مولای متقیان؛ نخستین سراینده اشعار فاطمی هستند

حجت‌الاسلام سیدحیدر علوی‌نژاد، استاد حوزه و دانشگاه در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، با اشاره به ویژگی‌های شعر آئینی ابراز کرد: شعر آئینی عنوان گستره‌ای است که انواعی مانند غزل به زبان امروزی، غزوه تا مرثیه و نوحه را شامل می‌شود.

وی با بیان اینکه در واقع شعر فاطمی، یعنی شعری آئینی که در مورد حضرت زهرا(س) است، ادامه داد: البته تقسیم‌بندی دیگری نیز برای شعر آئینی می‌توان بیان کرد مانند شعرهای نو، قدیمی، مداحی یا منقبت‌، نوحه و شعرهایی که در مورد افراد خاص است.

تقسیم بندی اشعار آئینی بر اساس شخصیت آمده در آنها

وی محور شعر آئینی را معمولا برای افراد خاص از جمله ائمه(ع) و یا شهدای کربلا دانست و گفت: شاید بتوان در حالت دیگر اشعار را از نظر شخصیت بارز آمده در آن تقسیم‌بندی کرد، در این حالت وقتی حضرت فاطمه زهرا(س) موضوع شعر قرار می‌گیرد اشعار مربوط به فضائل، مناقب و مصائب حضرت است، همچنین بخشی هم مرثیه بوده که با سبک خاصی خوانده می‌شود و بخش‌هایی هم نوحه است که برای سینه‌زنی ها استفاده می‌شود.

مظلومیت، عصمت و شهادت؛ از جمله مضامین اشعار فاطمی

استاد درس خارج حوزه علمیه مشهد اضافه کرد: مضامینی مانند شهادت، مظلومیت، عصمت و محوریت حضرت زهرا(س) در میان ائمه(ع) از جمله برخی از مضامینی است که در اشعار فاطمی استفاده می شود، البته برخی دیگر از اشعار، مضامینی چون رابطه حضرت با آیات قرآنی را تبیین می‌کند مانند عناوین کوثر که در شعر بسیار مورد توجه است.

وی در مورد وضعیت شعر آئینی بعد از انقلاب گفت: شعر آئینی بعد از انقلاب با زبان و نگاه نو در اشعار برخی شاعران با شیوه‌های جدید از جمله آثار علیرضا قزوه دیده می شود که همان مضامین گذشته را با زبان و تصویرگری‌های نو بیان می کند، این امر به جهت فضای باز مذهبی بوده که بعد از انقلاب ایجاد شده است و در این عرصه شاهد کثرت آثار آئینی در مورد اهل بیت(ع) به ویژه حضرت زهرا(س) هستیم.

علوی نژاد در مورد وضعیت شعر آئینی و فاطمی و نقاط قوت و ضعف آن افزود: بدان جهت که ما مسلمان هستیم و حضرت فاطمه(س) دخت نبی مکرم(ص) هستند، ارادت ویژه‌ای به این شخصیت بزرگ داریم و در میان عامه مردم شعرهای فاطمی از اقبال خوبی برخوردار است.

وی با بیان اینکه طیف گسترده ای از مردم، شعرای شیعه و اهل سنت در مورد ویژگی‌های شخصیتی فاطمه زهرا(س) زبان به بیان شعر گشودند، گفت: از طرفی هم مخاطبان بسیاری علاقه‌مند و آماده شنیدن اشعار آئینی که از نوعی تقدس و سمت و سوی مذهبی برخوردار است، هستند؛ البته امکان ندارد فردی شعر آئینی بگوید اما در مورد شخصیت حضرت فاطمه(س) شعری نسروده باشد.

مولای متقیان؛ نخستین سراینده اشعار فاطمی

این شاعر آئینی در مورد نخستین افرادی که در مورد شخصیت حضرت زهرا(س) شعر گفتند، بیان کرد: شاید بتوان گفت حضرت علی(ع) نخستین شخصیتی است که در مورد وجود حضرت زهرا(س) شعر سروده است.

وی گفت: آنجا که گفتند «نَفسِـی عَلَى زَفَرَاتِهَا مَحبُوسـَةٌ یا لَیتَـهَا خَرَجَت مَعَ الزَّفَرَاتِ‏ لَا خَیرَ بَعدَکَ فِی الحَیاةِ وَ إِنَّمَا أَبکِی مَخَـافَةَ أَن تَطُولَ حَیاتِی،‏ جان من با ناله ‏هاى خود حبس شده، اى کاش جان من با ناله‏ هایم خارج مى‏ شد، بعد از تو خیرى در زندگانى نخواهد بود، گریه می‌کنم از این که مبادا بعد از تو زیاد زندگی کنم»، طبیعی است که این نوع شعر گفتن از همان جا شروع شده و اعراب نیز در مورد این بانوی بی همتا سروده‌هایی را بیان کردند، همچنین ایرانیان نیز در این زمینه بسیار قلم زده اند.

ضرورت پرهیز از غلو در اشعار آئینی

علوی نژاد با بیان اینکه در شعر آئینی باید به چند جنبه توجه کرد، ادامه داد: نخست اینکه شعر هنر است و در این زمینه نباید کار سَرسَری انجام داد، در واقع وقتی قرار است شعری گفته شود از هر ویژگی که شعر به عنوان هنر از آن برخوردار است باید در آن گنجانده شده و نگذاریم با کم کاری از زیبایی‌های شعر کاسته شود.

این استاد درس خارج حوزه علمیه مشهد با اشاره به اینکه در منقبت و مصیبت اهل بیت(ع) غلو جایز نیست، چون غلو مطلوب خود ائمه(ع) نیز نبوده است، اضافه کرد: از طرفی نباید از حد و اندازه خود این بزرگان هم کمتر گفت و مقامشان را در حد یک انسان عادی پایین بیاوریم، زیرا آنان منتخبان الهی هستند و باید با افزایش معرفت و شناخت در موردشان شعر بگوییم.

علوی نژاد عنوان کرد: موضوع آخر هم توجه کردن به مسئله وحدت اسلامی است، زیرا متأسفانه امروز دشمنان اسلام با انواع شگردها سعی در ایجاد تفرقه میان مسلمانان و به آشوب کشاندن دنیای اسلام دارند.

این شاعر آئینی ادامه داد: لذا باید اهل بیت(ع) را محور وحدت همانگونه که هستند، قرار دهیم لذا ضروری است این امر در اشعار آئینی نیز به شکل خاص گنجانده شود و وحدت به عنوان عامل اتحاد مسلمانان مورد توجه قرار گیرد.