب نظر بودن به معنای تشخیص سره از ناسره است که می‌توانست نظرات و افکار دیگران را تشخیص دهد که درست یا غلط است.

اجتناب علامه از تحمیل مطالب علمی بر قرآن

آهنگران بیان کرد: نقد مناسب از کسی بر می‌آید که صاحب‌نظر باشد و صحیح و غلط را تشخیص دهد و علامه طباطبایی تعصبی در مسایل علمی نداشت و از تحمیل مطالب علمی بر قرآن اجتناب می‌کرد.

وی تأکید کرد: علامه طباطبایی در تفسیر المیزان در بسیاری از مسایل علمی وارد نقد و تحلیل می‌شود و از دیگر ویژگی‌های المیزان  این است که در مباحث مختلف مربوط به مسایل کلامی و امامت علامه در دفاع خود از مباحث ولایت و کلامی و اعتقادی نگاه تعصبی نداشت و با یک تحلیل عالمانه و دقیق وارد مباحث می‌شد.

استاد حوزه و دانشگاه تأکید کرد: هر منصفی که مطالب را مطالعه کند به این نتیجه می‌رسد که این استدلال در حدی از اتقان است که می‌تواند مدعای مورد نظر را ثابت کند نه اینکه تعصب علامه وی را به اعتقاداتش در زمینه امامت و ولایت کشانده باشد و اتقان استدلال است که خواننده منصف را مجاب می‌کند.

وی بیان کرد: در استفاده ما از قرآن مهم است که اگر می‌خواهیم مسئله علمی را از قرآن استفاده کنیم با حفظ قواعد عربی استفاده علمی را از قرآن ببریم. علامه توانست از تأویل‌ها و خروج از ظواهر الفاظ بدون دلیل این کار را انجام دهد و چون گاهی اوقات در برخی آیات مبارکه دلیل قطعی و مسلم داریم که ظاهر لفظ مراد نیست و ظاهر نمی‌تواند مراد باشد و نباید ظاهر لفظ را مراد ذات مقدس دانست اما در جایی که دلیلی قطعی بر خلاف ظاهر نداریم باید ظهور الفاظ را حفظ کنیم و مرحوم علامه این خصوصیت را در تفسیر المیزان داشت.