جلسات قرآن خانگی؛ بهترین راهبرد برای توسعه فرهنگ قرآنی

به گزارش خبرگزاری بین‎المللی قرآن(ایکنا) از قم، توسعه فرهنگ قرآنی در بین آحاد مختلف اجتماع، نیازمند استقرار سامانه‎های قوی مردمی است؛ توسعه امور قرآنی در گذشته، بیشتر در قالب مردمی بود ولی اصرارها در زمینه توسعه این فرهنگ دولت را بر آن داشت تا با ایجاد موسسات و نهادهایی زمینه ساز این فرهنگ باشند.

نهادهایی چون اوقاف و امورخیریه، وزارت فرهنگ و ارشادات، دارالقرآن‎های کریم و دانشگاه‎ها و حوزه و.. در جای خود فعالیت‎های خاصی را در این زمینه انجام می‎دهند ولی به بیان کارشناسان خبره فرهنگ قرآنی آنچیزی که در جامعه اثربخشی خود را ثابت کرده است، برنامه‎هایی است که با محوریت مردم انجام می‎شود.

در همین راستا برگزاری جلسات منظم قرآنی در محلات و منطقه‎های شهری با حضور مردم و با مشارکت و میزبانی خود مردم، زمینه ساز توسعه جلسات خانگی در کشور را فراهم کرده است که آثار و برکات بسیاری را برای جامعه دینی به بار آورده است.

در همین زمینه کارشناسان قرآنی و بانیان جلسات قرآن خانگی استان قم در گفتگو با ما به محسنات و بایسته‎های اجرایی و فرهنگی و آموزشی و نظارتی این جلسات پرداخته‎اند.

مائده حسینی‌چهر، مدیر یکی از جلسات قرآنی بانوان در همین زمنیه گفت: پس از اتمام تحصیل در رشته علوم قرآنی و حضور دو ساله در یکی از موسسات قرآنی استان قم، مدرک مربی‎گری قرآن کریم را اخذ کردم.

وی افزود: پس از اخذ این مدرک به فکر استفاده از این قابلیت افتادم و همچون چندین دوست خود به دنبال حضور در کلاس‎های قرآن و آموزش به کودکان و نوجوانان بودم تا اینکه یک دوره دو ماهه نیز به این کار مشغول شدم.

این استاد قرآن بیان کرد: پس از ازدواج، به فکر استفاده از فضای منزل برای فعالیت خود افتادم و بهتر دیدم که یک جلسه قرآنی در منزل برگزار کرده و خدمتی را در حد وسع خود به بانوان محل انجام دهم.

وی گفت: در اوایل کار با روضه ماهانه این حرکت را آغاز کردیم و سپس از دل این روضه ماهانه جلسات هفتگی قرآن را اطلاع رسانی کردیم و با عنایتی که از سوی خداوند صورت گرفته است علاوه بر روضه ماهانه جلسات هفتگی قرآن نیز در این منزل برگزار می‌شود.

وی تصریح کرد: با توجه به اینکه در این منزل مستاجر بوده و فضای فیزیکی چندانی نیز نداشتیم با پیشنهاد حاضران در این جلسه، این جلسه قرآنی هفتگی به شکل سیار برگزار شد و در حال حاضر هر هفته میزبان یکی از اهالی محل هستیم و خوشبختانه برکات بسیاری نیز در این مسیر شاهده بوده‎ایم.

حسینی چهر، اظهارکرد: یکی از برکات این جلسات یک ساله قرآن، آموزش به بیش از پنجاه نفر از بانوان و فرزندان آنها بود که خوشبختانه روز به روز بر شکوه این جلسات افزوده می‎شود و جلسات هفتگی به جلسات دو روز در هفته افزایش پیدا کرده است.

وی گفت: نوجوانان بخش جدایی ناپذیر این جلسات هستند و همراه مادران خود به این جلسات آمده و با جوایزی که با کمک اهل محل تهیه می‎شود، نوجوانان اشتیاق خاصی به فراگیری قرآن پیدا کرده‎اند.

