یک پژوهشگر دینی مطرح کرد
عزاداری؛ بستری برای آگاهیبخشی دینی و اجتماعی
مدیر مؤسسه علمی تحقیقی مکتب نرجس با اشاره به تحول کارکرد عزاداریها در جامعه معاصر گفت: این آیینها در فرهنگ شیعی، افزون بر ایجاد پیوند عاطفی با اهلبیت(ع)، امروز به بستری برای آگاهیبخشی، بصیرتافزایی و کنشگری اجتماعی تبدیل شدهاند.
منورالسادات شایستهخو، مدیر مؤسسه علمی تحقیقی مکتب نرجس در گفتوگو با ایکنا از خراسانرضوی با بیان اینکه کارکرد عزاداریها در جامعه مدرن از حزن به تحول اجتماعی تغییر یافته است، اظهار کرد: کارکرد سنتی این مراسم در فرهنگ شیعی، زنده نگهداشتن یاد و آرمانهای عاشورا و ایجاد پیوند عاطفی با اهلبیت(ع) است و همین ویژگی، آن را به یکی از مؤلفههای مهم هویتی در زیست دینی شیعیان تبدیل کرده است.وی با بیان اینکه این آیینها بهعنوان یک سنت دینی، در شکلگیری همبستگی اجتماعی و تقویت هویت جمعی نقش مؤثری دارند، افزود: در دوران معاصر، این مناسک صرفاً کارکرد سوگوارانه ندارند، بلکه بهتدریج واجد کارکردی سیاسی ـ اجتماعی نیز شدهاند و در بسیاری از مقاطع، در جهت ایجاد وحدت، آگاهی عمومی و تقویت روحیه مطالبهگری ایفای نقش کردهاند.
شایستهخو با اشاره به سخن معروف امام خمینی(ره) مبنی بر اینکه «هر چه داریم از محرم و صفر داریم»، تصریح کرد: این جمله نشان میدهد که مجالس عزاداری امام حسین(ع) در مقاطع مختلف تاریخی، سکویی برای آگاهیبخشی، بیداری و حتی مبارزه سیاسی بودهاند و از این مجالس تنها بهعنوان محافل سوگواری استفاده نشده، بلکه ظرفیت تربیتی و اجتماعی آنها نیز مورد توجه قرار گرفته است.
وی ادامه داد: در واقع شکل و محتوای عزاداری، از شیوه مداحی تا محتوای سخنرانیها، متناسب با تحولات اجتماعی دگرگون شده و این مجالس در بسیاری از مواقع به کلاس درس و ابزاری برای انتقال مفاهیم اخلاقی، اجتماعی و سیاسی تبدیل شدهاند؛ مفاهیمی که میتوانند در ارتقای سطح آگاهی دینی و اجتماعی جامعه اثرگذار باشند.
مدیر مؤسسه علمی تحقیقی مکتب نرجس بیان کرد: در گذشته، کارکرد اصلی این مراسم بیشتر به حزن و سوگواری صرف محدود میشد، اما امروز در کنار حفظ بُعد عاطفی و احساسی، بر جنبههای آموزشی، تربیتی، بصیرتافزایی و حرکتآفرینی در سایه مقاومت نیز تأکید میشود تا این آیینها ضمن حفظ اصالت خود، پاسخگوی نیازهای نسل جدید نیز باشند.
شایستهخو در پاسخ به این پرسش که در فرهنگ عامه ایران، ماه صفر بهعنوان ماه سنگین شناخته میشود و ریشه این باور چیست، اظهار کرد: باور به سنگینی یا نحس بودن ماه صفر، از یکسو ریشه در رخدادهای تلخ تاریخی دارد و از سوی دیگر، متأثر از برخی باورهای پیشااسلامی است، اما از منظر دینی، هیچ روز و ماهی ذاتاً شوم نیست و چنین تلقیهایی در شمار خرافات قرار میگیرد.
