بایستههای گفتوگوی بین ادیان از دیدگاه امام رضا(ع)/ نباید در مناظرات به دنبال برتریطلبی باشیم
گروه اندیشه: سرپرست گروه ادیان و مذاهب بنیاد پژوهش های اسلامی آستان قدس رضوی، تأکید بر اصول مشترک بین ادیان، فصاحت و بلاغت در گفتار، تکریم طرف مناظره، برخورداری از سعه صدر و استفاده از زبان تمثیل، مصداق و تشبیه را از روشهای امام رضا(ع) در مناظرات با ادیان و مذاهب و از بایستههای گفتوگوی اصولی و دینی عنوان کرد.
رمضانعلی ایزانلو، سرپرست گروه ادیان و مذاهب بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، گفت: با توجه به اینکه اهل بیت(ع) برای ما الگو هستند، باید سنت و سیره آنها در ابعاد مختلف نیز برای عموم تبیین شود لذا یکی از مهمترین مؤلفههایی که در سیره علمی امام رضا(ع) بسیار پررنگ است، مناظره ایشان با ادیان و مذاهب دیگر، زنادقه و ملحدان به شمار میرود.
عقل؛ زبان مشترک همه ادیان، تمدنها و ملل
وی با بیان اینکه عقل، زبان مشترک همه ادیان، تمدنها و ملل است و اسلام نیز از آن به عنوان رسول باطنی یاد میکند، ابراز کرد: امام رضا(ع) در مناظراتشان هیچگاه به دنبال اثبات برتریجویی نبودند، بلکه به دنبال اثبات حقانیت از طریق روش عقل و منطق بودند. اهمیت این موضوع زمانی مشخص میشود که طرف مناظره، مسیحی، یهودی و یا پیرو ادیان دیگر نباشد که در این صورت دیگر نمیتوان به تورات، انجیل و سایر کتب مقدس استناد کرد لذا تنها روشی که در مواجهه با دهریون و ملحدان که به خدا، پیامبران و کتب مقدس اعتقادی ندارند پاسخ میدهد، همین روش عقلی و استدلالی است.
سرپرست گروه ادیان و مذاهب بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی با بیان اینکه نباید در مناظرات به دنبال برتریطلبی باشیم، ابراز کرد: نباید در مناظره به دنبال سرکوب طرف مقابل بوده و خود را حق و طرف مقابل را باطل بپنداریم زیرا ادیان دیگر این روش را برنمیتابند بنابراین باید در مناظره به دنبال اثبات حقانیت بود همانطور که مشی امام رضا(ع) نیز اینگونه بوده است.
اخلاق و معنویت؛ گمشده و نیاز ضروری امروز جامعه جهانی
ایزانلو اخلاق و معنویت را گمشده و نیاز ضروری امروز جامعه جهانی دانست و عنوان کرد: در حوزه اخلاق، میان ادیان مشترکات زیادی وجود دارد و با این رویکرد به راحتی میتوان گفتگو کرد. برخلاف آن در حوزه فقهی و کلامی با سایر ادیان اختلاف نظرهایی مثل تثلیث و توحید داریم. همانطور که عقل زبان مشترکی است اخلاق هم زبان مشترک است.
وی ادامه داد: به عنوان نمونه در مسائل کلامی شما هر چقدر هم دلیل بیاورید، یک مسیحی هیچ وقت مسلمان نخواهد شد. بنابراین حتی گفتوگوهای غیردینی نیز مبتنی بر مسائل اخلاقی است و در واقع میتوان گفت همه چیز ریشه در اخلاق دارد بنابراین اگر در گفتوگوها رویکرد اخلاقی و معنوی داشته باشیم چون اخلاق، زبان مشترک همه ادیان است، نسبت به بحثهای کلامی، فقهی و سیاسی خروجی بهتری خواهد داشت.
تبیین شیوه درست مناظره و گفتوگو
وی با بیان اینکه در معرفی انقلاب و ترویج مکتب تشیع اگر بخواهیم حرفی برای گفتن داشته باشیم، سیره اهل بیت(ع) برترین الگو است، ابراز کرد: اگر در حوزههای مختلف سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی بتوانیم شیوه درست مناظره و گفتوگو را تبیین کنیم، مطمئنا خروجی مناسبی خواهیم گرفت زیرا اصول اهل بیت(ع) مختص مخاطب و زمان خاص نیست بلکه برای همه انسانها فارغ از هر نوع مسلکی حرفی برای گفتن دارد.
مدرس دانشگاه علوم اسلامی رضوی با اشاره به آسیبهایی که مناظرات را تهدید میکند، عنوان کرد: اصل اول شناخت کامل، دقیق و درست، از طرف مقابل است بنابراین وقتی شما شناخت درستی از اعتقادات و کتاب مقدس یک دین ندارید، مسلما باب گفتوگو باز نخواهد شد.
استناد دقیق به متون و منابع هر مذهب در مناظرات
وی اضافه کرد: از همین رو امام رضا(ع) وقتی با ادیان و مذاهب گوناگون وارد گفتوگو میشدند، با استناد دقیق به متون و منابع خودشان با آنها مناظره کرده و تمام این مطالب را از حفظ میخواند که این خود نشاندهنده تسلط کامل امام به منابع آنهاست. مثلا زمانی که امام رضا(ع) با راس الجالوت مناظره کردند بر همه روشن میشود که شناخت امام از منابعشان نسبت به او بسیار بیشتر است.
ایزانلو افزود: همچنین در گفتوگویی که امام رضا(ع) با فضل بن سهل داشتهاند در پاسخ به سؤال وی که میپرسد: در ابتدای آفرینش ابتدا روز آفریده شد یا شب؟ امام نه تنها از قرآن بلکه با علم نجوم نیز این موضوع را اثبات میکنند که این خود نشان از تسلط ایشان بر علوم مختلف دارد. در همین راستا هنگامی که امام رضا(ع) در مناظره با یهودیان، تورات را به زبان عبری خوانده و یا در مواجهه با علمای هندی و رومی با زبان خودشان با ایشان گفتوگو میکند، نیز اوج تسلط امام بر زبانهای مختلف به اثبات میرسد.
سرپرست گروه ادیان و مذهب بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، تأکید بر اصول مشترک بین ادیان، فصاحت و بلاغت در گفتار، تکریم طرف مناظره، برخورداری از سعه صدر و استفاده از زبان تمثیل، مصداق و تشبیه را از دیگر روشهای امام رضا(ع) در مناظرات با ادیان و مذاهب و از بایستههای گفتوگوی اصولی و دینی عنوان کرد.