وی تصریح کرد: یکی از برکات دیگر این جلسات، ایجاد همگرایی بیشتر در بین اهل محل است؛ به نحوی که بسیاری از مردم این محل که با هم ارتباط خاصی نداشتند در این جلسه با هم دوست شده و مشکلات هم را شناخته و در راستای برطرف کردن آنها بر می‎آیند.

این استاد قرآن بیان کرد: برکات بسیار دیگری نیز برای برگزار کنندگان و شرکت کنندگان در این برنامه، به شکل مستمر بوجود آمده و آنها را به طی این مسیر مشتاق‌تر کرده است؛ به همین جهت در این مدت علاقه بسیاری به این جلسه پیدا کرده‎ام به شکلی که اگر بهترین کلاس را در قم در اختیار من بگذارند نیز این جلسه برای من در اولویت است زیرا کارکردهای مردمی آن را مشاهده کرده‏ام.

وی گفت: توصیه من به همه قرآن آموزان به ویژه قاریان و حافظان و اساتید آن است که باید سعی کنند در محل و خانه خود چنین جلساتی را برگزار کنند تا مردم با قرآن آشنا شوند؛ اگر مدیران و حافظان و قاریان در محله خود منشا اثر نباشند قطعا باید گفت که آنها یا حقیقت ترویج قرآن را درک نکرده‎اند یا مسایل دیگر را به تبلیغ قرآن ترجیح داده‎اند؛ به همین جهت همه فعالان قرآنی باید از خانه و محله خود شروع کنند و به ابعاد بالاتر برسند.

در همین زمینه یکی دیگر از مربیان قرآن که در قم به برگزاری جلسات قرآنی مشغول است در گفت وگو با ما به تشریح ویژگی‎های این جلسات پرداخت.

مهدی همایی، گفت: محافل قرآنی آبروی فرهنگی شهرها هستند و اگر شهری فاقد این محافل باشد قطعا در عرصه فرهنگی با مشکلاتی مواجه است.

وی افزود: محافل قرآنی همچون هیئت‎های مذهبی از دیرباز در شهرهای مختلف جریان داشته‌اند و البته شکل گیری این محافل در گذشته به اشکال مختلفی انجام شده است که شاید نتوان همه آنها را به شکل امروزی مرتبط دانست.

این استاد قرآن بیان کرد: در میان محافل قرآنی از جمله شب قرآن‎ها و محافل قرآنی سازمانی و غیر سازمانی و جلسات هفتگی اساتید قرآن در شهرهای مختلف، قطعا جلسات خانگی و سیار قرآنی از مهمترین برنامه‎هایی است که در کشور ساری و جاری است.

وی گفت: این جلسات قرآنی به دلیل ماهیت مردمی، بهترین نوع جلسات قرآن از نظر سهولت برگزاری و اجرا و ادامه و استمرار هستند زیرا فارغ از فضای اداری و سازمانی اداره می‎شوند.

وی اظهارکرد: نکته حائز اهمیت در خصوص این مجالس آن است که مجالس قرآن خانگی با یک هدف قوی و با لحاظ موقعیت و افراد شرکت کننده برگزار می‎شود یعنی هر کسی اقدام به انجام این طرح نمی‎کند زیرا باید جوهره قرآنی را داشته باشد.

این استاد قرآن گفت: بنده به شخصه اعتقاد دارم که تمام فعالان قرآنی که امروزه از آنها به عنوان فعالان قرآنی یاد می‎شود در زمینه توسعه جلسات خانگی اهتمام بورزند و اگر خود نیز فضایی در اختیار ندارند باید افراد فامیل و دوستان را برای این کار ترغیب کنند و خود متکفل اجرای آن شوند.

وی گفت: در جلسات خانگی قرآن که به اشکال مختلف برگزار می‎شود خبری از منیت‎های اداری و سازمانی نیست و به همین خاطر کسی تکلفی در این زمینه ندارد تا بخواهد از این طریق مشکلی در کار ایجاد کند.

همایی بیان کرد: مهمترین عنصر در برگزاری طرح‎های قرآنی، عنصر سادگی و روانی و بی تکلفی است؛ هر کاری که با گرفت و گیرهای شخصی و سازمانی همراه باشد قطعا دوامی نخواهد داشت و به همین دلیل است که جلسات قرآن خانگی این همه رونق و دوام دارد.

