فقه مقارن در حوزه توسعه می‌یابد/ جایگاه توبه در آیات قرآن

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) آیت‌الله علیرضا اعرافی، امروز 12 شهریورماه در مراسم آغاز سال تحصیلی مجتمع آموزش عالی فقه که در این مدرسه مبارکه برگزار شد، ضمن تبریک اعیاد قربان و غدیر و موالید این ماه پربرکت به بحث توبه پرداخت و گفت: نگاه ما به توبه در پیشگاه الهی دو نوع است؛ یکی اینکه توبه استثناء و تبصره است و گاهی و بر حسب اتفاق، انسان باید به آن پناه ببرد که این نگاه از منظر آیات و روایات درست نیست.

وی افزود: اگر انسان را درست بشناسیم و حقیقت توبه را به‌درستی درک کنیم و حریم الهی را هم بفهمیم، نگاه ما به توبه از نوع دیگر خواهد بود و آن اینکه توبه یک وظیفه و حقیقت مستمر و دائمی است.

رئیس جامعة المصطفی(ص) العالمیة عنوان کرد: توبه باید روح و ذات وجود ما شود نه اینکه آن را مسئله‌ای حاشیه‌ای و در کنار و فرع بدانیم؛ فرهنگ و روح توبه باید دائما در زندگی ما جاری باشد همان‌طور که معصومین(ع) و اولیاء الهی نیز همواره در توبه بوده‌اند.

مدیر حوزه‌های علمیه ادامه داد: اگر دائما غبار بر دل ما می‌نشیند و جاذبه‌های مادی ما را به زمین می‌کشاند دائما باید از هواهای نفسانی و دعوت‌های شیطانی توبه کنیم و هر لحظه باید فرهنگ وجودی ما بازگشت به سوی خدا داشته باشد؛ وقتی پیامبر(ص) با آن مقام و عظمت توبه می‌کند و این توبه، مجازی و منحصر در آموزش دادن نیست تکلیف ما روشن است.

وی با بیان اینکه انابه و توبه پیامبر(ص) و ائمه(ع) حقیقی است تصریح کرد: ضعف ما و عظمت الهی و انواع جاذبه‌هایی که ما را به خود و دنیا دعوت و ما را از نگاه قدسی و ربوبی دور می‌کند اقتضاء توبه دائمی را دارد و باید در ذات ما ملکه ثابت شود؛ بنابراین نباید گاهی به خدا باز گردیم و این بازگشت باید دائمی باشد و هر قدر انسان بیشتر اهل توبه باشد مقربتر در درگاه الهی خواهد بود.

اعرافی با اشاره به عناصر تشکیل‌دهنده توبه ادامه داد: به تعبیر بزرگان توبه واقعی از 4 عنصر علم، حال، فعل و قول تشکیل شده است؛ اولین مولفه توبه این است که انسان بداند، زیرا پایه همه معارف انسان، دانستن و دانایی است و اگر علم نباشد هرگز توبه واقعی ایجاد نخواهد شد.

اعرافی با بیان اینکه علم، علم به عظمت مقام ربوبی و حریم کبریایی و علم به ضعف خویشتن و آلودگی‌های درونی است تصریح کرد: گاهی ما غرق در گناه هستیم و هوای نفس ما را به این سمت و آن سمت می‌برد ولی دقت در تشخیص آن نداریم و براساس آیه قرآن تصور می‌کنیم آنچه می‌سازیم مایه نیکی است.

این استاد و محقق حوزه علمیه با بیان اینکه معرفت نفس کلید همه معارف است اظهار کرد: اگر لحظه ای از توبه غافل شویم یا سقوط کرده و یا درجا خواهیم زد و در همین مقوله علم توجه به مراتب توبه و آلودگی ها نیز مهم است.

وی با بیان اینکه توبه از گناهان کبیره، توبه عوام است اظهار کرد: توبه خواص دایره ترک مستحب و ترک اولی را می گیرد لذا دانستن معرفت نفس و مراتب آن لازمه توبه است. 

