جنتی عنوان کرد:
فردوسی؛ مسلمانی ژرفاندیش/ رشته شاهنامهپژوهی راهاندازی شده است؟
گروه هنر: وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با بیان اینکه فردوسی تعصب را فقط در حفظ و احیای فرهنگ و تمدن ایران میبیند، گفت: همه این شواهد تردیدی باقی نمیگذارد که فردوسی جدا از آنکه در جرگه مذهب خاصی قرار گیرد، مسلمانی ژرفاندیش است.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، علی جنتی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، شامگاه 24 اردیبهشتماه در مراسم بزرگداشت حکیم ابوالقاسم فردوسی در مشهد، با اشاره به مقام حکیم ابوالقاسم فردوسی، اظهار کرد: این شاعر گرانقدر در زنده بودن تاریخ ایران و داستانهای ملی و حماسی این سرزمین و دمیدن روحی تازه به کالبد زبان و ادب فارسی مقامی بس رفیع و شامخ دارد.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی ادامه داد: از این رو او را شاعر ملی ایران خواندهاند، با این حال زندگی این سخنور برجسته همچون سایر نامآوران چیره دست در هالهای از ابهام و افسانه فرو رفته است.
جنتی بیان کرد: فردوسی در بحبوحه و کشمکشهای داخلی بین حکومتهای محلی و تعصبات قومی و دینی و روی کار آمدن فاتحان بیگانه به رسالت عظیم خود پی برد و سعی کرد مجموعه عظیم و ماندگاری را فراهم آورد که برای همیشه در خاطر ایرانیان باقی بماند.
زنده کردن تاریخ، زبان و هویت ایرانی
وی بیان کرد: این شاعر تلاش کرد تاریخ، زبان و هویت ایرانی را زنده نگه دارد، اما در این راه بارها مورد بیمهری متعصبان و جاهلان زمانه خود قرار گرفت تا جایی که بدخواهانش حتی از دشمنی با جنازه او نیز دریغ نکردند.
وی یادآور شد: حکایت کردهاند که شیخ متعصب به حکم این که فردوسی بارها پهلوانان مجوس را ستایش کرده است اجازه دفن او را در قبرستان مسلمانان نداد، از این روی جسد شاعر گرانمایه ایران را در تابران توس و باغ خودش دفن کردند، و نیز گفتهاند پس از آنکه شیخ از نماز خواندن بر جنازه حکیم امتناع ورزید، فردوسی را به خواب دید که در بهشت مقامی بلند یافته است، از رو پرسید چگونه به این مقام رسیدهای، گفت به سبب این بیت که در آن از یکتایی خدای تعالی سخن گفتهاند جهان را بلندی و هستی تویی، ندانم چهای، هرچه هستی تویی.
جنتی تصریح کرد: گرچه در صحت این داستان جای تردید است ولی نمایانگر خلوص نیت و اعتقاد دینی سخنسرای بزرگ ایران است، حکیم توس در لابه لای اشعار حماسی خود معانی باریک و مطالب فلسفی، اجتماعی و اخلاقی را به زیبایی و ظرافت بیان کرده و بدین گونه جذابیت این کتاب بزرگ را دوچندان کرده است.
نشان دادن گذرا بودن شکوه جهان در شاهنامه
وی تأکید کرد: هر یک از نتایج اجتماعی و اخلاقی داستانهای شگفت شاهنامه و سخنان عبرتانگیز و پندهای آموزنده آن نشانگر آن است که شکوه جهان گذرا است و انسان باید در این عمر کوتاه، دلاور و آزاده، بخشنده و فداکار، راستگو و دستگیر باشد.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با بیان اینکه حکیم توس از طریق پندهایی که از زبان پهلوانان، شاهان، دانشمندان و سخنان پرمغز بزرگمهر آورده، حکمت عملی را به خوانندگان خود آموخته است، گفت: او در شرح تاجگذاری شاهان بزرگی همچون گشتاسب، شاپور، بهرام، قباد، انوشیروان و هرمز به نیایش خداوند و ستایش و راستی او پرداخت.
