علامه حسینیطهرانی؛ مفسر بزرگ قرآن/ شاگردی که استاد هم به او اقتدا کرد
گروه اندیشه: علامه حاج سیدمحمدحسین حسینیطهرانی به علت داشتن تقوا و اخلاص بالا، در طول دوران تحصیل در حوزه علمیه قم یا نجف همیشه مورد احترام استادان خویش قرار میگرفت، تا جاییکه در زمان اقامت در مشهد، علامه طباطبایی میهمان منزل وی شدند و حتی نماز خود را هم با اصرار و پافشاری به ایشان اقتدا کردند.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، علامه آیتالله سیدمحمدحسین حسینیطهرانی معروف به علامه طهرانی در سال 1303 هجری شمسی مصادف با 1345 قمری در تهران دیده به جهان گشود. پدر ایشان مرحوم آیتالله حاج سیدمحمدصادق از دانشمندان و عارفان برجسته و از شاگردان آیتالله میرزا محمدتقی شیرازی و یکی از چهار عالم سرشناس تهران بود.
علامه آیتالله حسینیطهرانی با سرپرستی این پدر که انسانی بصیر و حافظ فرهنگ الهی، سنت نبوی و شئونات اصیل اسلام و از بارزترین افراد در حفظ تدیّن در برابر دستگاه رضاخان پهلوی بود، دوران تحصیلات ابتدایی و متوسطه خود را در رشته مکانیک و ماشینسازی سپری کرد.
خاندان وی، اهل دانش و تقوا بودند، به طوریکه سلسله نسبشان از طرف مادر پدری، به علامه مجلسی میرسد و مرحوم حاج ملامهدی نراقی صاحب جامع السعادات، جدّ اعلای مادری ایشان هستند. همچنین علامه سیدمهدی بحرالعلوم و آیتاللّهالعظمی بروجردی از عمه زادگان این عالم ربانی به شمار میآیند.
آغاز تحصیل علوم دینی
پس از اتمام تحصیلات با وجود پیشنهادات بسیاری که برای ادامه تحصیل در خارج و پذیرش مسئولیتهای گوناگون در رشته تخصصی داشت، با استمداد از ثقل اکبر الهی، تحصیل علوم توحیدی و قرآنی را انتخاب کرد و راه طلبگی پیش گرفت.
ایشان در مشهد مقدس، بهدست مرحوم آیتالله میرزا محمد طهرانی صاحب «مستدرک البحار» که از علمای بزرگ عصر و دایی پدری وی بود، لباس مقدس روحانیت را به تن کرد و در سال 1364 هجری قمری با عزیمت به شهر مقدس قم، در مدرسه مرحوم آیتالله حجت این شهر مشغول تحصیل شد.
مرحوم سید محمدحسین حسینیطهرانی که علاقه زیادی به علوم عقلی به ویژه فلسفه داشت، در قم با علامه طباطبائی آشنا و از شاگردان خاص ایشان شد، به طوری که در کتاب «مهر تابان» که یادنامه علامه طباطبائی است، درباره اهمیت و تاثیر این آشنایی اینگونه آورده است؛ «حقاّ اگر ما به چنین مردی برخورد نکرده بودیم، خسرالدنیا و الاخره میشدیم و دستمان از همه چیز خالی بود»؛ ایشان غیر از فلسفه، یک دوره هیئت قدیم و تفسیر را نیز از محضر پرفیض علامه طباطبایی فرا گرفت.
استادان سیدمحمدحسین حسینیطهرانی
ایشان در مدت هفت سالی که در شهر قم، تحصیل علوم حوزوی میکرد، از اساتید مبرّز و متخلق به اخلاق الهی همچون مرحوم آیتالله حاج سید رضا بهاءالدینی، مرحوم حاج شیخ عبدالجواد سدهی، مرحوم آیتالله حاج شیخ مرتضی حائری، مرحوم آیتالله سید محمد حجت، مرحوم آیتالله سید محمد داماد و مرحوم آیتالله العظمیحاج آقا حسین بروجردی بهره برد.
مهاجرت شاگرد به نجف به توصیه علامه طباطبایی
پس از سالها بهرهگیری از محضر استادان و بزرگان حوزه علمیه قم، ایشان در سال 1370 قمری به سفارش علامه طباطبایی و شهید شیخ محمد صدوقییزدی، برای ادامه تحصیل علوم دینی راهی نجف اشرف شد که مرحوم علامه طباطبائی در نامهای به ایشان در این خصوص مینویسند: «اگر نبود هجرت و وفود سرکار به آستان ملائک پاسبان حضرت مولیالموالی امیرالمومنین(علیهالسلام ) و استفاضه از آن عتبه ملکوتیه، هیچگاه به هجرت شما رضایت نمیدادم.»
