در جلسه دفاع از رساله دکتری عنوان شد؛
پیامدهای «مال حرام» بیشتر از «سمع» و «بصر» مذموم است
گروه اندیشه: معاون قرآن و عترت اداره کل قرآن و عترت وزارت آموزش و پرورش عنوان کرد: با جستجو در آیات و روایات، پیامدهای سمع و بصر مذموم را احصاء کرده که مشخص شد پیامدهای «مال حرام» بیشتر از پیامدهای «سمع» و «بصر» مذموم است.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، میکائیل باقری، معاون قرآن و عترت اداره کل قرآن و عترت وزارت آموزش و پرورش در جلسه دفاع از رساله دکتری خود با عنوان «پیامدهای استفاده و راههای اجتناب از مال حرام و شبههدار از منظر آیات و روایات» که 24 فروردینماه در دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد برگزار شد، گفت: همانطور که پیامدهای مال حرام و شبهه دار را احصاء کردم، لازم بود در مورد سمع و بصر مذموم نیز این کار صورت گیرد، لذا با جستجو در آیات و روایات، پیامدهای سمع و بصر مذموم را نیز احصاء کرده که مشخص شد پیامدهای این دو رذیله اخلاقی کمتر از پیامدهای مال حرام و شبهه دار است.
باقری با طرح این سه سؤال که مفهوم مال حرام و شبهه دار چیست؟، پیامدهای استفاده از مال حرام و شبهه دار در آیات و روایات چیست؟ و راههای پیشگیری از کسب مال حرام و شبهه دار کدام است؟، دفاع از رساله دکتری خود را آغاز و عنوان کرد: واژه «حرامخواری» مختص مواد خوراكی نبوده و صرفا به معنای خوردن و بلعیدن نیست! بلکه هر مالی که از راه غیر شرعی به دست آمده و هرگونه تصرف در آن را حرامخواری گویند که در قرآن با دو تعبیر «اکل مال به باطل» و «اکل سحت» یاد میشود.
وی با اشاره به پیامدهای مال حرام و شبهه دار در آیات و روایات، افزود: با بررسي همه آيات قرآن و رواياتي كه به معرفي مستقيم يا غير مستقيم آثار و پيامدهاي مال حرام و شبهه دار پرداختهاند، سعي کردم همه پيامدهاي اين نوع مال را معرفی نمایم که این پیامدها به خاطر کثرتشان در سه بخش دنیوی،اخروی و برزخی دستهبندی شدند.
معاون اداره کل قرآن و عترت وزارت آموزش و پرورش با بیان اینکه به دنبال بهدست آوردن راههاي اجتناب از مال حرام و شبههدار در قالب کشف یک مدل و الگو بودم، تصریح کرد: گرچه در قرآن كريم به صورت صريح و مستقيم فرمول و مدلي براي اجتناب از گناه ارائه نشده است اما اغلب آيات قرآن سعي دارند به روشهاي مختلف انسان را از انجام گناه و حرام باز دارند.
وی ادامه داد: از جمله روشهاي اجتناب از رذائل اخلاقي كه در قرآن ارائه شده است، ميتوان به دو نوع عمده و كلي «اجتناب از طريق ذكر عواقب و پيامدهاي مثبت و منفي عمل» و «اجتناب از طريق متخلق شدن به فضايل اخلاقي» اشاره کرد.
باقری در ادامه گفت: تمام آیات قرآن که در آنها واژه «اکل» به کار رفته، را مورد بررسی قرار دادم، ضمن مراجعه به تفاسیر مختلف با کمک جمعی از روانشناسان، این آیات را در سه حوزه بینشی، انگیزشی و کنشی دسته بندی کردم که از نتیجه این بررسیها جدول زیر به دست آمد:
وی با اشاره به نتیجه بررسی آیاتی که در آنها واژه «اکل» به کار رفته است، عنوان کرد: به این نتیجه رسیدم که خداوند متعال برای متخلق کردن انسان در زمینه اجتناب از مال حرام و شبهه دار بیش از آنکه به انسان بینش و آگاهی دهد و نیز ایجاد انگیزه کند، از راهکارهای کنشی و رفتاری استفاده کرده و مطالبه رفتار از وی میکند.
معاون اداره کل قرآن و عترت وزارت آموزش و پرورش با بیان اینکه تصمیم گرفتم این الگو را با رذایل اخلاقی «سمع» و «بصر» تطبیق دهم، گفت: راه تغذیه جسم به منظور زنده ماندن، دهان است و گوش و چشم، راه تغذيه قلب و فكر و انديشه انسان محسوب ميشوند به همین دلیل این رذایل اخلاقی را برای تطبیق، انتخاب کردم.
وی در ادامه عنوان کرد: همانطور که قبل از جستجوی مدل پیشگیری از مال حرام و شبهه دار پیامدهای این نوع مال را احصاء کردم، لازم بود در مورد سمع و بصر مذموم نیز این کار صورت گیرد لذا با جستجو در آیات و روایات، پیامدهای سمع و بصر مذموم را نیز احصاء کرده و مشخص شد که پیامدهای این دو رذیله اخلاقی کمتر از پیامدهای مال حرام وشبهه دار است.
باقری با اشاره به شدت پیامدهای رذایل اخلاقی «حرامخواری»، «گناهان چشم» و «گناهان گوش»، ابراز کرد: در قرآن و روايات براي مال حرام و شبههدار پيامدهاي شديدتري نسبت به ساير حرامها از جمله سمع و بصر حرام برشمرده شده است، به عنوان مثال مال حرام در دنيا باعث كمشدن رزق ميشود، در حالي كه سمع و بصر حرام نقشي در رزق و روزي ندارند.