جنتی با اشاره به این مطلب که فردوسی پرداختن به آئین زندگانی توأم با آرامش و عدالت را بهترین آئینها دانسته است، افزود: فردوسی با وجود اینکه رزم و پیکار و دشمنی اقوام و ملل را شرح کرده ولی وی جهان را یکپارچه و با نظر وحدت نگریسته است.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی تأکید کرد: فردوسی ستیزهجوییهای بشر را ناشی از نادانی دانسته است، او حقیقت ادیان را مانند خود خداوند یکی دانسته است؛ خصومتهای ملل مختلف را نیز بر سر دین را ابلهانه توصیف کرده و از تفرقههای بیمایه مردم با تعصب یاد کرده است.
شاهنامه یکی از اسناد معتبر ملت ما است
وی با بیان اینکه شاهنامه یکی از اسناد معتبر ملت ما است، تأکید کرد: داستانهای این کتاب به تک تک ایرانیان درس شجاعت، راستی، فداکاری، میهن دوستی و وفای به عهد میآموزد، به همین دلیل داستانهای این کتاب جاودانه با وجود گذشت قرنها هنوز در گوشه و کنار ایران از پایتخت تا دورترین شهرها و روستاها در منازل و معابر، قهوهخانهها و چادرهای ایلات و عشایر به شیوه نقالی خوانده میشود و مردم ایران از هر نژاد و طایفه و دین و مذهب را شیفته روح بلند و دلاوریهای پهلوانان دلیر و عواطف انسانی آنها میکند.
جنتی ادامه داد: تأثیر فردوسی بر زبان و فرهنگ ایرانی چنان ژرف و رد پای وی بر اندیشه و هویت مردمان ایرانزمین چنان پایدار و برجسته است که تمام نظامهای فکری ناگزیر شدهاند، فردوسی را نیای خود بدانند و خویشتن را بدان بیاویزند و خود را بنا به آن تعریف کنند که این خود نشانهای است از قدرت و شوکت فردوسی در قلمرو معنا و مفاهیم بلند انسانی.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با بیان اینکه فردوسی را در عصر خود رافضی میدانستند که گویا با انکار او روبه رو شده است، ادامه داد: در عصر سلجوقیان سنی مذهب او را سنی سست عقیده میشناختند و در عصر صفویان از او شیعه 12 امام تمام عیاری ساختند، همچنین در دوران جدید مستشرقان اروپایی که آئین کهن سالتر زرتشتی را پیش از اسلام میستودند، وی را زرتشتی قلمداد کردند.
فردوسی؛ آزادمردی که یکتایی خداوند را قبول دارد
وی تصریح کرد: البته اختلاف بر سر اینکه فردوسی شیعه یا سنی بوده از اساس بیپایه است، اشارههای فردوسی به بارورهای شیعه یا سنی در شاهنامه کمابیش یکسان است آنچه از شاهنامه بر میآید، فردوسی بیش از آنکه به مذهب و نحله خاصی اختصاص داشته باشد آزادمردی است که یکتایی خداوند را قبول دارد و همه آزادگان و اولیای خداوند را تصدیق میکند.
جنتی با بیان اینکه فردوسی تعصب را فقط در حفظ و احیای فرهنگ و تمدن ایران میبیند، گفت: همه این شواهد تردیدی باقی نمیگذارد که فردوسی جدا از آنکه در جرگه مذهب خاصی قرار گیرد، مسلمانی ژرفاندیش است.
وی تأکید کرد: فردوسی در دفعات از واژگانی که بار دینی دارد، بهره برده است، او در سراسر شاهنامه خداوند را با عناوین مختلفی یاد میکند، به گونهای که بیشترین واژهای که در مورد خداوند یاد میشود، یزدان است.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با بیان اینکه فردوسی هر جنگ، پیکار و حماسهای را با نام خدا آغاز کرده است، تصریح کرد: این امر، یکی از بزرگترین و نخستین تعالیم اسلامی است که هرکاری باید با نام و یاد خداوند آغاز شود تا به فرجامی نیکو برسد، علاوه بر این فردوسی چند بار از پیامبر(ص) نام میبرد.