علامه آیتالله حسینیطهرانی در نجف اشرف از محضر استادانی همچون مرحوم آیتالله حاج شیخ حسین حلی، مرحوم آیتالله حاج سید ابوالقاسم خوئی، مرحوم آیتالله حاج سید محمود شاهرودی، مرحوم آیتالله حاج آقا بزرگ طهرانی و مرحوم آیت اللّه انصاریهمدانی استفاده کرد.
بنا به توصیه علامه طباطبائی با مرحوم آیتالله حاج شیخ عباس قوچانی مرتبط شد و با انس و مراوده با مرحوم آیتالله حاج سید جمالالدین گلپایگانی، تقویت و استقامت در مسیر عرفانی را در خود پرورش داد.
ارتباط با مرحوم حاج سیدهاشم موسوی حداد، فصل نوینی را در زندگانی ایشان پدید آورد و از محضر عرفانی و اخلاقی ایشان بهرهها گرفت.
بازگشت آیتالله حسینیطهرانی به کشور
علامه سید محمدحسین حسینیطهرانی در سال 1377 هجری قمری پس از اتمام تحصیلات و تخصص در علوم عقلی و نقلی و معارف الهی و رسیدن به درجه اجتهاد، به تهران بازگشت و در مسجد قائم خیابان سعدی که مسجد مرحوم پدرشان بود، به ادای تکلیف در خصوص احیای دین و ترویج فرهنگ اسلامی پرداخت.
ایشان بنا به دستور مرحوم حداد با مرحوم آیتالله حاج شیخ جواد انصاریهمدانی باب مودت گشود، طوری که در کتاب «روح مجرد» در وصف مرحوم انصاری چنین نوشتهاند: «الحق ایشان آیتی عظیم از آیات الهیه بود ...»
تلاشهای علمی و آثار آیتالله حسینیطهرانی
زحمات و تدابیر مرحوم علامه طهرانی در تحکیم بنیانهای حاکمیت دین و احیای معارف الهیه و تلاش در تثبیت محورهای اساسی شرع همچون طرح حکومت اسلام، ولایت فقیه، نمازجمعه، نیروی مقاومت ملّی، الگوهای اسلام برای لباس، حجاب، ازدواج، تاریخ، تقویم، ساعت، آموزش، فعالیت مردم در جامعه و ... بر کسی پوشیده نبود و در این مسیر با حضرات آیات حاج سید صدرالدین جزائری، حاج شیخ محمدباقر آشتیانی، حاج شیخ محمدتقی جعفری، حاج شیخ جواد فومنی، حاج سید رضی شیرازی، حاج شیخ محییالدین انواری، حاج شیخ بهاءالدین محلاتی، حاج شیخ صدرالدین حائری، حاج شیخ محمدعلی سبط و شهید مرتضی مطهری تشریک مساعی داشتند که نامه ایشان به رهبر فقید انقلاب(قدس سره) راجع به نقد پیشنویس قانون اساسی گویای حقایق بسیار است.
علامه حسینیطهرانی همچون سایر عالمان دینی در کنار تدریس، از سنت جاودانه نگارش و تألیف غفلت نکرده و در راستای گسترش معارف الهی، کتابهای ارزشمندی از خود به یادگار گذاشت که برخی از آثار مشهور آنها عبارت است از رساله سیر و سلوک منسوب به بحرالعلوم، رساله لُبُّ اللُّباب در سیر و سلوک اولی الالباب، توحید علمی و عینی، مهر تابان، روح مجرد، لمعات الحسین، هدیه غدیریه، اللّهشناسی، معادشناسی و انوار الملکوت(نور ملکوت قرآن، نور ملکوت نماز، نور ملکوت دعا، نور ملکوت مسجد و نور ملکوت روزه)
علامه حسینیطهرانی؛ مفسر قرآن
آیتالله حسینی طهرانی با تفسیر برخی از آیات کلام الهی، دستورات و احکام اسلام را با بیانی شیوا در کتاب نور ملکوت قرآن آورده است.
ایشان تنها راه نجات مسلمانان را بازگشت به قرآن عنوان کرد و در بخشهایی از این کتاب ارزشمند به بیان مطالبی با عنوان؛ قرآن راهنما به بهترین آئینهاست، قرآن ورود در صراط مستقیم و گرایش از ظلمت به نور است، رابطه انسان کامل با قرآن و قرآن با انسان کامل، چگونگی وحی، خلقت انسان و سیارات و تأثیر قرآن در تمدن عظیم اسلامی پرداخته است.