وی گفت: خوشبختانه به همت برخی نهادهای قرآنی تلاش‎هایی در زمینه توسعه خانه‎های قرآنی ایجاد شده است و این خانه‎های قرآنی با ایجاد برنامه‎های آموزشی استاندارد در آینده، آینده فرهنگ قرآنی کشور را رقم خواهند زد.

همایی اظهارکرد: نگرانی بسیاری بابت چگونه اداره شدن این جلسات وجود دارد که خوشبختانه مسئولان به خصوص در دارالقرآن‎ها فعالیت‎های خوبی برای گسترش آموزش‎های تخصصی در این خانه‎های قرآنی انجام داده‎اند که امیدواریم به خوبی این مسیر طی شود و همین سادگی در کنار تربیت درست شاگردان و ارایه مطالب مفید ادامه یابد.

وی گفت: قطعا ادامه این روند آموزشی صحیح می‎تواند به غنای بیشتر جلسات قرآنی خانگی کمک شایانی کرده وآنها را در مسیر بهتری قرار دهد و از این طریق می‎توان به بیمه سازی و آسیب زدایی فرهنگی در کشور کمک کرد.

در این بین شنیدن پاسخ یکی از مسئولان قرآنی استان قم در زمینه چگونگی اجرای این برنامه‎های قرآنی مردمی نیز خالی از لطف نبود؛ در این گفت وگو مدیر دارالقرآن‌الکریم استان قم در گفت وگو با ما به محسنات و بایسته‎های این جلسات اشاره کرد.

حجت‎الاسلام والمسلمین عظیمی، مدیر دارالقرآن استان قم در همین زمینه به ما گفت: جلسات قرآن کریم در حالت‌ها و شکل‎های مختلف برگزار می‎شود که هر کدام نیز تأثیرات خاص خود را دارند.

وی افزود: در این میان جلسات قرآن خانگی دارای تأثیرگذاری فراوانی میان مردم بوده و بسیاری از برجستگان قرآنی کشور از همین جلسات برخاسته‎اند.

مدیردارالقرآن‌الکریم استان قم اظهار کرد: آنچنان که تجربه ثابت کرده است بسیاری از این جلسات تاثیری دارند که هیچگاه در جلسات قرآن رسمی دیده نشده است؛ اینکه مردم به شکل خودجوش و با ذوق و علاقه گردهم جمع می‎شوند بدون اینکه به محرک و سرمایه و برنامه مصوبی نیاز داشته باشند یک ظرفیت بسیار مهم و کلیدی است.

وی گفت: در این جلسات، به این دلیل که مردم جلسات را از خود می‎دانند و دیگر کسی معطل اعتبار و تخصیص بودجه و طرح نیست، همه مردم کار خود را انجام می‎دهند و هیچ وقفه‎ای نیز در برنامه‎ها مگر به ضرورت ایجاد نمی‎شود.

عظیمی بیان کرد: نکته دیگر آن است که در جلسات قرآن مردمی و خانگی مباحث مرتبط به تعارفات و تشکیلات رسمی وجود ندارد و مرور درس‎ها نیز شکل بی‌تکلفی دارد.

وی گفت: با تمام محاسنی که در این خصوص ذکر شد نباید از یک نقطه ضعف در این جلسات گذشت که آن هم آسیبی است که ممکن است این جلسات را به چالش بکشد و آن هم مشکل اساتیدی است که در این جلسات حضور می‎یابند زیرا باید این اساتید در جایگاه بالاتری از جلسات خانگی باشند یعنی دوره دیده باشند و کاملاً به معارف قرآنی آشنایی داشته باشند.

این فعال قرآنی بیان کرد:  متاسفانه هنوز در این زمینه به رشد قابل قبولی دست نیافتیم که تمام اساتید این حوزه، کاربلد و متخصص باشند و به همین دلیل ضعف‎هایی در نوع تدریس، بیان مطالب و نوع برخوردها که برخی اوقات چندان کارشناسی نیست مشاهده می‎شود که البته به آن معنی نیست که همه این جلسات به این شکل باشند.