وی افزود: همچنين، خوردن مال حرام باعث ترك نماز ميشود ولي سمع و بصر حرام باعث عدم قبولي اعمال و عبادات ميشود و نيز اكل مال حرام در برزخ و قيامت آثار شديدتري از جمله تنگي و تاريكي قبر، حسابرسي شديد، آتش دورخ و ... را در پي خواهد داشت در حالي كه حرامهايي مانند سمع و بصر آثاري مثل گريان بودن در قيامت، عذاب قبر، محروميت از بهشت، تأخير در دريافت پاداش و تعجيل در مجازات را در پي دارند.
باقری با طرح این سه سؤال که مفهوم مال حرام و شبهه دار چیست؟، پیامدهای استفاده از مال حرام و شبهه دار در آیات و روایات چیست؟ و راههای پیشگیری از کسب مال حرام و شبهه دار کدام است؟، دفاع از رساله دکتری خود را آغاز و عنوان کرد: واژه «حرامخواری» مختص مواد خوراكی نبوده و صرفا به معنای خوردن و بلعیدن نیست! بلکه هر مالی که از راه غیر شرعی به دست آمده و هرگونه تصرف در آن را حرامخواری گویند که در قرآن با دو تعبیر «اکل مال به باطل» و «اکل سحت» یاد میشود.
وی با اشاره به پیامدهای مال حرام و شبهه دار در آیات و روایات، افزود: با بررسي همه آيات قرآن و رواياتي كه به معرفي مستقيم يا غير مستقيم آثار و پيامدهاي مال حرام و شبهه دار پرداختهاند، سعي کردم همه پيامدهاي اين نوع مال را معرفی نمایم که این پیامدها به خاطر کثرتشان در سه بخش دنیوی،اخروی و برزخی دستهبندی شدند.
معاون اداره کل قرآن و عترت وزارت آموزش و پرورش با بیان اینکه به دنبال بهدست آوردن راههاي اجتناب از مال حرام و شبههدار در قالب کشف یک مدل و الگو بودم، تصریح کرد: گرچه در قرآن كريم به صورت صريح و مستقيم فرمول و مدلي براي اجتناب از گناه ارائه نشده است اما اغلب آيات قرآن سعي دارند به روشهاي مختلف انسان را از انجام گناه و حرام باز دارند.
وی ادامه داد: از جمله روشهاي اجتناب از رذائل اخلاقي كه در قرآن ارائه شده است، ميتوان به دو نوع عمده و كلي «اجتناب از طريق ذكر عواقب و پيامدهاي مثبت و منفي عمل» و «اجتناب از طريق متخلق شدن به فضايل اخلاقي» اشاره کرد.
باقری در ادامه گفت: تمام آیات قرآن که در آنها واژه «اکل» به کار رفته، را مورد بررسی قرار دادم، ضمن مراجعه به تفاسیر مختلف با کمک جمعی از روانشناسان، این آیات را در سه حوزه بینشی، انگیزشی و کنشی دسته بندی کردم که از نتیجه این بررسیها جدول زیر به دست آمد:
وی با اشاره به نتیجه بررسی آیاتی که در آنها واژه «اکل» به کار رفته است، عنوان کرد: به این نتیجه رسیدم که خداوند متعال برای متخلق کردن انسان در زمینه اجتناب از مال حرام و شبهه دار بیش از آنکه به انسان بینش و آگاهی دهد و نیز ایجاد انگیزه کند، از راهکارهای کنشی و رفتاری استفاده کرده و مطالبه رفتار از وی میکند.
معاون اداره کل قرآن و عترت وزارت آموزش و پرورش با بیان اینکه تصمیم گرفتم این الگو را با رذایل اخلاقی «سمع» و «بصر» تطبیق دهم، گفت: راه تغذیه جسم به منظور زنده ماندن، دهان است و گوش و چشم، راه تغذيه قلب و فكر و انديشه انسان محسوب ميشوند به همین دلیل این رذایل اخلاقی را برای تطبیق، انتخاب کردم.
وی در ادامه عنوان کرد: همانطور که قبل از جستجوی مدل پیشگیری از مال حرام و شبهه دار پیامدهای این نوع مال را احصاء کردم، لازم بود در مورد سمع و بصر مذموم نیز این کار صورت گیرد لذا با جستجو در آیات و روایات، پیامدهای سمع و بصر مذموم را نیز احصاء کرده و مشخص شد که پیامدهای این دو رذیله اخلاقی کمتر از پیامدهای مال حرام وشبهه دار است.
باقری با اشاره به شدت پیامدهای رذایل اخلاقی «حرامخواری»، «گناهان چشم» و «گناهان گوش»، ابراز کرد: در قرآن و روايات براي مال حرام و شبههدار پيامدهاي شديدتري نسبت به ساير حرامها از جمله سمع و بصر حرام برشمرده شده است، به عنوان مثال مال حرام در دنيا باعث كمشدن رزق ميشود، در حالي كه سمع و بصر حرام نقشي در رزق و روزي ندارند.
وی افزود: همچنين، خوردن مال حرام باعث ترك نماز ميشود ولي سمع و بصر حرام باعث عدم قبولي اعمال و عبادات ميشود و نيز اكل مال حرام در برزخ و قيامت آثار شديدتري از جمله تنگي و تاريكي قبر، حسابرسي شديد، آتش دورخ و ... را در پي خواهد داشت در حالي كه حرامهايي مانند سمع و بصر آثاري مثل گريان بودن در قيامت، عذاب قبر، محروميت از بهشت، تأخير در دريافت پاداش و تعجيل در مجازات را در پي دارند.
