تشهیر مفسدان اقتصادی باید به عامل بازدارنده مبدل شود

به گزارش خبرگزاری بین‎المللی قرآن(ایکنا) از قم، حجت‌الاسلام والمسلمین رفعتی نائینی امشب در بررسی افشاگری رسانه‎ای، بررسی ابعاد فقهی حقوقی تشهیر مفسدان اقتصادی در مرکز فقهی ائمه اطهار(ع) گفت: تشهیر از واژه شهر به معنی حضور و ظهور است؛ ماه قمری به این دلیل شهر گفته می ‏شود که ماه در ابتدای ماه قمری حضور و ظهور می یابد.
وی افزود: در عربی، کسی که تشهیر می شود، بیشتر کاربرد به بدی دارد ولی در فارسی اکثرا به خوشنامی فرد دلالت دارد؛ پس تشهیر را می توان افشاگری بد در خصوص یک فرد دانست.
رفعتی بیان کرد: تشهیر در گذشته در کوچه و بازار با رسانه های آن زمان انجام می‎شد؛ حکم تشهیر به ادله اربعه یعنی آیات و روایات و عقل و اجماع حرام است و خداوند افشاگران گناهان و گناهکاران را نیز دوست ندارد.
سخنگوی حوزه‎های علمیه تصریح کرد: یکی از موارد استثنا در حوزه تشهیر، مفسدان اقتصادی است ولی روایات مرتبط به تشهیر و هجو مومن متعدد است ولی در کل، هفت گروه در این زمینه استثنا می شوند که چه بسا تشهیر در خصوص آنها واجب و یا جایز خواهد شد.
وی گفت: مصادیق مفسدان اقتصادی از جمله کلاهبرداران، جاعلان سند، اختلاس گران اموال عمومی و اختلاس گران بیت المال و دولت است.
رئیس موسسه آموزشی پژوهشی حقوق و قضای اسلامی عنوان کرد: اکثر فقها با ادله قرآنی بیان می کنند که پشت سر فردی که گناهی که عمل سوئی انجام داده است نمی توان سخن گفت و کار بد او را با سخن برملا کرد؛ دلیل آن نیز آن است که خداوند در آیه قرآن از واژه یحب الله استفاده کرده است که این عمل را حرام می کند ولی یکی از جاهایی که تشهیر را لازم می کند در خصوص کسی است که مظلوم واقع شده و باید ظالم را تشهیر کرد.
حجت‎الاسلام رفعتی بیان کرد: در برخی اوقات افشای حکم نیز حرام است؛ حتی نسبت به مجرمین و محکومین دادگاه ها نیز مجوز انتشار اسم را نیز نداریم؛ آنچه در ادامه باید بحث شود که در خصوص مواردی است که استثنا شده اند.
سخنگوی حوزه‎های علمیه تصریح کرد: در خصوص رسانه ای شدن تشهیر باید گفت که در گذشته، رسانه‎ای وجود ندارد؛ این مساله زمانی است که جرم اقتصادی مجرم ثابت شود و نه به صرف اتهام؛ کار اشتباهی که برخی رسانه ها انجام می دهند آن است که افراد را به صرف متهم بودن معرفی می کنند و گاهی نیز با م د و ب ن معرفی می کنند ولی مصداق را نیز مشخص می کنند؛ تشهیر در خصوص بعد از اثبات جرم است.
وی گفت: افشاگری بخشی از فساد اقتصادی و اختلاس اقتصادی است که این مساله بازدارندگی ایجاد می کند؛ بازدارندگی در جامعه از آثار تشهیر رسانه ای است؛ وقتی تشهیر انجام می شود بقیه مفسدان اقتصادی نیز دست از این جرم برمی دارند.
رئیس موسسه آموزشی پژوهشی حقوق و قضای اسلامی عنوان کرد: کرامت انسانی در اسلام به حداعلی بیان شده است ولی وقتی کسی به جامعه آسیب می زند، مقصر زدوده شدن آبروی خود است.
حجت‎الاسلام رفعتی بیان کرد: در رسانه ها تشهیر حرام انجام شده است؛ یعنی پیش از اثبات حکم افرادی را معرفی کرده ایم و مردم را نسبت به مسئولان جامعه بد گمان کرده ایم؛ وقتی هنوز حکم اثبات نشده است ،فردی را تشهیر کنیم، حرام است.
سخنگوی حوزه‎های علمیه تصریح کرد: اگر درخصوص مجرم اقتصادی به صرف اینکه جرم را مرتکب شده است و مجازات مالی و زندان نیز برای او تعیین نشده است، مجرم اقتصادی را هراز گاهی از زندان بیرون بیاورند و در میدان شهر قراردهند و مردم نیز این مفسد اقتصادی را ببینند، مردمی که این فرد را که به بیت المال آنها خیانت کرده است مشاهده می کنند و او را نیز نفرین می کنند، تحقیر می شود و این مساله از هر زندانی کارساز تر است.
رئیس موسسه آموزشی پژوهشی حقوق و قضای اسلامی عنوان کرد: وقتی چنین جرمی اثبات شد باید کاری کنیم که آبرویی برای فرد باقی نماند و در این زمینه دیگر کسی جرات دست درازی به بیت المال را نخواهد داشت؛ شیخ طوسی در این زمینه بیان می کند که کلاهبرداران اقتصادی که با مکر و نیرنگ و تزویر کتب و رسالات دروغین و سندسازی و... می کنند را در کنار مجازات باید تمام اموالی که از راه این حیل بدست آورده است را بازگرداند و در ادامه از سوی حاکمیت باید تشهیر شود تا بازدارندگی کافی را در جامعه داشته باشد.
رفعتی بیان کرد: در 4 سال و 9 ماهی که امام علی(ع) حکومت کردند همین مساله را پیاده سازی کنند؛ وقتی که یک مورد پیاده سازی شد، مابقی مجرمان اقتصادی جرات ارتکاب این جرم را نمی کردند؛ امام علی(ع) به حاکم اهواز نامه نوشتند که ابن هرمه که مسئول امور بازار اهواز را به خاطر حقوق مردم عزل کرد و او را زندانی کن و همه را از این کار باخبر کن تا اگر کسی شکایتی دارد به راحتی شکایت خود را مطرح کند و این مساله را به کارگزاران خود نیز بنویس تا نظرمن را بدانند و اگر چنین نکنی تو را به بدترین شکل از کار برکنار می کنم؛ همچنین فرمودند که روزهای جمعه او را از زندان خارج کن و 35 ضربه شلاق به او بزن و او را در بازار بگردان.
سخنگوی حوزه‎های علمیه تصریح کرد: در عهدنامه مالک اشتر، بازرسی در اولین گام مطرح شده است؛ عنصر دوم نیز توجه و دقت و عدم کوتاهی در خصوص وقوع جرم است و در مرحله بعد اگر جرم ثابت شد، بدون هیچ واسطه ای او را مجازات کن وبا تشهیر، بازدارندگی را اعمال کن.
وی گفت: گاهی اوقات اطاله دادرسی باعث می شود که رسانه ها نیز اقدام به تشهیر حرام کنند زیرا طولانی شدن دادرسی مفاسد دیگری را نیز به دنبال دارد زیرا مردم و جامعه منتظر مشاهده نتیجه این دادرسی است.