این پژوهشگر دینی با اشاره به علل شکلگیری چنین نگاهی گفت: یکی از عوامل اصلی، وقوع حوادث تلخ تاریخی در این ماه است؛ از جمله بیماری و رحلت پیامبر اکرم(ص) در ۲۸ صفر سال ۱۱ هجری. همچنین شهادت امام حسن مجتبی(ع) و امام رضا(ع) نیز در ماه صفر رخ داده است، هرچند درباره تاریخ دقیق برخی از این وقایع، در منابع تاریخی اختلافنظرهایی وجود دارد.
شایستهخو افزود: بیستم ماه صفر نیز بهسبب همزمانی با اربعین شهادت امام حسین(ع) و بازگشت کاروان اسرا از شام، بر اندوه این ماه افزوده است و همین مجموعه رخدادهای اندوهبار تاریخی، سبب شده است که در ذهن و فرهنگ عمومی، ماه صفر با نوعی سنگینی و غم پیوند بخورد.
وی درباره پیشینه واژه «صفر» گفت: این واژه از ریشه «صِفر» به معنای خالی گرفته شده است. در دوران پیش از اسلام، برخی قبایل عرب در این ماه بهدلیل پایان یافتن آذوقه یا برای جنگ و تجارت، خانههای خود را خالی میگذاشتند و همین مسئله در نامگذاری این ماه بیتأثیر نبوده است.
مدیر مؤسسه علمی تحقیقی مکتب نرجس با تأکید بر اینکه از منظر اسلام، نحس بودن ماه صفر درست نیست، اظهار کرد: در دین اسلام هیچ روز یا ماهی به ذات خود نحس و شوم نیست و این باور بهصراحت رد شده است. بنابراین آنچه در فرهنگ عمومی درباره سنگینی ذاتی این ماه مطرح میشود، مبنای معتبر دینی ندارد و باید با دقت و آگاهی مورد بازخوانی قرار گیرد.
وی به حدیث مشهور پیامبر اکرم(ص) اشاره کرد و گفت: در روایت «لا عَدوى، ولا طيَرةَ، ولا صفرَ»، حضرت محمد(ص) صریحاً وجود شومی ذاتی در ماه صفر را نفی فرمودهاند. این حدیث، از مهمترین مستندات دینی در رد باورهای خرافی درباره نحوست زمانها بهشمار میرود و به روشنی نشان میدهد که اسلام با چنین تلقیهایی موافق نیست.
شایستهخو ادامه داد: افزون بر این، همه ماهها در پیشگاه خداوند یکساناند و قرآن کریم نیز تنها به دوازدهماهه بودن سال اشاره کرده و هیچ سخنی از نحس بودن ذاتی برخی ماهها به میان نیاورده است. از این منظر، زمان به خودی خود منشأ خیر یا شر نیست، بلکه این اعمال انسانها و رخدادهایی است که در زمانها واقع میشود و به آنها معنا میبخشد.
وی با اشاره به مفهوم سعد و نحس در روایات تصریح کرد: اگر در برخی روایات از نحسی بعضی ایام سخن گفته شده، این مسئله ناظر به رخدادهای ناگوار تاریخی است و نه ذات آن زمان، در واقع هدف از این یادآوریها، عبرتآموزی، توجه به رفتار و اعمال انسانها و تعمیق نگاه معنوی در زندگی است، نه ایجاد ترس، رکود و توقف در امور جاری مردم.
مدیر مؤسسه علمی تحقیقی مکتب نرجس در پایان گفت: علامه طباطبایی نیز بر این باورند که نمیتوان برای زمانها ویژگی تکوینی نحس یا سعد قائل شد. بر این اساس، نگاه صحیح دینی آن است که بهجای دامن زدن به باورهای خرافی، از مناسبتهای مذهبی و تاریخی برای تعمیق معرفت، تقویت ایمان و اصلاح سبک زندگی فردی و اجتماعی بهره گرفته شود.
انتهای پیام 
