ضرورت توجه به ظرفیتهای تفسیر روایی
گروه اندیشه: پژوهشگر قرآن کریم بیان کرد: تفسیر روایی قرآن کریم ظرفیت بسیار بالایی است که متاسفانه به آن کمتر پرداخته شده است.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، حجتالاسلام و المسلمین محمدعلی مهدویراد، محقق و قرآنپژوه معاصر، صبح امروز، 27 فروردینماه در دومین همایش «تفسیر و تفسیرنگاری حوزه علمیه خراسان در سده اخیر» و «یادواره آیتالله سید هاشم میردامادی نجفآبادی(ره)» که در مشهد برگزار شد، در مورد سبکشناسی تفسیر خلاصةالبیان مرحوم میردامادی اظهار کرد: در بحث حدیث و روایات بسیار مدیون حوزه علمیه مشهد هستیم زیرا تفسیر روایی ظرفیت بسیار زیادی دارد که به آن به خوبی پرداخته نشده است.
وی با بیان اینکه مرحوم میردامادی نیز به این امر اذعان داشتهاند، ادامه داد: تفسیر مرحوم میردامادی به لحاظ ساختار ظاهری، تفسیر متوسطی است و به لحاظ محتوا تفسیر محصوری نیست؛ محصور بدان معناست که مفسر آیه را در ابتدا آورده، در ادامه آن روایات را بیان میکند و چالشی با روایات در آن دیده نمی شود مگر محدثانه.
وی روایت را وجه قالب این تفسیر عنوان کرد و افزود: با این وجود در تفسیر خلاصةالبیان، نکات ادبی بسیاری آمده و واژهپژوهی خوبی در بحثهای علوم قرآنی دارد که البته کم است.
این محقق و قرآنپژوه معاصر اضافه کرد: در ادبیات قرآنی ما کتاب علوم قرآنی مستقل کمتر تألیف شده است و بیشتر در دل تفسیر این علوم نوشته میشد که تجمیع این مباحث با یکدیگر کار بزرگی است.
مهدویراد با بیان اینکه آنچه در تفسیر خلاصةالبیان مشاهده میشود، استفاده از روایات بسیار است، اظهار کرد: مرحوم میردامادی روایات رقیب را که نمیپسندد در این کتاب نیاورده و آنهایی را انتخاب کرده که دقیق است، گاهی هم نمونه رقیب را بیان میکند و به نوعی نشان میدهد که آن را قبول ندارد.
این پژوهشگر معاصر، مسئله مهم دیگر در این تفسیر را موضعگیری مناسب نسبت به اسرائیلیات دانست و افزود: اسرائیلیات در این تفسیر راه پیدا نکرده است و آنچه را که بیان میکند انتخاب درست و صحیحی بوده است؛ به عنوان نمونه در ماجرای خلقت حضرت آدم(ع) و حوا(ع) مفسر آن روایاتی را بیان میکند که اشتباه بودن این اسرائیلیات را نشان دهد.
مهدویراد افزود: همچنین در این تفسیر، مرحوم میردامادی در مورد قصص دیگر قرآنی از جمله جریان حضرت داوود(ع)، روایتهای ناهنجار را نیاورده است، در ماجرای حضرت یوسف(ع) نیز که میدان تاخت و تاز اسرائیلیات است، مشخصا به چند مورد اشاره کرده و روایتهای ائمه(ع) را که سند درستی دارند، بیان کرده است.
وی با بیان اینکه مرحوم میردامادی در تفسیر خلاصةالبیان در انتخاب روایات بسیار دقت و تأمل داشته است، ابراز کرد: این مفسر در بحث روایات به تفسیر و ترجمه آنها پرداخته و نکات بسیاری را برای مردم بیان کرده است.
این پژوهشگر قرآن با بیان اینکه تفسیر خلاصةالبیان به دلیل توجه بسیار به روایات در زمره تفسیری روایی قرار میگیرد، گفت: لذا در حال حاضر ما باید این میراث گرانقدر و بزرگ الهی را به روز و دقیق استفاده کنیم زیرا اگر تجدد هم پای در سنت کهن نداشته باشد ارزشی نخواهد داشت.
وی با بیان اینکه در پژوهش و مطالعات دانشمندان و فضلای اهل سنت جریان قابل توجهی شروع شده تا میراث روایی تحلیل شود، گفت: روایات ما ظرفیت مهمی دارند تا از آنها برای چگونه تفسیرکردن آیات استفاده کنیم؛ گاهی ائمه(ع) آیات قرآن را برای ما تفسیر کرده تا از آن استفاده کنیم اما گاهی هم آیات را به گونهای تفسیر میکنند تا به ما یاد دهند که تفسیر باید اینگونه باشد و شما هم میتوانید استفاده کنید.
مهدویراد یکی از خدمات بزرگ علامه طباطبایی در تفسیر را قائلهمند کردن بسیاری از روایات دانست و گفت: علامه میفرماید ما از نوع تفسیر ائمه(ع) متوجه می شویم به آن بزرگواران یاد دادند که جملهای که معنای کاملی دارد مفاد آن هم در سیاق است و هم در معنا لذا ما باید از ظرفیت بزرگ تفسیر روایی در دوران کنونی استفاده کنیم.