وی گفت: به هر ترتیب استادی که در این جلسات حضور می‎یابد هم باید به صوت و لحن و تفسیر و مفاهیم آشنایی داشته باشد تا بتواند پاسخ سوالات را بدهد و هم اصول مشاوره را نیز بداند زیرا اساتید قرآن همیشه به عنوان یک الگو مطرح هستند و همیشه در مورد مسایل مختلف اجتماعی، فرهنگی، خانوادگی و... مورد سوال واقع می‎شوند.

وی یادآورشد: این جلسات برکات بسیاری دارد که همه مردم آن را لمس کرده‎اند به عنوان مثال بنده دو یا سه جلسه هفتگی به مدت ۲۵ سال اداره می‎کنم که این جلسات امروزه به شکل سیار برگزار می‎شود و مردم برای برگزاری این جلسات در منزل خود سراز پا نمی‎شناسند و گاهی به بحث و جدل نیز می‎پردازند که این مسئله بیانگر این امر است که مردم برکت قرآن را باور دارند.

علی اصغر شعاعی، یکی از فعالان قرآنی دانشگاهی و فرهنگی در استان قم است که فعالیت‌های قرآنی مردمی را نیز در بخش‎های مختلف برگزار می‎کند؛ در همین زمینه با او نیز همکلام شدیم تا نظر او را نیز در این خصوص و به طور کلی پرداختن به مسئله قرآن در جامعه بدانیم.

وی گفت: قرآن کریم، به عنوان چراغ هدایت مردم و مسلمانان از سوی خداوند متعال بر قلب پیامبروارد شد و آن حضرت این نور را در سراسر جهان منتشر کردند.

وی افزود: هر کسی که به پناه قرآن رفت در امان ماند و هر جامعه‎ای که از قرآن و عترت دور ماند راه نجات و رستگاری را گم کرد و در ضلالت گرفتار شد.

معاون دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم بیان کرد: به تحقیق توسعه فرهنگ قرآنی در جامعه ما به دلیل عشق و علاقه‎ای که مردم در ذات خود به اهل بیت(ع) دارند می‎تواند پیوند ثقلین را در جامعه ما در عالی ترین درجه خود قرار دهد.

وی گفت: یکی از راه‎های توسعه و بسط فرهنگ قرآنی در جامعه، برگزاری جلسات خانگی قرآن کریم است که با توجه به شکل و فضای خاص برگزاری این جلسات قطعا نقش مهمی در توسعه این فرهنگ در میان مردم دارد.

شعاعی بیان کرد: اینکه مردم یک محله در یک خانه محلی به قرائت و آموزش قرآن بپردازند ضمن افزایش وحدت در بین مردم می‎تواند به عاملی انگیزاننده در یادگیری قرآن در بین مردم مبدل شود؛ مردمی که شاید سطح سواد قرآنی بالایی نداشته باشند ولی با این روش می‎توانند مباحث قرآنی را بهتر فرابگیرند.

این قاری قرآن تصریح کرد: یکی از نکته‎های مهم در این زمینه، حمایتی است که مسئولان می‎توانند از این جلسات قرآن داشته باشند؛ مسئولان باید قدردان افرادی باشند که با دل و میل و رغبت برای تشکیل چنین جلساتی با صرف هزینه شخصی اقدام می‎کنند .

وی گفت: در هر جلسه قرآنی ممکن است ده‎ها زن یا مرد شرکت کنند که هر کدام به واسطه قرابتی که در این جلسات پیدا می‎کنند قطعا به ادامه این روند کمک می‎کنند و آموزش‎ها را نیز پیگیر تر دنبال می‎کنند.

شعاعی اظهارکرد: به طور کلی اگر مردم وارد فاز برگزاری برنامه‎های قرآنی شوند نتیجه بهتری دریافت خواهیم کرد؛ باید این مسئله در بین مردم نهادینه شود که برای قرآن خرج کنند زیرا خرج کردن برای مسایل دیگر برای مردم به عنوان یک اصل مطرح شده است ولی هنوز این خرج کردن برای قرآن در بین مردم تسری پیدا نکرده است.

وی گفت: باید برای مردم تبیین شود که خرج کردن برای برگزاری جلسات و برنامه‎های قرآنی کمتر از خرج برای یک مجلس روضه نیست؛ وقتی ثقلین پیامبر، قرآن و اهل بیت(ع) است پس هر کدام از این دو یک شان و مرتبه دارند و باید برای هردو زمینه تلاش کرد.

