تلاش علمی امام خمینی(ره) راه را برای گسترش علم فقه و اصول باز کرد

حجت الاسلام والمسلمین قاضی زاده، رئیس موسسه فهیم در گفت‎وگو با خبرگزاری بین‎المللی قرآن(ایکنا) از قم، گفت: امام خمینی(ره) نوآوری‎های خاص علمی در حوزه داشتند که نقش بسیاری در تحول این علوم داشت؛ از جمله این علوم، اصل اصول است که در این رابطه نظریه پردازی‎‌های جالبی داشتند.
وی افزود: امام در اصول به جداسازی بحث‌های اعتباریات از امور حقیقی و واقعی تاکید بسیاری داشتند و همین نکته باعث شد که در بحث‌های اصولی بتوانند نظریه جدیدی بدهند و گاهی در فضای تحلیل اصولی بتوانند دیدگاه‎های راه گشایی داشته باشند.
استاد سطح عالی حوزه، بیان کرد: برای تبیین این موضوع باید گفت که یک سری امور حقیقی و واقعی داریم که فلاسفه با آنها سروکاردارند مثل اموری که به وجود و عدم بر می‎‌گردد ولی یک سری امور داریم که اعبتاریات است و بر اساس جعل یا اعتبار شرعی صورت می گیرد.
وی افزود: آنچه در شریعت به عنوان واجب و حرام مطرح می‎شود در حوزه اعتباریات تبیین می‎شود؛ حال سوال اینجا که بحث وجود یا عدم وجود شخص در مکانی هم بر امر و نهی شرعی بار می‌شود یا خیر؟ امام بر خلاف بسیاری از اصولی‏‌های دیگه که امور حقیقی و اعتباری را یکسان می‎گرفتند ایشان آنها را جدا کردند و گفتند که امور حقیقی برامور اعتباری بار نمی‎شود ودر مسایلی چون اجتماع امر و نهی نیز امام معتقد بودند که اجتماع امر و نهی مشکل ندارد و امکان جمع آن دو وجود دارد.
قاضی زاده اظهارکرد: نکته دیگر اعتقاد به بحث خطابات قانونی و قوانین دولت‎ها بود که بر خلاف نظریه مشهور دیگر که می‌گفتند خطابه‎های شریعت خطابه‎های انحلالی است؛ یعنی این که اگر بگوییم که خطابات انحلالی است یعنی اگر در خطابه‎های شرعی اقم الصلوه می‎گوییم دیدگاه مشهور بیان می‎کند که امر به تک تک افراد داده شده است ولی امام راحل بیان کردند که این امر، در واقع از خطابات قانونی است یعنی یک قانون عام است و به تک تک مردم گفته نشده است.
وی افزود: درست مثل قانون مالیات که بر همه مردم بار می‎شود و قانون گذار آن را برای تک تک مردم بیان نمی‎کند؛ خطابه‎های قانونی یک دریچه‌ای است برای عبور امام از فقه فردی به فقه اجتماعی.
مدیر موسسه فهیم خاطرنشان کرد: اگر کسی به این امر معتقد باشد که شریعت برای مجموعه افراد هویتی جدای تک تک افراد قایل است و خطابه‎هایش را به همین هویت جمعی می‎گوید نه تک تک افراد که این مساله دریچه‎ای برای عبور ایشان به فقه اجتماعی؛ برخی اندیشمندان که در این وزه قلم زده‌اند به دنبال پیدا کردن سازگاری نظریه خطابات قانونی با نظریه مردم‌سالاری در حکومت دینی هم بوده‎اند.
وی گفت: در حوزه اثرگذاری امام در نگرش‎های سیاسی حوزه نیز شخصیتی تحول گرا بودند؛ نخست توجه امام راحل به نظریه نانوشته و ناگفته در حوزه‎ها از جمله جدایی دین از سیاست بود که این مساله به عنوان مهمترین مانع برای انقلاب امام و حضور ایشان در اجتماع بود و حوزه‎ها با مبانی مختلفی که داشتند، معقتند بوند که ما در عصر غیبت مجاز به انقلاب علیه حکومت‌ها نیستیم و ما باید حتی الامکان سعی کنیم که ظلم ظالمان را کم کنیم و شیعیان را از مظلومیت در بیاوریم.
وی افزود: در آن موقع حتی روزنامه خواندن و فهمیدن روابط بین کشورها هم نهی می‏‌شد و امام در یکی از پیام‎هایشان در منشور روحانیت فرمودند که اگر کسی مسایل سیاسی را می‎فهمید این در نظر عموم روحانیون کسی بود که کاسه‎ای زیر نیم کاسه داشت. امام با استدلال‎های مختلف این نگرش را شکستند و بر این مساله تاکید کردند که اصولا مباحثی که در قرآن کریم وجود دارد، اکثر مباحث سیاسی و اجتماعی است و از اولیای دین ما در حوزه سیاست دخالت می‎کردند.
قاضی زاده اظهارکرد: اگر این مساله حل نمی‎شد بسیاری از حرکت‎های امام زیر سوال می رفت ولی می‎گفتند باید این نکته اول را حل کنند شاید این بحث‎هایی که ایشان در ولایت فقیه داشتند بخش اولین آن همین مساله ارتباط دین و سیاست بود؛ البته باید تذکر داد که مراد ما از این بخش سیاست بازی و دین را ملعبه سیاست کردن نیست و ما بین دو شیوه سیاست گریزی و سیاست بازی راه سومی را به عنوان سیاست ورزی مد نظر داریم.
مدیر موسسه فهیم تصریح کرد: مورد دیگری که امام به آن توجه داشتند مساله اجتهاد نوین همراه با حفظ سنت در ارایه نظریه های فقهی جدید بوده است که در اینجا باید گفت که دو نگرش در حوزه فقه را تجربه کردیم که یک فقه سنتی و فقه پویا؛ فقه سنتی بر اصول اساسی اجتهاد تاکید می کرد و هرگونه تحولی را در نظریه‎های فقهی رد می‎کرد و فقه پویا بر اساس نیازهای جدید و بدون توجه به مسایل دیگر ناظر مسایل جدید بود؛ امام راه میانه را رفتند و با رعایت ویژگی‎های فقه سنتی، فقه پویا را در حوزه ما را به رشدی غیرقابل باور رساندند تا از این طریق فقه بتواند به سوالات و حوادث و مسایل دنیای امروز به بهترین شکل  جواب دهد.
وی گفت: امام راحل در حوزه‎های مختلف فقهی و در سال‎های حیات ارایه کردند مصادیقی از فقه سنتی را ارایه کردند که با حفظ اصول سنتی فقه نظریات متناسب و متناسب با زمانه ای را در عرصه‎های مختلف بیان کردند که تعداد این موارد در ده مورد جدی است.