بالندگی و پویایی زبان و هویت ایرانیان وامدار حکیم توس است
جنتی با اشاره به این مطلب که باید پذیرفت هر ایرانی بالندگی و پویایی زبان و هویت خود را وامدار حکیم توس است، گفت: این حکیم سخنور به فراست دریافته بود که ملت ایران برای بقای خود نیاز مبرم به قهرمانی نامی آور دارد و چه نیکو از عهده آن بر آمد و اثری را پدید آورد که نه تنها برای ایرانیان بلکه برای جهانیان حکمت آموز و الهام بخش است.
وی تأکید کرد: ادیبان و نوابغ بزرگی همچون فردوسی، حافظ، سعدی، مولوی، نظامی و خیام، آثار ارزشمندی که نه تنها برای ایرانیان بلکه برای جهانیان بر جای نهادند، میراث مشترک بشریتاند و بهترین دست مایه و سرمایه برای گفتوگو هستند، ضمن اینکه به عنوان عاملی برای تعامل و نزدیکی ملتها به شمار میآیند.
جنتی اضافه کرد: سخنان و نظرات آنها مشمول زمان نشده و همواره راهگشاهی زندگی آدمی است، دیپلماسی فرهنگی ایران و زبان فارسی را بیش از هرکس دیگری رقم میزنند لذا بهرهبرداری از نظریات و گفتههای آنان در تعامل با جهان ضروری است.
میراث معنوی ایرانیان به ملت ایران و جهانیان شناسانده شود
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی تأکید کرد: کمترین انتظار از پژوهندگان ادب و تاریخ این است که در جنبههای اسطورهای، تاریخی و ادبی شاهنامه کندوکاو بیشتری کنند و کوشش شاهنامهپژوهان بزرگ معاصر را کاملتر کنند تا این میراث معنوی ایرانیان هرچه بیشتر به ملت ایران و به جهانیان شناسانده شود.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی یادآور شد: دو سال پیش که در چنین روزی توفیق شرکت در این مراسم را یافتم و ابراز امیدواری کردم که به زودی شاهد تأسیس رشته مستقل شاهنامهپژوهی در مقاطع تحصیلات عالیه دانشگاهها باشیم، نمیدانم در این زمینه اقداماتی صورت گرفته یا خیر؟
وی گفت: در این زمینه استادان دانشگاه باید تصمیم بگیرند اما به باور من با علاقه و اشتیاق جهانی برای آشنایی با فرهنگ و ادب فارسی و حماسهها و آموزههای فردوسی راهاندازی چنین رشتهای ضروری است و اگر چنین اتفاقی رخ دهد قطعا در طول زمان آثار ارزشمندی به بار خواهد آمد.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی ادامه داد: از این رو او را شاعر ملی ایران خواندهاند، با این حال زندگی این سخنور برجسته همچون سایر نامآوران چیره دست در هالهای از ابهام و افسانه فرو رفته است.
جنتی بیان کرد: فردوسی در بحبوحه و کشمکشهای داخلی بین حکومتهای محلی و تعصبات قومی و دینی و روی کار آمدن فاتحان بیگانه به رسالت عظیم خود پی برد و سعی کرد مجموعه عظیم و ماندگاری را فراهم آورد که برای همیشه در خاطر ایرانیان باقی بماند.
زنده کردن تاریخ، زبان و هویت ایرانی
وی بیان کرد: این شاعر تلاش کرد تاریخ، زبان و هویت ایرانی را زنده نگه دارد، اما در این راه بارها مورد بیمهری متعصبان و جاهلان زمانه خود قرار گرفت تا جایی که بدخواهانش حتی از دشمنی با جنازه او نیز دریغ نکردند.
وی یادآور شد: حکایت کردهاند که شیخ متعصب به حکم این که فردوسی بارها پهلوانان مجوس را ستایش کرده است اجازه دفن او را در قبرستان مسلمانان نداد، از این روی جسد شاعر گرانمایه ایران را در تابران توس و باغ خودش دفن کردند، و نیز گفتهاند پس از آنکه شیخ از نماز خواندن بر جنازه حکیم امتناع ورزید، فردوسی را به خواب دید که در بهشت مقامی بلند یافته است، از رو پرسید چگونه به این مقام رسیدهای، گفت به سبب این بیت که در آن از یکتایی خدای تعالی سخن گفتهاند جهان را بلندی و هستی تویی، ندانم چهای، هرچه هستی تویی.
