عالمان اسلامی در کنار علوم نقلی به دانشهای عقلی نیز بپردازند
گروه اندیشه: مرجع تقلید شیعیان اظهار کرد: عالمان اسلامی باید دستگاه خِرَد را برای هستیشناسی به کار گیرند و در کنار علوم نقلی به دانشهای عقلی نیز بپردازند.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، آیتالله العظمی جعفر سبحانی، مرجع تقلید شیعیان به همایش علوم عقلی و تمدن اسلامی و مراسم افتتاحیه مجمع عالی حکمت اسلامی شعبه مشهد پیامی صادر کرد.
متن این پیام که صبح امروز، 17 مهرماه در حاشیه همایش علوم عقلی و تمدن اسلامی و مراسم افتتاحیه مجمع عالی حکمت اسلامی شعبه مشهد به صورت تصویری پخش شد، به شرح زیر است:
بسمالله الرحمن الرحیم
تفکر و اندیشیدن خصیصه انسانی است، تفکر و اندیشیدن از ویژگیهای انسان است، گرایش به آگاهی از نظر روانکاوان یکی از ابعاد روانی او را تشکیل میدهد و انسان در پرتوی این غریزه به ضمیمه اندیشیدن پرده از مجهولات خود برمیدارد و بر مساحت معلومات خود میافزاید و اگر این دو عامل از زندگی بشر گرفته شود، زندگی بشر از دیگر جانداران فراتر نمیرود.
از این رو قرآن مجید اندیشیدن در سراسر آفرینش را یک فریضه دینی پس از نیایش خدا معرفی میکند و میفرمایند: «الَّذِینَ یَذْکُرُونَ اللّهَ قِیَامًا وَقُعُودًا وَعَلَىَ جُنُوبِهِمْ وَیَتَفَکَّرُونَ فِی خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَذا بَاطِلًا سُبْحَانَکَ فَقِنَا عَذَابَ النَّار؛ همانان که خدا را [در همه احوال] ایستاده و نشسته و به پهلو آرمیده یاد مىکنند و در آفرینش آسمانها و زمین مىاندیشند [که] پروردگارا اینها را بیهوده نیافریدهاى منزهى تو پس ما را از عذاب آتش دوزخ در امان بدار»(191 سوره آل عمران).
همچنین شیوه قرآن در مناظرهها و گفتوگوها برهانخواهی و دلیل طلبی است و در آیه 111 سوره بقره «... قُلْ هَاتُواْ بُرْهَانَکُمْ إِن کُنتُمْ صَادِقِینَ، ... بگو اگر راست مىگویید دلیل خود را بیاورید» و نمونههای دیگر آن، حاکی از آن است که میزان در پذیرش آراء و عقاید حتی احکام الهی به صورت کلی اقامه برهان و به کارگیری دستگاه عقل و خرد است و رویگردانی از آن شیوه مشرکان و گروه ناآگاه از دعوتهای آسمانی است.
شعار سلفیهای امروز در حوزهها و مراکز علمی این است: انما اعطینا العقل لاقامت العبودیه لا لادراک الربوبیه فمن شغل ما اعطی لاقامت العبودیه بادراک الربوبی فاتته العبودیه و لم یدرک الربوبیه، خدا خرد را به ما داده که در پرتوی آن او را بندگی کنیم نه اینکه به شناخت صفات و افعال او بپردازیم. هر کسی به دنبال آن برود از وظیفه نخست نیز باز میماند.
چکیده گفتار این گروه این است که وظیفه انسان نماز خواندن و روزه گرفتن است و نباید پیرامون امور مربوط به خدا (از ذات و صفات و افعال) گفتوگو کند. اکنون از این شخصیت سلفی میپرسیم: اگر وظیفه ما فقط بندگی ظاهری است، پس چرا خدا در این خطوط قرمز و حدود ممنوعه با ما سخن میگوید و افکار ما را به آن متوجه میسازد.
