قرآن، منادی بالاترین درجه عقلانیت است
گروه اندیشه: استادیار دانشگاه باقرالعلوم(ع) قرآن را ارائهدهنده بالاترین شکل عقلانیت دانست و گفت: قرآن خود را یکی از عوامل محرک عقل توصیف میکند.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از قم، حجتالاسلام والمسلمین کریم خانمحمدی، استادیار دانشگاه باقرالعلوم(ع) پیش از ظهر امروز، 19 اسفند در نشست علمی «عقلانیت وحیانی در نظام معرفتی قرآن» با بیان اینکه عقل و اولیالالباب در قرآن، معنی عقلانیت را بیان میکند، گفت: واژه تفکر در قرآن ناظر به عقل نیست بلکه منظور آن عقلانیت است؛ انسان دارای یک نوع عقلانیت هنجاری است یعنی برخی اوقات رفتارش عقلانی و برخی اوقات غیر عقلانی است؛ در واقع عقلانیت وصف کنش وضعیت است.
استادیار دانشگاه باقرالعلوم تصریح کرد: ماکس وبر عقلانیت را بر کنش معطوف میکند که این نگاه جامعه شناختی است که نسبت به مفهوم عقلانیت اهداف را در نظر نمیگیرد؛ در همین راستا فلاسفه نیز در این رابطه بحثهایی را مطرح کردهاند.
وی گفت: عقلانیت از منظر غربی سطوح مختلفی پیدا کرده است؛ عقلایت به طور کلی به دو حوزه عقلانیت جزئی یا ابزاری و جامع تقسیم شده است؛ هابرماس در دسته دوم بحث عقلانیت ارتباطی را مطرح میکند؛ عقلانیت جامع نیز به دو حوزه پدیداری یا غربی و حوزه وجودی یا قرآنی و اسلامی تقسیم میشود.
نگاه قرآنی در اندیشه عقلانیت جامع وجودی ناظر به مسئله سعادت است
خانمحمدی عنوان کرد: نگاه قرآنی در اندیشه عقلانیت جامع وجودی ناظر به مسئله سعادت است که اصلا در حوزه با تفکرات غربی جایی ندارد؛ این اندیشه توسط مرحوم علامه طباطبایی مطرح شد و بسط یافت.
وی تصریح کرد: در حقیقت آخرین ورژن عقلانیت کشف شده توسط بشر همان چیزی است که قرآن بر روی آن تأکید دارد؛ قرآن در این زمینه مباحث مختلفی را پیرامون مبحث عقلانیت مطرح میکند که بر اساس این مفاهیم مباحثی چون تفکر و تعقل مطرح میشود.
خانمحمدی عنوان کرد: مشتقات عقل 49 بار در قرآن به کار رفته است؛ اولوالالباب نیز 16مرتبه تکرار شده است و تفکر نیز 18 مرتبه در قرآن به کار رفته است؛ در واقع اولوالالباب یک جامعه آرمانی را مد نظر قرارداده است.
وی گفت: تفکر و تعقل دو بال اولوالالباب هستند؛ تفکر بعد نظری و تعقل بعد عملی آن است؛ هر جا تفکر را میبینیم معطوف به اندیشه است؛ تعقل با عبرت و تقوا به اولوالالباب ربط پیدا میکند که نشاندهنده بعد علمی آن است؛ تفکر از سوی تذکر به اولوالالباب مرتبط میشود.
مدرس حوزه و دانشگاه عنوان کرد: قرآن خود را یکی از عوامل محرک عقل توصیف میکند و این مطلب نشاندهنده عمل عقلانی بودن قرآن است.
وی درباره موانع عقلانیت از منظر قرآن نیز گفت: از جمله موانع جدی در مسیر عقلانیت میتوان به کتمان حقایق، تکذیب عاقبت، تفسیر دنیوی از دین، تلقی نادرست از قرآن، عدم عبرت از تاریخ، عبادت غیر خدا و استبداد و همچنین ناباوری به معاد اشاره کرد.