جنتی تصریح کرد: گرچه در صحت این داستان جای تردید است ولی نمایانگر خلوص نیت و اعتقاد دینی سخنسرای بزرگ ایران است، حکیم توس در لابه لای اشعار حماسی خود معانی باریک و مطالب فلسفی، اجتماعی و اخلاقی را به زیبایی و ظرافت بیان کرده و بدین گونه جذابیت این کتاب بزرگ را دوچندان کرده است.
نشان دادن گذرا بودن شکوه جهان در شاهنامه
وی تأکید کرد: هر یک از نتایج اجتماعی و اخلاقی داستانهای شگفت شاهنامه و سخنان عبرتانگیز و پندهای آموزنده آن نشانگر آن است که شکوه جهان گذرا است و انسان باید در این عمر کوتاه، دلاور و آزاده، بخشنده و فداکار، راستگو و دستگیر باشد.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با بیان اینکه حکیم توس از طریق پندهایی که از زبان پهلوانان، شاهان، دانشمندان و سخنان پرمغز بزرگمهر آورده، حکمت عملی را به خوانندگان خود آموخته است، گفت: او در شرح تاجگذاری شاهان بزرگی همچون گشتاسب، شاپور، بهرام، قباد، انوشیروان و هرمز به نیایش خداوند و ستایش و راستی او پرداخت.
جنتی با اشاره به این مطلب که فردوسی پرداختن به آئین زندگانی توأم با آرامش و عدالت را بهترین آئینها دانسته است، افزود: فردوسی با وجود اینکه رزم و پیکار و دشمنی اقوام و ملل را شرح کرده ولی وی جهان را یکپارچه و با نظر وحدت نگریسته است.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی تأکید کرد: فردوسی ستیزهجوییهای بشر را ناشی از نادانی دانسته است، او حقیقت ادیان را مانند خود خداوند یکی دانسته است؛ خصومتهای ملل مختلف را نیز بر سر دین را ابلهانه توصیف کرده و از تفرقههای بیمایه مردم با تعصب یاد کرده است.
شاهنامه یکی از اسناد معتبر ملت ما است
وی با بیان اینکه شاهنامه یکی از اسناد معتبر ملت ما است، تأکید کرد: داستانهای این کتاب به تک تک ایرانیان درس شجاعت، راستی، فداکاری، میهن دوستی و وفای به عهد میآموزد، به همین دلیل داستانهای این کتاب جاودانه با وجود گذشت قرنها هنوز در گوشه و کنار ایران از پایتخت تا دورترین شهرها و روستاها در منازل و معابر، قهوهخانهها و چادرهای ایلات و عشایر به شیوه نقالی خوانده میشود و مردم ایران از هر نژاد و طایفه و دین و مذهب را شیفته روح بلند و دلاوریهای پهلوانان دلیر و عواطف انسانی آنها میکند.
جنتی ادامه داد: تأثیر فردوسی بر زبان و فرهنگ ایرانی چنان ژرف و رد پای وی بر اندیشه و هویت مردمان ایرانزمین چنان پایدار و برجسته است که تمام نظامهای فکری ناگزیر شدهاند، فردوسی را نیای خود بدانند و خویشتن را بدان بیاویزند و خود را بنا به آن تعریف کنند که این خود نشانهای است از قدرت و شوکت فردوسی در قلمرو معنا و مفاهیم بلند انسانی.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با بیان اینکه فردوسی را در عصر خود رافضی میدانستند که گویا با انکار او روبه رو شده است، ادامه داد: در عصر سلجوقیان سنی مذهب او را سنی سست عقیده میشناختند و در عصر صفویان از او شیعه 12 امام تمام عیاری ساختند، همچنین در دوران جدید مستشرقان اروپایی که آئین کهن سالتر زرتشتی را پیش از اسلام میستودند، وی را زرتشتی قلمداد کردند.