قرآن در آیه 35 سوره طور دو مسئله فلسفی را مطرح میکند و میفرماید: «أَمْ خُلِقُوا مِنْ غَیْرِ شَیْءٍ أَمْ هُمُ الْخَالِقُونَ، آیا از هیچ خلق شدهاند یا آنکه خودشان خالق [خود] هستند» که ناظر به معلول بلاعلت یا به تعبیر دیگر مخلوق بدون خالق است که جمله «مْ هُمُ الْخَالِقُونَ» ناظر به بطلان دور است.
قرآن در اثبات توحید و ابطال شرک از دقیقترین برهان سخن میگوید: «لَوْ کَانَ فِیهِمَا آلِهَةٌ إِلَّا اللَّهُ لَفَسَدَتَا فَسُبْحَانَ اللَّهِ رَبِّ الْعَرْشِ عَمَّا یَصِفُونَ، گر در آنها [=زمین و آسمان] جز خدا، خدایانى [دیگر] وجود داشت قطعا [زمین و آسمان] تباه مىشد پس منزه است خدا پروردگار عرش از آنچه وصف مىکنند»(22 سوره انبیاء).
و در بخش سوم به برهان دیگر اشاره میکند و در آیه 91 سوره مومنون میفرماید: «مَا اتَّخَذَ اللَّهُ مِن وَلَدٍ وَمَا کَانَ مَعَهُ مِنْ إِلَهٍ إِذًا لَّذَهَبَ کُلُّ إِلَهٍ بِمَا خَلَقَ وَلَعَلَا بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ سُبْحَانَ اللَّهِ عَمَّا یَصِفُونَ، خدا فرزندى اختیار نکرده و با او معبودى [دیگر] نیست و اگر جز این بود قطعا هر خدایى آنچه را آفریده [بود] باخود مىبرد و حتما بعضى از آنان بر بعضى دیگر تفوق مىجستند منزه استخدا از آنچه وصف مىکنند»
این آیات و نظایر آنا و خطبههای امیرمومنان(ع) در معارف و نکات دقیقی که در ادعیه بالاخص صحیفه حضرت سجاد(ع) آمده، گواه بر این است که عالمان اسلامی باید دستگاه خِرَد را برای هستیشناسی به کار گیرند و در کنار علوم نقلی به دانشهای عقلی نیز بپردازند.
کاوش در مسائل عقلانی به معنی نادیده گرفتن علوم نقلی نیست و بالعکس. بلکه سالک راه خدا با این دو بال میتواند افقهایی را کشف کند و مادون «عنقا» را شکار کند، «عنقا» شکار کسی نشود (دام بازگیر) روگردانی از به کارگیری دستگاه خرد سبب میشود سلفیگری متحجر رشد کند و انسان قرن حاضر خدا را چنین تصور کند که او روی عرش (تخت) قرار گرفته در حالی که طول آن تخت به اندازه چهار انگشت از اندام او کوتاهتر است و تخت از سنگینی وجود او ناله کند.
بر این اساس «مجمع» به فضل الهی گامهای مثبت و پرسودی را برداشته است، آنچه از اعضای محترم درخواست میشود این است که مسائلی را مطرح کنند که کاربرد امروزی داشته باشد و به اصطلاح گرهای از مشکلات جوانان دانشگاهی و یا حوزوی بگشایند تا همگان از گفتار امام صادق(ع) (العالم بزمانه لا تحجم علیه اللوابس) پیروی کنیم.
این مرکز در کنار مرقد ملکوتی حضرت علیابن موسیالرضا(ع) افتتاح میشود که به خاطر مناظرههای عالمانه و منطقی با پیروان ادیان مختلف لقب عالم آل محمد (ص) به خود گرفته است و حرم مطهر او میعادگاه نیازمندان و ارباب حوائج است.
ابن حبان از اساتید رجالی اهل سنت مینویسد: من مرقد او را کرارا زیارت کردم و هر موقع مشکلی برای من پیش میآمد به زیارت مرقد او میشتافتم و از خدا میخواستم که نیاز بنده را برطرف کند و همیشه به اجابت میرسید.
قم – مؤسسه امام صادق(ع) عرفه 1435