این استاد قرآن بیان کرد: هدیه قرآن به مردم محله، مساجد و حسینیه‎ها، نذورات قرآنی، برگزاری جلسات قرآنگی وحمایت از این جلسات، نذورات برای تشویق فرزندان در زمینه قرآنی و... از جمله زمینه‎هایی است که باید در این زمینه به مردم آموزش داده شود.

از جمله مهمترین مسایلی که باید در برگزاری جلسات قرآنی خانگی به آن توجه کرد، مسئله نظارت روی آموزش در این جلسات است که برخی از مربیان و برگزار کنندگان این جلسات نیز به آن تاکید دارند.

محمدجواد انصافی،  استاد و جلسه‌دار قرآن خانگی استان قم در گفت‌‌وگو با ما، گفت: جلسات خانگی قرآن بهترین وجه فعالیت‎های قرآنی در سطح کشور محسوب می‌شوند زیرا مولفه‎هایی در خود دارند که این جلسات را پربار می‎کند.

وی افزود: ویژگی مهم این جلسات قرآنی، مردمی بودن آن است؛ مردمی بودن راز ماندگاری و موفقیت و حضور دائمی مردم در این برنامه‎ها است  که می‎تواند نقش مهمی در گسترش فعالیت‎های قرآنی در سطح کشور داشته باشد.

مربی قرآن بیان کرد: خانه قرآنی همیشه با یک نیت خیر آغاز به کار می‎کند و به دلیل اینکه انگیزه جدی بانی محفل همیشه در برگزاری این جلسه دخیل خواهد بود، قطعا وی سعی می‎کند که به بهره بهتری از این جلسات داشته باشد.

وی تصریح کرد: مهمترین اصل در خانه‎های قرآنی و جلسات خانگی قرآن، افزایش سطح قرائت و حفظ و تجوید و مبانی روخوانی و روانخوانی است که قطعا باید با حضور یک استاد و مربی با قابلیت بالااین کار انجام شود.

مربی قرآن کریم بیان کرد: از سال ۸۵ جلسه قرآنی را با مدیریت دخترم با عنوان نورالقرآن در منطقه نیروگاه قم دایر کرده‎ام و سعی کردم که در این مدت با روش‎های منظم و دقیق الگوی آموزش قرآن مناسبی را در این محل پایه گذاری کنیم.

وی گفت: فرزند بنده دوره‎های مختلف تربیت مربی قرآن را طی کرده است و به همین طریق آموزش‎های دقیق تری نیز می‎تواند ارایه دهد؛ به همین خاطر است که افرادی که از سنین پایین تا بالا در این جلسات شرکت می‎کنند در مدت زمان معینی توانستند به پیشرفت مناسبی برسند.

وی اظهارکرد: به طور کلی با تمام محاسنی که این جلسات با خود همراه دارد آسیب‎هایی نیز متوجه این جلسات است که باید به خوبی به آن توجه کرد؛ یکی از این آسیب‌ها عدم توجه به مسایلی است که در حواشی این جلسات ایجاد می‎شود.

وی گفت: اکثر افرادی که در این جلسات حاضر می‎شوند عمدتا روی مدیر و مربی این جلسات حساسیت خاصی دارند و این شخص قطعا در بسیاری از امور نیز راهنمای اصلی آنها خواهد شد.

این مربی قرآن بیان کرد: به همین لحاظ است که باید نظارت بیشتری روی این جلسات داشت و افرادی باید این جلسات را برگزاری کنند که از ویژگی‎های شاخصی برخوردار باشند.

وی گفت: از دیگر خصوصیاتی که باید مدیر این جلسات از آن برخوردار باشد کمالات اخلاقی و اعتقادی و بصیرت سیاسی است؛ اگر مدیر این جلسات به دلیل گسترده نفوذی که بین مخاطبان پیدا می‎کند از روشن بینی در مسایل اعتقادی و سیاسی و فرهنگی برخوردار نباشد ذهن مستعمین خود را به سمتی ببرد که به صلاح آنها نیست.