فردوسی؛ آزادمردی که یکتایی خداوند را قبول دارد
وی تصریح کرد: البته اختلاف بر سر اینکه فردوسی شیعه یا سنی بوده از اساس بیپایه است، اشارههای فردوسی به بارورهای شیعه یا سنی در شاهنامه کمابیش یکسان است آنچه از شاهنامه بر میآید، فردوسی بیش از آنکه به مذهب و نحله خاصی اختصاص داشته باشد آزادمردی است که یکتایی خداوند را قبول دارد و همه آزادگان و اولیای خداوند را تصدیق میکند.
جنتی با بیان اینکه فردوسی تعصب را فقط در حفظ و احیای فرهنگ و تمدن ایران میبیند، گفت: همه این شواهد تردیدی باقی نمیگذارد که فردوسی جدا از آنکه در جرگه مذهب خاصی قرار گیرد، مسلمانی ژرفاندیش است.
وی تأکید کرد: فردوسی در دفعات از واژگانی که بار دینی دارد، بهره برده است، او در سراسر شاهنامه خداوند را با عناوین مختلفی یاد میکند، به گونهای که بیشترین واژهای که در مورد خداوند یاد میشود، یزدان است.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با بیان اینکه فردوسی هر جنگ، پیکار و حماسهای را با نام خدا آغاز کرده است، تصریح کرد: این امر، یکی از بزرگترین و نخستین تعالیم اسلامی است که هرکاری باید با نام و یاد خداوند آغاز شود تا به فرجامی نیکو برسد، علاوه بر این فردوسی چند بار از پیامبر(ص) نام میبرد.
بالندگی و پویایی زبان و هویت ایرانیان وامدار حکیم توس است
جنتی با اشاره به این مطلب که باید پذیرفت هر ایرانی بالندگی و پویایی زبان و هویت خود را وامدار حکیم توس است، گفت: این حکیم سخنور به فراست دریافته بود که ملت ایران برای بقای خود نیاز مبرم به قهرمانی نامی آور دارد و چه نیکو از عهده آن بر آمد و اثری را پدید آورد که نه تنها برای ایرانیان بلکه برای جهانیان حکمت آموز و الهام بخش است.
وی تأکید کرد: ادیبان و نوابغ بزرگی همچون فردوسی، حافظ، سعدی، مولوی، نظامی و خیام، آثار ارزشمندی که نه تنها برای ایرانیان بلکه برای جهانیان بر جای نهادند، میراث مشترک بشریتاند و بهترین دست مایه و سرمایه برای گفتوگو هستند، ضمن اینکه به عنوان عاملی برای تعامل و نزدیکی ملتها به شمار میآیند.
جنتی اضافه کرد: سخنان و نظرات آنها مشمول زمان نشده و همواره راهگشاهی زندگی آدمی است، دیپلماسی فرهنگی ایران و زبان فارسی را بیش از هرکس دیگری رقم میزنند لذا بهرهبرداری از نظریات و گفتههای آنان در تعامل با جهان ضروری است.
میراث معنوی ایرانیان به ملت ایران و جهانیان شناسانده شود
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی تأکید کرد: کمترین انتظار از پژوهندگان ادب و تاریخ این است که در جنبههای اسطورهای، تاریخی و ادبی شاهنامه کندوکاو بیشتری کنند و کوشش شاهنامهپژوهان بزرگ معاصر را کاملتر کنند تا این میراث معنوی ایرانیان هرچه بیشتر به ملت ایران و به جهانیان شناسانده شود.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی یادآور شد: دو سال پیش که در چنین روزی توفیق شرکت در این مراسم را یافتم و ابراز امیدواری کردم که به زودی شاهد تأسیس رشته مستقل شاهنامهپژوهی در مقاطع تحصیلات عالیه دانشگاهها باشیم، نمیدانم در این زمینه اقداماتی صورت گرفته یا خیر؟
وی گفت: در این زمینه استادان دانشگاه باید تصمیم بگیرند اما به باور من با علاقه و اشتیاق جهانی برای آشنایی با فرهنگ و ادب فارسی و حماسهها و آموزههای فردوسی راهاندازی چنین رشتهای ضروری است و اگر چنین اتفاقی رخ دهد قطعا در طول زمان آثار ارزشمندی به بار خواهد آمد.
