«گنبد خشتی»؛ قدیمیترین بنای مشهد بعد از حرم رضوی + عکس
گروه اجتماعی: بنای تاریخی ـ مذهبی سلطان غیاثالدین محمد معروف به گنبد خشتی پس از حرم مطهر، قدیمیترین بنای مشهد محسوب میشود، بنایی که در نزدیکی حرم در خیابان طبرسی واقع شده است.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، بنای تاریخی ـ مذهبی سلطان غیاث الدین محمد(ع) پس از حرم مطهر، قدیمیترین بنای مشهد است که به دوره سلطنت شاهرخ تیموری تعلق دارد.
امامزاده سیدمحمد(ع) از سادات موسوی مشهد است که نسب شریفش با 17 واسطه به امام هفتم شیعیان میرسد و از نوادگان حمزه بن موسی بن جعفر(ع) است.
ایشان در سده پنجم تا نهم هجری، اداره اصلی حرم حضرت رضا(ع) را برعهده داشتند، در قرون هفتم تا نهم هجری، نقیب سادات شهر مشهد و در سده نهم تا یازدهم هجری، از جمله بزرگان این شهر بودهاند.
به دلیل جایگاه متعالی اجدادی سلطان غیاثالدین محمد، روی اغلب اشیای تاریخی آستان قدس رضوی، مانند کاشی های سنجری مضجع مطهر، سنگاب خوارزمشاهی موزه آستان قدس و در مسجد بالاسر، نام ایشان کتیبه شده است.
دلیل قطعی حضور امامزاده سید محمد(ع)، در شهر مشهد، طبق منابع و متون اسلامی ذکر نشده است و برخی از محققان دینی معتقدند، اجداد این امامزاده مانند بسیاری از اولاد رسول الله(ص) برای مبارزه با حکومت جوربنی عباس و بنی امیه، رهسپار ایران شده و در کنار مضجع متبرک حضرت علی بن موسی الرضا(ع) سکنی گزیدند.
وجه تسمیه بنا به گنبد خشتی به دلیل آجری یا خشتی بودن آن اعلام شده و در خصوص مشخصات معماری آن، اینگونه بیان شده است: «ورودی این بنا از ضلع جنوبی آن وارد رواقی چهار ضلعی میشود و سپس به چهار شاهنشین در محوطه اصلی منتهی میشود، در زمان احداث، سوره ملک با خط خوش ثلث در زیر پوشش داخلی، کتیبه شده، لبههای چهار ایوان نیز با سوره واقعه به قلم ریحان آراسته شده است».
در خصوص سایر مشخصات معماری این بقعه دوره تیموری میتوان چنین گفت: گنبد خشتی در زمان قاجار، مرمت شده و فضای داخلی آن با نقاشی و کتیبه مزین شده است، نمای بیرون گنبد اصلی تماما از خشت خام بوده که گنبد در سال 1340 شمسی، کاشی شده است اما با توجه به اینکه کاشیکاریهای انجام شده تناسبی با بنای مذکور نداشت، در سالهای 1368 و 1364 شمسی، کاشیها بر چیده و بدنه گنبد، مجددا آجرپوش شد.
تاریخ وفات امامزاده سیدمحمد(ع)، ماه رمضان سال 832 هجری قمری ذکر شده است که از این شخصیت مذهبی تألیفات خاصی بر جای نمانده است.
یادآور میشود، بقعه تاریخی ـ مذهبی گنبد خشتی که در یکی از قدیمیترین گذرهای مشهد، منشعب از میدان طبرسی، به نام چهار سوق نوغان واقع شده، در بیشتر محصولات فرهنگی تولید شده توسط اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان به گردشگران معرفی شده است.