همچنین آیتالله حسینیطهرانی با تفسیر آیه مبارکه «اللّه نور السموات و الارض» یک دوره از مباحث توحید را به زیبایی مطرح کرده بودند.
در کتاب اللّهشناسی این عالم ربانی، از مسأله توحید ذاتی، اسمایی و افعالی ذات مقدس حضرت حق، کیفیت پیدایش عالم آفرینش، نیاز موجودات به خداوند، عشق خدا به عالم، عشق عالم به خدا و شبهات منکران لقای خدا بحث شده است.
علامه حسینیطهرانی؛ نویسنده کتاب برگزیده سال 1362
کتاب 10 جلدی معادشناسی علامه حسینیطهرانی که مجموعه 75 جلسه سخنرانی ایشان درباره قیامت و آخرت است، در سال 1362 به عنوان کتاب برگزیده سال انتخاب شد؛ این استاد اخلاق در این جلسات، بحث های قرآنی و روایی را به همراه برهانهای عقلی و نکات عرفانی درباره معاد و روز رستاخیز مطرح میکردند.
در این کتاب، در زمینه چگونگی مرگِ انسانها، عالم برزخ، نحوه ارتباط ارواح با این دنیا، نَفْخ صور و مردن تمام موجودات، کیفیت زندهشدن مردگان و قیامشان در پیشگاه حق تعالی، شفاعت، رسیدگی به اعمال انسان ها، بهشت و دوزخ، کیفیت خلقت فرشتگان و وظایف آنها مطالبی ارائه شده است.
علامه حسینیطهرانی، مورد احترام استاد بود
این عارف و حکیم فرزانه، علامه حاج سید محمدحسین حسینیطهرانی، به علت داشتن تقوا و اخلاص بالا، در طول دوران تحصیل در حوزه علمیه قم یا نجف اشرف، همیشه مورد احترام استادان خویش قرار میگرفت. هنگام تحصیل وی در نجف، استاد بزرگوارش علامه طباطبایی، یک دوره از کتاب اصول فلسفه و روش رئالیسم خود را از قم برای وی فرستاد.
در زمان اقامت آیتاللّه طهرانی در مشهد مقدس، علامه طباطبایی در سفری به این شهر، میهمان منزل وی شدند و حتّی نماز خود را هم با اصرار و پافشاری، به ایشان اقتدا میکردند.
حضور علامه حسینیطهرانی در مشهد مقدس
حوزه علمیه مشهد مقدس، در سایه وجود بارگاه ملکوتی حضرت علی بن موسی الرضا(ع)، از دیرباز محفل درس استادان بزرگ بود و شخصیتهایی همچون شیخ بهایی، شیخ حر عاملی، علامه محمدتقی جعفری و بسیاری دیگر از بزرگان در آن بارگاه مدفوناند.
مفسر حکیم، علامه حاج سیدمحمدحسین حسینیطهرانی، پس از 24 سال تلاش مخلصانه در شهر تهران، در سال 1400 هجری قمری و پس از پیروزی انقلاب اسلامی، به منظور مجاورت آستان مقدس رضوی به مشهد مشرف شدند و با عنایات امام رضا(ع)، علاوه بر برگزاری محافل علمی و اخلاقی فراوان، در مدت 15 سال اقامت خویش، شاگردان بسیاری را تربیت و با معارف الهی آشنا کرد.
غروب غم انگیز این عالم ربانی در ماه صفر
مفسر بزرگ، علامه حاج سیدمحمدحسین حسینیطهرانی، پس از سالها کسب معارف دینی و خدمت به اسلام و قرآن، در پی ناراحتی قلبی در بیمارستان امام رضا (ع) مشهد مقدس بستری شدند و پس از اینکه معالجه و درمان مؤثر واقع نشد، 17 تیرماه سال 1374، مصادف با نهم صفر، پس از 71 سال عمر پربار در راه اعتلای فرهنگ غنی و ناب اسلامی، دعوت حق را لبیک گفت.
پیکر مطهر این عارف فرزانه، در میان حزن و اندوه شیفتگان علم و فقاهت تشییع و پس از طواف دور ضریح نورانی امام رضا(ع) و اقامه نماز توسط عارف وارسته آیتاللّه العظمی بهجت، در صحن انقلاب حرم رضوی به خاک سپرده شد.
