ضرورت بهره‌مندی از دانش‌های رایج در عرصه مدیریت جهادی

محمدحسن حائری، استادیار گروه فقه دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، در مورد ویژگی‌های مدیریت در تفکر اسلامی و ارتباط آن با مدیریت جهان خلقت، ابراز کرد: ارتباط اصلی مدیریت جهادی با مدیریت جهان خلقت، در اصل عدالت است، زیرا همان‌گونه که در حدیث نبوى آمده است: «آسمان‌ها و زمین به عدل برپاست»، مبنای اصلی اداره جهان خلقت بر اساس عدالت است، لذا مبنای اصلی مدیریت جهادی هم عدالت خواهد بود.

عدالت؛ مبنا و بستر اصلی مدیریت
این استاد دانشگاه با بیان اینکه مدیریتی می‌تواند مدعی جهادی بودن کند که مبنا و بستر اصلی آن عدالت باشد، ادامه داد: از همین رو در سرلوحه، سیره و سخن ائمه(ع) به ویژه رسول اکرم(ع) و امیرمومنان(ع)، این عدالت است که در رأس همه امور قرار می‌گیرد.

وی در مورد تفاوت مدیریت جهادی با دانش‌های رایج در زمینه مدیریت ابراز کرد: مدیریت جهادی، در صورتی جهادی است که به خوبی از دانش‌های رایج در زمینه مدیریت استفاده کند، زیرا دانش‌های رایج نتیجه زحمات و تجربیاتی است که عقلای عالم در حوزه مدیریت متحمل شده و کسب کرده‌اند لذا نباید آنها را نادیده و یا حتی دست کم گرفت، در واقع دانش‌های رایج به منزله مرکبی است که مدیریت جهادی می‌تواند آن را رام کند و در رسیدن به اهداف عالیه خود به عنوان مرکبی راهوار از آن بهره جوید.

حائری با بیان اینکه ریشه مدیریت جهادی از منبع عدالت سرچشمه می‌گیرد، در مورد مؤلفه‌ها و شاخص‌های این نوع مدیریت، ابراز کرد: عدالت مبتنی بر ایمان به خدای متعادل، معاد و رستاخیز است که برخی از شاخص‌ها و مؤلفه‌های اصلی آن در فعالیت‌های فرهنگی و اقتصادی شامل توجه اصلی به کرامت انسانی، توانمند‌های انسان، دخالت دادن انسان‌ها در امور و رایزنی و مشورت با آنان، پرهیز از استبداد و دیکتاتوری، هوشمندی و دشمن‌شناسی، تلاش و باور برای شکوفایی استعدادها و به‌کارگیری مناسب آن‌ها در شرایط و محل‌های مناسب، در کنار همه اینها خالص و مخلص بودن در انجام همه امور و همیشه خود را در برابر مردم، مسئول و بدهکار دانستن می‌شود.

روحیه جهادی؛ بستر، زمینه و شرط لازم برای مدیریت جهادی است
عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی روحیه جهادی را بستر، زمینه و شرط لازم برای مدیریت جهادی دانست و افزود: مدیریت جهادی مانند هر مقوله‌ دیگر نیاز به بستر و زمینه دارد زیرا با روحیه جهادی است که مدیریت جهادی شکل گرفته و بالندگی می‌یابد.

وی با اشاره به نمونه‌های موفقی که در زمینه مدیریت جهادی وجود دارد، ادامه داد: تجربه اصلی و موفق مدیریت جهادی، مدیریت جهادی پیامبر اسلام(ص) در دوران 10 ساله و مدیریت امیرمومنان(ع)، در دوره پنج ساله حکومتشان است، البته مدیریت در دوران دفاع مقدس را هم می‌توان به طور نسبی مدیریت جهادی دانست.

حائری شرط ورود مدیریت جهادی به بدنه مدیریتی کشور و خانواده‌ها را در ابتدا برخورداری از روحیه جهادی دانست و عنوان کرد: روحیه جهادی کالایی نیست که از بازار بین‌المللی و یا بازار داخلی تهیه شود، بلکه روحیه‌ای معنوی متکی بر ایمان و باورهای محکم است.

این استاد دانشگاه ادامه داد: برای نزدیک شدن به این حوزه راهی جز بازگشت به قرآن و عترت نیست زیرا ما مسلمانیم و پیامبر(ص) ما طبق حدیث متواتر ثقلین فرموده‌اند: «راه هدایت و پیشرفت شما تنها در سایه تمسک به قرآن و عترت است».

الگو بودن قرآن و عترت در همه عرصه‌ها؛ لازمه موفقیت در زمینه مدیریت جهادی
عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی اضافه کرد: ما باید فرهنگ قرآن و عترت را در همه ابعاد و حوزه‌های زندگی فردی و اجتماعی خودمان گسترش دهیم و با متون و مفاهیم دینی آشنا شویم تا در مسیر ترویج و عمل به معارف قرآن و عترت گام برداریم لذا زمانی موفق خواهیم بود که الگوی اصلی ما برای عمل در تمامی حوزه‌ها، قرآن و عترت باشد و این کاری است که یک روزه و یک شبه انجام نمی‌شود.

وی با بیان اینکه واقعیت این است که ما کم‌کم از این دو منبع اصلی و گرانسنگ فاصله گرفته‌ایم و تا به آن‌ها باز نگردیم مشکلی حل نخواهد شد، اضافه کرد: فاصله گرفتن ما از قرآن و عترت به این معناست که سرمایه خودمان را نادیده گرفته‌ایم و از آنچه که دیگران هم دارند چیزی را به دست نیاورده‌ایم، در واقع از این جا رانده و از آنجا مانده شدیم.

مدیریت جهادی، راهکار برون‌رفت از مشکلات
حائری با بیان اینکه همیشه راهکار موفقیت و رهایی از نگرانی‌ها در کشوری مانند کشور ما توجه جدی به مدیریت جهادی است، اظهار کرد: در کشور ایران با شرایطی که دارد، غیر از راهکار مدیریت جهادی راهکار دیگری چاره‌ساز مشکلات کشور نخواهد بود.

وی همه کسانی را که در کشور دارای مدیریت و پستی هستند، مخاطب مدیریت جهادی دانست و ابراز کرد: حقیقت این است که ساختار موجود فرهنگی کشور با مدیریت جهادی سنخیت داشته و ارتباط کامل و مطلوب ندارد، تردیدی نیست که ساختار فرهنگی مطلوب و مدیریت جهادی بر روی یکدیگر تأثیر متقابل دارند، اما توجه جدی به مدیریت جهادی می‌تواند ساختار فرهنگی کشور را در جهات مثبت دگرگون کند.

استادیار گروه فقه دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی، ارزش‌های حاکم بر جامعه را برای مدیریت جهادی هم بستر و هم هدف دانست و اضافه کرد: با وجود این ارزش‌هاست که مدیریت جهادی شکل می‌گیرد، اما باید توجه داشت مدیریت جهادی هم به نوبه خود موجب تقویت و بالندگی هر چه بیشتر ارزش‌ها می‌شود.