اعرافی با بیان اینکه مرحله دیگر توبه حال نفسانی است گفت: ممکن است کسی علم به مسئله داشته باشد ولی باید حال ندامت و پشیمانی و عزم به بازگشت داشته باشد لذا ندامت باید همراه با عزم جبران باشد تا توبه واقعی ایجاد شود.

مدیر حوزه‌های علمیه فعل را عنصر سوم توبه برشمرد و با بیان اینکه باید از فقه و اخلاق نقشه جبران گذشته را بیاموزیم ادامه داد:  فقه نقشه راه جامعی در این زمینه دارد که صدقات و کفارات و رد مظالم و ... بخشی از این نقشه است.

اعرافی با بیان اینکه به حمل شایع، عمده مناجات و ادعیه، توبه است و نباید تصور کنیم که توبه تنها برای انسان رذلی است که دائما درگیر در گناه کبیره است به آثار توبه اشاره و عنوان کرد: یکی از آثار عجیب توبه در آیه 70 سوره مبارکه فرقان آمده است که خداوند فرمود: کسانی که توبه حقیقی آمیخته با ایمان و عمل صالح داشته باشند، گناهانشان تکفیر می شود و از این مرحله بالاتر، مرحله نهایی است؛ یعنی مرحله‌ای که خداوند گناهان او را هم به‌خوبی تبدیل می‌کند که البته شرط آن توبه نصوح و جاری شدن اشکی در دل شب و از روی توبه حقیقی است که ما این مرحله را نمی‌فهمیم هرچند صادق مصدق آن را وعده داده است.

آیت‌الله اعرافی در بخش دوم سخنانش با اشاره به سابقه مدرسه حجتیه و حضور بزرگان حوزه در این مدرسه و تحصیل در آن عنوان کرد: این مدرسه با استفاده از تجارب گذشته باید به سمت تربیت فقهای شایسته و مبرز برای بلاد گوناگون عالم برود و طوری شود که در کشورهای مختلف ما چندین مجتهد مهذب و صاحب کرسی تدریس داشته باشیم.

وی با بیان اینکه مجتمع باید وارد این فاز جدید شود و علم فقاهت المصطفی(ص) باید برداشته شود ادامه داد: فقه مقارن و مباحث عمیق در مقارنه مذاهب، امری لازم و جدی برای تمام حوزه است و حوزه علمیه نیز از این مجتمع این انتظار را دارد تا هم عظمت فقه ما متجلی شود و هم راه برای مباحثه علمی میان مذاهب باز شود.

اعرافی با بیان اینکه فقه المصطفی باید به صورت جدی در تعامل و تقابل با نظامات حقوقی دنیا حرکت کند تصریح کرد: رویکرد مقارن با نظامات حقوقی دنیا جدید امری لازم است.

وی اظهار کرد: تاکید بر سطح 5 از دیگر لوازم ارتقای در این مجتمع است که تاکنون یک دوره از این سطح سپری شده است؛ در این سطح ما دنبال کمیت نیستیم و انتظار داریم که در سطح 5 به فقه‌های تخصصی پرداخته شود.

رئیس المصطفی(ص) با بیان اینکه حتما باید گام‌های جدی‌تر در زمینه فقه تخصصی برداریم عنوان کرد: در این زمینه گام‌های خوبی برداشته شده است اما هم باید آن را توسعه بدهیم و ارتقاء ببخشیم همچنین ابواب نو مانند فقه محیط زیست و فقه های دیگر ایجاد شود.

وی افزود: گرایشات فقهی در این مجتمع باید مهم شمرده شود که با سنت حوزه تطابق زیادی دارد و این الگوسازی که برای حوزه صورت گرفته باید صیانت و ارتقاء داده شود.

اعرافی عنوان کرد: این مجتمع الگوی آزادی انتخاب درس و استاد در برخی سطوح را ارایه کرده است و ما هم در حوزه علمیه در حال پیاده کردن این سنت هستیم.